Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

չ
Ռոբոտ․ Տեքստի ավտոմատ փոխարինում (-https://books.google.com/ +https://books.google.am/)
=== Էլեկտրոնի հայտնաբերում ===
[[File:Gold foil experiment conclusions.svg|thumb|right|'''Գեյգեր-Մարսդենի փորձ'''<br /> ''Վերևում։'' Ակնկալվող արդյունք: Ալֆա մասնիկները անցնում են ատոմի պուդինգային մոդելի միջով աննշան շեղմամբ։<br /> ''Ներքևում:'' Դիտարկված արդյունք: Մասնիկների փոքր մասը շեղվել է դրական լիցքավորված միջուկի պատճառով։]]
Ֆիզիկոս [[Ջոզեֆ Ջոն Թոմսոն|Ջոզեֆ Ջոն Թոմսոնը]] հաշվել է կաթոդային ճառագայթների զանգվածը՝ ցույց տալով, որ դրանք կազմված են մասնիկներից, բայց որոնք մոտ 1800 անգամ ավելի թեթև են, քան ամենաթեթև ատոմը՝ [[ջրածին]]ը։ Հետևաբար՝, դրանք ատոմները չեն, բայց մասնիկ են։ Սա առաջին հայտնաբերված ''[[ներատոմային մասնիկ]]''ն էր, որը սկզբում Թոմսոնը անվանեց «կորպուսկուլ», սակայն հետագայում անվանվել է «էլեկտրոն»։ [[Ջորջ Սթոնի]]ն ցույց է տվել, որ սրանք նույն այն մասնիկներն են, որոնք անջատվում են ֆոտոէլեկտրական և ռադիոակտիվ նյութերից։<ref name="Thomson">{{cite journal|last=Thomson|first=J. J.|title=On bodies smaller than atoms|journal=The Popular Science Monthly|volume=|issue= |pages=323–335|publisher=Bonnier Corp.|location= |date=August 1901|url=https://books.google.comam/?id=3CMDAAAAMBAJ&pg=PA323|doi= |id= |accessdate=2009-06-21}}</ref> Արագորեն հայտնաբերվեց, որ դրանք մետաղական լարերում [[էլեկտրական հոսանք]] կրող մասնիկներն են, որոնք նաև կրում են ատոմում բացասական էլեկտրական լիցքը։ Այս աշխատանքի համար 1906 թվականին Թոմսոնը ստացավ [[Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ]]։ Այսպիսով, նա վերացրեց այն տեսակետը թե ատոմները նույթի անբաժանելի, վերջնական մասնիկներն են։<ref name=nobel1096/> Թոմսոնը սխալմամբ կարծում էր, որ տարրերի ատոմները կազմված են մի քանի բացասականապես լիցքավորված էլեկտրոններից, որոնք մտնում են համասեռ բաշխված դրական էլեկտրական լիցք ունեցող ոլորտի մեջ (սա հայտնի է [[Թոմսոնի ատոմի մոդել]] անվամբ)։
 
=== Միջուկի հայտնաբերում ===
Չնայած «ատոմ» բառը սկզբնապես տրվել է անբաժանելի մասնիկի, ժամանակակից գիտությանը հայտնի է, որ ատոմը բաղկացած է բազմաթիվ [[ներատոմային մասնիկ]]ներից։ Ատոմը կազմված է [[էլեկտրոն]]ից, [[պրոտոն]]ից և [[նեյտրոն]]ից (երեքն էլ [[ֆերմիոն]] են)։ Սակայն, [[Ջրածին|ջրածին-1]]-ի ատոմը նեյտրոն չունի, իսկ հիդրոնը՝ էլեկտրոն չունի։
 
Էլեկտրոնը ունի բացարձակ արժեքով պրոտոնի լիցքին հավասար բացասական [[էլեկտրական լիցք]], զանգվածը՝ <span class="nowrap">9.11<span style="margin-left:0.25em;margin-right:0.15em;">×</span>10<sup>−31</sup>&nbsp;կգ</span>, որը մոտավորապես հավասար է [[պրոտոն]]ի զանգվածի 1/1836-ին<ref name=nist_codata_mu>{{cite web | title = CODATA value: proton-electron mass ratio | url = http://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?mpsme | work = 2006 CODATA recommended values | publisher = [[National Institute of Standards and Technology]] | accessdate = 2009-07-18}}</ref><ref>{{cite web|title=JERRY COFF|url=http://www.universetoday.com/73323/what-is-an-electron/|accessdate=10 September 2010}}</ref><ref>{{cite book|last=Demtröder|first=Wolfgang|year=2002|title=Atoms, Molecules and Photons: An Introduction to Atomic- Molecular- and Quantum Physics|publisher=Springer|edition=1st|isbn=3-540-20631-0|oclc=181435713|pages=39–42}}</ref> Էլեկտրոնները պատկանում են [[լեպտոն]]ների ընտանիքի առաջին [[Սերունդ (ֆիզիկա)|սերնդին]],<ref name="curtis74">{{cite book | last = Curtis | first = L.J. | year = 2003 | title = Atomic Structure and Lifetimes: A Conceptual Approach | url = https://books.google.comam/?id=KmwCsuvxClAC&pg=PA74 | page = 74 | publisher = [[Cambridge University Press]] | isbn = 0-521-53635-9}}</ref> և համարվում են [[տարրական մասնիկներ]], քանի որ ներքին կառուցվածք չունեն։<ref name="prl50">{{cite journal | last = Eichten | first = E.J. | last2 = Peskin | first2 = M.E. | last3 = Peskin | first3 = M. | year = 1983 | title = New Tests for Quark and Lepton Substructure | journal = [[Physical Review Letters]] | volume = 50 | pages = 811–814 | issue = 11 | doi = 10.1103/PhysRevLett.50.811 | bibcode=1983PhRvL..50..811E}}</ref> [[Իմպուլսի մոմենտ]]ը ([[սպին]]) [[Պլանկի հաստատուն]]ի միավորով՝ ''ħ''-ով, արտահայտած՝ {{sfrac|1|2}}։ [[Պաուլիի սկզբունք]]ի համաձայն ոչ մի երկու էլեկտրոն չեն կարող նույն [[քվանտային վիճակ]]ում գտնվել, քանի որ այն [[ֆերմիոն]] է։<ref name="curtis74"/> Մնացած տարրական մասնիկների նման էլեկտրոնները նույնպես ցուցաբերում են [[Մասնիկ-ալիքային երկվություն|և՛ մասնիկի, և՛ ալիքի]] հատկություններ. նրանք կարող են բախվել այլ մասնիկների հետ և կարող են լույսի նման [[Էլեկտրոնների դիֆրակցիա|դիֆրակցիայի]] են ենթակվում։ Էլեկտրոնների ալիքային հատկությունները ավելի հեշտ է դիտել, քան այլ մասնիկներինը, ինչպես օրինակ՝ նեյտրոններինը և պրոտոններինը, քանի որ էլեկտրոնները ունեն ավելի փոքր զանգված, հետևաբար՝ ավելի երկար [[Դը Բրոյլի ալիք]]։
 
Պրոտոնները ունեն դրական էլեկտրական լիցք և <span class="nowrap">1.6726<span style="margin-left:0.25em;margin-right:0.15em;">×</span>10<sup>−27</sup>&nbsp;կգ</span> զանգված։ Ատոմում պրոտոնների քանակը կոչվում է [[ատոմական համար]]։ [[Էռնեստ Ռեզերֆորդ]]ը (1919) նկատել է, որ ազտորը ալֆա-մասնիկներով ռմբակոծելիս ջրածնի միջուկ է անջատվում։ 1920 թվականին նա ընդունեց, որ ջրածնի միջուկը ատոմում առանձին մասնիկ է և այն կոչեց պրոտոն։
|title=John Dalton and the Rise of Modern Chemistry
|series=Century science series
|url=https://books.google.comam/books?id=FJMEAAAAYAAJ
|accessdate=3 April 2011|publisher=Macmillan
|location=New York|ref=harv}}
|title=Lost Discoveries: The Ancient Roots of Modern Science
|year=2003|isbn=0-7432-4379-X
|url=https://books.google.comam/?id=pheL_ubbXD0C&dq
|pages=213–214}}
* {{cite book