«Անագ»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
clean up, replaced: category: → Կատեգորիա: using AWB
չ (r2.7.1) (Ռոբոտը ավելացնում է․: ia:Stanno)
չ (clean up, replaced: category: → Կատեգորիա: using AWB)
[[Պատկեր:Anag.jpg|right|Անագ]]
 
'''Անագ''' ([[լատիներեն|լատ]]. ''Stannum''), քիմիական նշանը` '''Sn''' (կարդացվում է` ստաննում), ատոմային թիվը` 50, ատոմային զանգվածը` 118.710: Լատիներեն «Stannum» նախկինում նշանակել է [[արծաթ|արծաթի]]ի և [[կապար|կապարի]]ի ձուլվածք: Մի շարք սլավոնական լեզուներում կապարն են անվանել «արճիճ» (олово): Բնական անագը կազմված է ստաբիլ [[նուկլիդ|նուկլիդներից]]ներից հետևյալ ատոմային թվերով` 112 (կազմում է զանգվածի 0.096%-ը), 114 (0.66%), 115 (0.35%), 116 (14.3%), 117 (7.61%), 118 (24.03%), 119 (8.58%), 120 (32.85%), 122 (4.72%) և մեկ թույլ ռադիոակտիվ նուկլիդից` <sup>124</sup>Sn (5.94%): Վերջինս β ճառագայթող է, կիսատրոհման պարբերությունը շատ մեծ է` T<sub>1/2</sub> = 10<sup>16</sup>-10<sup>17</sup> տարի: [[Դմիտրի Մենդելեև|Մենդելեևի]] [[Պարբերականպարբերական համակարգ|պարբերական համակարգում]]ում անագը գտնվում է հինգերորդ պարբերության IVA խմբում: Արտաքին էլեկտրոնային մակերևույթի կոնֆիգուրացիան 5s<sup>2</sup>5p<sup>2</sup> է: Միացություններում անագը դրսևորում է +2 և +4 օքսիդացման աստիճաններ (վալենտականություները համապատասխանաբար` II և IV): Պոլինգի սանդղակով անագի էլեկտրաբացասականությունը կազմում է 1.96, այսինքն այն գտվում է մետաղների և ոչ մետաղների միջև պայմանական սահմանում:
 
'''Անագ''' ([[լատիներեն|լատ]]. ''Stannum''), քիմիական նշանը` '''Sn''' (կարդացվում է` ստաննում), ատոմային թիվը` 50, ատոմային զանգվածը` 118.710: Լատիներեն «Stannum» նախկինում նշանակել է [[արծաթ|արծաթի]] և [[կապար|կապարի]] ձուլվածք: Մի շարք սլավոնական լեզուներում կապարն են անվանել «արճիճ» (олово): Բնական անագը կազմված է ստաբիլ [[նուկլիդ|նուկլիդներից]] հետևյալ ատոմային թվերով` 112 (կազմում է զանգվածի 0.096%-ը), 114 (0.66%), 115 (0.35%), 116 (14.3%), 117 (7.61%), 118 (24.03%), 119 (8.58%), 120 (32.85%), 122 (4.72%) և մեկ թույլ ռադիոակտիվ նուկլիդից` <sup>124</sup>Sn (5.94%): Վերջինս β ճառագայթող է, կիսատրոհման պարբերությունը շատ մեծ է` T<sub>1/2</sub> = 10<sup>16</sup>-10<sup>17</sup> տարի: [[Դմիտրի Մենդելեև|Մենդելեևի]] [[Պարբերական համակարգ|պարբերական համակարգում]] անագը գտնվում է հինգերորդ պարբերության IVA խմբում: Արտաքին էլեկտրոնային մակերևույթի կոնֆիգուրացիան 5s<sup>2</sup>5p<sup>2</sup> է: Միացություններում անագը դրսևորում է +2 և +4 օքսիդացման աստիճաններ (վալենտականություները համապատասխանաբար` II և IV): Պոլինգի սանդղակով անագի էլեկտրաբացասականությունը կազմում է 1.96, այսինքն այն գտվում է մետաղների և ոչ մետաղների միջև պայմանական սահմանում:
 
 
== Հայտնագործումը ==
Կոնկրետ հայտնի չէ, թե [[:categoryԿատեգորիա:մարդ|մարդն]] առաջին անգամ երբ է ծանոթացել անագի հետ: Անագը և դրա համաձուլվածքները հայտնի են մարդկությանը հնագույն ժամանակներից: Անագի մասին հիշատակվում է [[Հին Կտակարան|Հին Կտակարանի]]ի նախնական գրքերում: Անագի և պղնձի համաձոլվածքները, այսպես կոչված անագե [[բրոնզ|բրոնզները]]ները, ենթադրվում է, որ օգտագործվել են մեր թվարկությունից առաջ ավելի քան 4000 տարի առաջ: Իսկ հենց անագ մետաղի հետ մարդը ծանոթացել է շատ ավելի ուշ` մեր թվարկության 800-ականներին: Մաքուր անագից հնում պատրաստում էին սպասք և զարդեր, լայն կիրառություն ունեին բրոնզե իրերը:
 
 
== Բնության մեջ տարածվածությունը ==
Անագը քիչ տարածված մետաղ է: Երկրակեղևում տարածվածությամբ այն զբաղեցնում է 47-րդ տեղը (հին տվյալներով այն կազմում է երկրակեղևի զանգվածի 2•10<sup>-4−4</sup>-ից 2•10<sup>-4−4</sup>%): Անագի հիմնական հանքանյութը [[կասսիտերիտ|կասսիտերիտն]]ն է` SnO<sub>2</sub>, որը պարունակում է մինչև 78.8% անագ: Ավելի հազվադեպ բնության մեգ հանդիպում է [[ստաննին|ստաննինը]]ը (անագե հրաքար)` [[Պղինձ|Cu<sub>2</sub>]][[Երկաթ|Fe]]<span style="color:blue">Sn</span>[[Ծծումբ|S]]<sub>4 </sub> (27.5% Sn):
 
== Ստացումը ==
Ներկայումս անագի արդյունահանման համար օգտագործում են հանքեր, որտեղ դրա պարունակությունը մեծ կամ հավասար է 0.1%: Առաջին փուլում հանքանյութը հարստանում են (գրավիտացիոն ֆլոտացիայի կամ մագնիսական սեպարացիայի մեթոդներով): Այսպիսով անագի պարունակությունը հանքում կարողանում են բարձրացնել մինչև 40-70%: Հետո կատարվում է ստացված խառնուրդի այրում թթվածնի պայամաններում, որպեսզի հեռացվեն ծծմբի և [[արսենիում|մկնդեղի]] խառնուրդները: Հետո ստացված օքսիդը (SnO<sub>2</sub>) վերականգնում են էլեկտրովառարաններում [[ածխածին|ածխով]] կամ [[ալյումին|ալյումինով]]ով.
 
<span style="font-size:150%; color:blue">SnO<sub>2</sub> + C = Sn + CO<sub>2</sub></span>
 
 
== Հղումներ ==
 
== Աղբյուրներ ==
 
== Տես նաև ==
* [[Պարբերական աղյուսակ]]
* [[Արճիճ]]
* [[Կապար]]
 
{{Chem-stub}}
 
{{Փոքր պարբերական աղյուսակ}}
[[Կատեգորիա:Տարրեր]]
[[Կատեգորիա:Մետաղներ]]
 
[[Կատեգորիա:Տարրեր]]
 
[[Կատեգորիա:Մետաղներ]]
{{Chem-stub}}
 
[[af:Tin]]