«Ուկրաինա»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
փոխարինվեց: բելոռուս → բելառուս (5) oգտվելով ԱՎԲ
չ (Protected "Ուկրաինա": Ղրիմի վերաբերյալ տեղեկությունների միակողմանի ներկայացում ([Խմբագրում=Պաշտպանել նոր և չգրանցված մասնակիցներից] (մարու...)
չ (փոխարինվեց: բելոռուս → բելառուս (5) oգտվելով ԱՎԲ)
Ուկրաինան կրկին անկախացավ 1991 թ., երբ Խորհրդային Միությունը փլուզվեց։ Այդ փլուզումով սկսվեց անցումը [[շուկայական տնտեսություն|շուկայական տնտեսության]], որի ընթացքում Ուկրաինան շուրջ 8 տարի շարունակ հետընթաց ունեցավ։<ref name="Macroindicators NBU">{{cite web|url=http://www.bank.gov.ua/ENGL/Macro/index.htm|title=Macroeconomic Indicators|accessdate=դեկտեմբերի 16, 2007|work=[[National Bank of Ukraine]]|archiveurl=http://web.archive.org/web/20071021232506/http://bank.gov.ua/Engl/Macro/index.htm <!--Added by H3llBot-->|archivedate=հոկտեմբերի 21, 2007}}</ref> Այնուհետև հաջորդեց տնտեսական բարձրակարգ վերելքի ժամանակաշրջանը։ 2008–2009 թթ Ուկրաինան ընկղմվեց ճգնաժամի մեջ։ ՀՆԱ-ն 2008 թ. գարնանից մինչև 2009 թ. գարունը նվազեց 20% -ով, այնուհետ կարգավորվեց։<ref>Inozmi, "Ukraine – macroeconomic economic situation – June 2009" [http://unian.net/eng/news/news-325554.html online]</ref> Երկիրը ինչպես նախկինում կարևոր դեր է խաղում հացահատիկի համաշխարհային շուկայում և 2011 թ. տվյալներով հացահատիկի արտահանման ծավալով աշխարհում երրորդն է։<ref>{{cite web|url=http://www.blackseagrain.net/photo/ukraine-becomes-worlds-third-biggest-grain-exporter-in-2011-minister |title=Ukraine becomes world's third biggest grain exporter in 2011 – minister |publisher=Blackseagrain.net |date= |accessdate=2012 թ․ օգոստոսի 25–ին}}</ref>
 
Ուկրաինան [[ունիտար պետություն]] է, բաղկացած 24 [[մարզ]]երից, մեկ [[ինքնավար հանրապետություն]]ից (Ղրիմ) և հատուկ կարգավիճակ ունեցող երկու քաղաքներից. [[Կիև]]՝ մայրաքաղաք և ամենամեծ քաղաք և [[Սևաստոպոլ]]ը, որտեղ վարձակալության պայմանագրով տեղակայված է Ռուսաստանի [[Սևծովյան նավատորմ]]ը։ Ուկրաինան [[կիսանախագահական համակարգ]]ով պետություն է առանձին [[օրենսդրական]], [[գործադիր]] և [[դատական]] ճյուղերով։ Խորհրդային միության փլուզումից ի վեր Ուկրաինան շարունակում է պահպանել իր դիրքերը որպես Եվրոպայում, Ռուսաստանից հետո, երկրորդ խոշոր [[սպառազինություն]] ունեցող պետություն։ Երկրում բնակվում են շուրջ 46 միլիոն մարդ, որի 77.8 տոկոսն ուկրաինացիներ են, ապրում են նաև [[ռուսներ]] (17%), [[բելոռուսներբելառուսներ]] և [[ռումինացիներ]]. [[Պաշտոնական լեզու]]ն [[ուկրաիներեն]]ն է։ Ռուսերենը նույնպես շատ տարածված է։ Երկրում գերակայող կրոնը [[Արևելյան Ուղղափառ քրիստոնեություն]]ն է, որը նշանակալից ազդեցություն է գործել [[Ուկրաինական ճարտարապետություն|Ուկրաինական ճարտարապետության]], [[գրականություն|գրականության]] և [[երաժշտություն|երաժշտության]] վրա։
== Ծագումնաբանություն ==
Ըստ ավանդական տեսակետի, որը ձևավորվել է ռուսական և լեհական պատմագրության ազդեցության ներքո<ref>Русанівський, В. М. Українська мова // Енциклопедія «Українська мова». — К., 2000.</ref> ''Ուկրաինա'' բառը սլավոնական ծագում ունի, որ նշանակում է ''սահմանի մոտ''։"<ref>{{cite web|url=http://litopys.org.ua/rizne/nazva_eu.htm |title=З Енциклопедії Українознавства; Назва "Україна" |publisher=Litopys.org.ua |accessdate=հոկտեմբերի 31, 2011}}</ref>
Կիևյան Ռուսիան հիմնել են ռուս մարդիկ, վարյագները, որոնք սկզբում բնակվեցին [[Լադոգա]]յի և [[Նովգորոդ]]ի շրջակայքում, այնուհետ աստիճանաբար տեղաշարժվեցին հարավ վերջապես մոտավորապես 880-ին հասան Կիև։ Կիևյան Ռուսիան ընդգրկում էր Ժամանակակից Ուկրաինայի, Բելառուսիայի արևմտյան մասը, որի գերակշռող մասը ժամանակակից Ռուսաստանի տարածքում է։ Համաձայն սկզբնական գրառումների ռուսական էլիտան կազմավորվել է [[Սկանդինավիա]]յի վարյագյաններից։
10-11-րդ դարերում այն դառնում է Եվրոպայի խոշորագույն և ամենահզոր պետությունը։<ref name=cia>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html|title=Ukraine|accessdate=դեկտեմբերի 24, 2007|date=դեկտեմբերի 13, 2007|work=[[CIA World Factbook]]}}</ref> Հաջորդ դարերում այն ուկրաինացիների և ռուսների համար ազգային ինքնագիտակցության հիմք է ձևավորում։<ref name="Columbia">{{cite encyclopedia|encyclopedia=The Columbia Encyclopedia|edition=| year=2001–2005|article=Kievan Rus|url=http://www.bartleby.com/65/ki/KievanRu.html}}{{dead link|date=December 2010}} Retrieved on 2008-01-27.</ref> Ժամանակակից Ուկրաինայի մայրաքաղաք [[Կիև]]ը դառնում է Ռուսիայի ամենակարևոր քաղաքը։
[[Պատկեր:Kievan Rus en.jpg|մինի|Կիևյան Ռուսիայի քարտեզը 11-րդ դարում։ Կիրի Ոսկե Դարի ժամանակաշրջանում Կիևյան Ռուսիայի կազմի մեջ էին մտնում ժամանակակից արևմտյան, կենտրոնական Ուկրաինայի, ԲելոռուսիԲելառուսի և արևմտյան Ռուսաստանի տարածքը։ Ժամանակակից արևելյան և հարավային Ուկրաինան բնակեցրել են նոմադները և այլ պատմություն ունեն։]]
 
Վարանգյանները հետագայում ձուլվեցին տեղացի սլավոնական բնակչության հետ և դարձան Ռուսիայի առաջին դինաստիայի՝ [[Ռյուրիկյան դինաստիա]]յի մաս։<ref name="Columbia"/>
'''Ուկրաինան''' տարածքով երկրորդ պետությունն է [[Արևելյան Եվրոպա|Արևելյան]] [[Եվրոպա]]յում։ Երկրի տարբեր մասերն ունեն աշխարհագրական տարբեր առանձնահատկություններ՝ լեռնայինից մինչև հարթավայրային։ Երկիրը գտնվում է {{coord|49|00|N|32|00|E|type:country}} կոորդինատներում։ Զբաղեցնում է 603 700 կմ² տարածք, որն աշխարհում 44-րդ ցուցանիշն է։ Ուկրաինայի մակերևույթի 98% ցամաքային է, և միայն 2% են զբաղեցնում ջրային տարածքները։ Հարավից երկիրը դուրս է գալիս դեպի [[Սև ծով]], ափեզրի երկարությունն է 2782 կմ։
 
Ուկրաինայի ընդհանուր սահմանի երկարությունն է 4663 կմ։ Երկիրը սահմանակից է [[Ռուսաստան]]ի (1576 կմ), [[Մոլդավիա]]յի (939 կմ), [[ԲելոռուսիաԲելառուսիա]]յի (891 կմ), [[Ռումինիա]]յի (531 կմ), [[Լեհաստան]]ի (526 կմ), [[Հունգարիա]]յի (103 կմ), և [[Սլովակիա]]յի (97 կմ) հետ։ Ուկրաինայի ամենաբարձր կետն է [[Գովերլա]] լեռը, որի բարձրությունն է 2061 մ, իսկ ամենացածրադիր կետն է [[Կույալնիկի լիման]]ը, այս կետը ընկնում է [[ծովի մակերևույթ]]ից 5 մ. ներքև։
 
=== Ընդհանուր տեղեկություններ ===
Ուկրաինան ունի կարևոր ռազմավարական դիրք [[Արևելյան Եվրոպա]]յում, շրջապատված [[Սև ծով]]ով հարավից, մյուս կողմերից այն շրջապատում են [[Լեհաստան]]ը, [[Սլովակիա]]ն և [[Հունգարիա]]ն արևելքից, [[ԲելոռուսիաԲելառուսիա]]ն հյուսիսից, [[Մոլդովա]]ն և [[Ռումինիա]]ն հարավ-արևմուտքից և [[Ռուսաստան]]ը արևելքից։ Ուկրաինան տարածվում է արևմուտքից արևելք 1316 կմ և հյուսիսից հարավ 893կմ։ Երկրի ծայրագույն կետերն են [[Գրեմյաչ]] գյուղը ([[Չեռնիգովի մարզ]]) հյուսիսում, [[Սառիչ հրվանդան]]ը ([[Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետություն]]) հարավում, [[Չոպ]] քաղաքը ([[Անդրկարպատյան մարզ]]) արևմուտքում և [[Չերվոնա Զիրկա (Լուգանսկի մարզ)|Չերվոնա Զիրկա]] գյուղը ([[Լուգանսկի մարզ]]) արևելքում։
 
[[Կարպատյան լեռներ]]ի հյուսիսային մասը հասնում է Ուկրաինայի արևելյան մասին։ Երկրի ամենաբարձր կետը [[Գովերլա]] լեռն է, որի բարձրությունը կազմում է 2061 մ։ Ուկրաինայի տարածքի մեծ մասը զբաղեցնում են [[Սև ծով]]ի հյուսիսում տարածվող [[տափաստան]]անման շրջանները։ Ուկրաինան համարյա կիսվում է երկու հավասար մասերի [[Դնեպր]] գետով, որը տարածվում է ամբողջ Ուկրաինայով հյուսիսից հարավ։ Այն թափվում է Սև ծով [[Ղրիմ]] թերակղզուց հյուսիս [[Հարավային Բուգ]]ի և [[Դնեստր]]ի գետաբերանների մոտ։ Սահմանը Ռուսաստանի հետ երկրի երկրի ամենաերկար սահմանն է, այն տարածվում է նաև [[Ազովի ծով]]ով։
* [[ուկրաինացիներ]] - 77,8 % (մեծամասնություն են կազմում բոլոր շրջաններում, բացի [[Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետություն]]ից և [[Սևաստոպոլ]]ից)
* [[ռուսներ]] - 17,3 %
* [[բելոռուսներբելառուսներ]] - 0,6 %
* [[մոլդավացիներ]] - 0,5 %
* [[ղրիմյան թաթարներ]] - 0,5 %