«Խենթ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 685 բայտ ,  3 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
{{Այլ կիրառումներ|Խենթ (այլ կիրառումներ)}}
{{Տեղեկաքարտ Ռազմական գործիչ
[[Պատկեր:Խենթ.jpg|մինի|315x315px|Խենթի արձանը Արագյուղում]]
| անուն = Խենթ
| բնօրինակ անուն = Սամսոն Տեր-Պողոսի Տեր-Պողոսյան
| ծածկանուն =
| Պատկեր = Խենթ.jpg
| պատկերի չափ = 220px
| նկարագրում = Խենթի արձանը [[Արագյուղ]]ում
| կյանքի տևողություն = 1851-1911
| ծննդավայր = [[Արագյուղ]] (Ղարաջորան), [[Երևանի նահանգ]]
| մահվան վայր = [[Վաղարշապատ]], [[Երևանի նահանգ]]
| քաղաքացիություն = {{դրոշավորում|Ռուսական կայսրություն}}
| զորատեսակ =
| ծառայության տարիներ = 1877-1911
| կոչում = գնդապետ
| զորամաս =
| հրամանատար էր =
| պաշտոն =
| մարտեր =
| պարգևներ = սուրբ Գեորգիի չորս խաչ, սուրբ Աննայի շքանշան
| պաշտոնաթող =
| Վիքիպահեստ =
}}
'''Խենթ''' (''Սամսոն Տեր-Պողոսի Տեր-Պողոսյան'', [[1851]] թվականի [[մայիսի 10]], [[Ապարան]]ի գավառամաս, Ղարաջորան ([[Արագյուղ]]) - [[1911]] թվական, [[Վաղարշապատ]]), ռուսական բանակի [[գնդապետ]], ազգային-ազատագրական պայքարի մարտիկ, [[Րաֆֆի|Րաֆֆու]] «[[Խենթը]]» վեպի հերոս Վարդանի նախատիպը, [[Ռուս-թուրքական պատերազմ (1877-1878)|ռուս-թուրքական պատերազմի]] հերոս (1877-78)։
 
Ծնվել է հոգևորականի ընտանիքում, սկզբնական կրթություն ստացել է քահանա հոր մոտ, ապա սովորել է Էջմիածնի ծխական դպրոցում, ավարտել է Էջմիածնի [[Գևորգյան ճեմարան]]ը։ Գերազանց տիրապետել է [[հայերեն]], [[ռուսերեն]], [[քրդերեն]], [[թուրքերեն]] լեզուներին։
 
== Գործունեություն ==
== Մասնակցությունը ռուս-թուրքական պատերազմին ==
=== Ռազմական կարիերա ===
Կամավոր մասնակցել է 1877-1878 թվականների [[Ռուս-թուրքական պատերազմ (1877-1878)|ռուս-թուրքական պատերազմին]]։ [[1877]] թվականի հունիսին, երբ թուրքական զորքերը պաշարել են [[Բայազետ]]ի բերդը, քրդական տարազով ծպտված Տեր-Պողոսյանը «խենթ» ձևանալով, գիշերով կարողացել է դուրս գալ թշնամու օղակից և բերդի վիճակի մասին տեղեկացնել [[Արշակ Տեր-Ղուկասով]]ին։ Օգնության ուղարկված ուժերը [[հունիսի 28]]-ին ազատագրել են Բայազետը և փրկել բերդի կայազորը։ [[Գեներալ-լեյտենանտ]] [[Արշակ Տեր-Ղուկասով]]ի միջնորդությամբ այդ սխրանքի համար ռուսական իշխանությունները նրան շնորհել են սպայի կոչում, Սուրբ Գեորգիի ոսկե խաչ և նշանակել ցմահ թոշակ։
 
== Ծառայությունը ռուսական բանակում ==
Հետպատերազմյան տարիներին շարունակել է ծառայությունը ռուսական բանակում, կատարել է հետախուզական առաջադրանքներ, թարգմանչի պարտականություններ, ավելի ուշ զբաղվել է թիկունքային սպասարկման խնդիրներով, բարձրացել սպայական աստիճանակարգով և արժանացել գնդապետի կոչման։ Ծառայել է [[Թիֆլիս]]ում և [[Սանկտ-Պետերբուրգ]]ում։ Ծառայությունից արձակվելուց հետո վերադարձել է Հայաստան։
 
=== Վարչական կարիերա ===
== Գործունեություն ==
[[Պատկեր:IMAG2566.jpg|thumb|250x250px|Խենթի գերեզմանը Էջմիածնի սբ. Գայանե եկեղեցու բակում]]
1903-1906 թվականներին եղել է [[Դարալագյազ|Վայոց ձորի]] գավառի գավառապետի օգնական, ապա՝ գավառապետի պաշտոնակատար, 1906-1911 թվականներին՝ Էջմիածնի գավառի ջրաբաշխ։ Իր անձնական միջոցներով 1890 թվականին հայրենի Արագյուղում հիմնել է դպրոց, որի ուսուցիչներին վճարելու համար մինչև իր մահը ամենամյա ֆինանսական օգնություն է հատկացրել։ 1900-ական թվականների սկզբին Սուրբ Գայանե եկեղեցու մոտ գտնվող գերեզմանոցում թաղված «Խենթը» վեպի հերոսուհի Լալայի նախատիպ աղջկա գերեզմանին դրել է տապանաքար՝ «Լալա» մակագրությամբ։
 
== Անձնական կյանք ==
== Զավակները ==
ԱռաջինԱմուսնացել կնոջիցէ 1870 թվականին՝ Աննա Տեր-ԹադևոսյանիցԹադևոսյանի (ամուսնացել է 1870 թվականին)հետ, ունեցել է Եղիսաբեթ աղջկան (ծն.ծնվել է 1874 թվականի նոյեմբերի 12-ին), [[Արսեն Տեր-Պողոսյան]] (ծնվել է 1875 թվականի մայիսի 19-ին) ([[Ապարանի հերոսամարտ]]ի կազմակերպիչներից), Արտաշ (ծնվել է 1877 թվականի հունիսի 12-ին) և [[Վասակ Տեր-Պողոսյանը]] (ծնվել է 1878 թվականին) (ՀԽՍՀ ֆինանսների ժողովրդական կոմիսար) որդիներին, երկրորդ կնոջից Սրբուհուց՝ Հումբերտ, Պավել որդիներին և Խենթուշ աղջկան։ Մահացել է Էջմիածնում 1911 թվականի ամռանը։ Թաղման արարողությանը մասնակցել են Էջմիածնի, [[Աշտարակ]]ի ու [[Ապարան]]ի գավառամասերի գյուղերի գյուղապետեր ու գյուղացիներ, կառավարական պաշտոնյաներ, Էջմիածնի միաբանության վարդապետներ, եպիսկոպոսներ, գյուղերի քահանայական դասը։ Թաղման հոծ թափորը հերոսի մարմինը հողին է հանձնել Էջմիածնի [[Սուրբ Գայանե եկեղեցի (Էջմիածին)|սուրբ Գայանե]] եկեղեցու ձախակողմյան պատի տակ։ Սկզբնապես գերեզմանին դրվել է փոքր տուֆ քարից խաչքար-տապանաքար, որի վրա փորագրված են եղել միայն «Խենթ» և դրա տակ «Վարդան» բառերը։ Հետագայում Ամենայն Հայոց [[Վազգեն Ա Բուխարեստցի]] կաթողիկոսի հրամանով խաչքար-տապանաքարի առջև տեղադրվել է բազալտից սալաձև տապանաքար, որի վրա փորագրված է.«Խենթ, Սամսոն Տեր-Պողոսյան, 1846-1911, Վարդան» (այստեղ ծննդյան թվականը սխալ է, 1875 թվականը ճշտվել է ըստ գյուղի եկեղեցու ծխամատյանի)։ Կենսագրական տեղեկություններից ներքև քանդակված են իրար խաչված զույգ դաշույններ։ Հայրենի Արագյուղի գերեզմանոցի սկզբնամասում 1974 թվականին տեղադրվել է Սամսոն Տեր-Պողոսյանի` Խենթի կիսանդրին։ Կիսանդրու հեղինակն է ծնունդով նույնպես արագյուղցի, քանդակագործ [[Հովսեփ Մարգարյան]]ը։
 
Մահացել է Էջմիածնում 1911 թվականի ամռանը։ Թաղման արարողությանը մասնակցել են Էջմիածնի, [[Աշտարակ]]ի ու [[Ապարան]]ի գավառամասերի գյուղերի գյուղապետեր ու գյուղացիներ, կառավարական պաշտոնյաներ, Էջմիածնի միաբանության վարդապետներ, եպիսկոպոսներ, գյուղերի քահանայական դասը։ Թաղման հոծ թափորը հերոսի մարմինը հողին է հանձնել Էջմիածնի [[Սուրբ Գայանե եկեղեցի (Էջմիածին)|սուրբ Գայանե]] եկեղեցու ձախակողմյան պատի տակ։ Սկզբնապես գերեզմանին դրվել է փոքր տուֆ քարից խաչքար-տապանաքար, որի վրա փորագրված են եղել միայն «Խենթ» և դրա տակ «Վարդան» բառերը։ Հետագայում Ամենայն Հայոց [[Վազգեն Ա Բուխարեստցի]] կաթողիկոսի հրամանով խաչքար-տապանաքարի առջև տեղադրվել է բազալտից սալաձև տապանաքար, որի վրա փորագրված է.«Խենթ, Սամսոն Տեր-Պողոսյան, 1846-1911, Վարդան» (այստեղ ծննդյան թվականը սխալ է, 1875 թվականը ճշտվել է ըստ գյուղի եկեղեցու ծխամատյանի)։ Կենսագրական տեղեկություններից ներքև քանդակված են իրար խաչված զույգ դաշույններ։
 
Հայրենի Արագյուղի գերեզմանոցի սկզբնամասում 1974 թվականին տեղադրվել է Սամսոն Տեր-Պողոսյանի` Խենթի կիսանդրին։ Կիսանդրու հեղինակն է ծնունդով նույնպես արագյուղցի, քանդակագործ [[Հովսեփ Մարգարյան]]ը։
== Պարգևներ ==
Պարգևատրել է Սուրբ Գեորգիի չորս խաչով, Սուրբ Աննայի շքանշանով և մեդալներով։
 
== Գրականություն ==
82 200

edits