«Ռուստամ Ռազա»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 5421 բայտ ,  3 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
{{խմբագրում եմ|Լիլիթ}}
{{Տեղեկաքարտ Անձ}}
[[Պատկեր:Paillot de Montalbert Roustam Raza 1806.jpg|մինի|250px|Ռուստամ Ռազա]]
'''Ռուստամ''' կամ ''Ռուստամ Ռազա'' (իսկական անունը՝ Ռոստոմ Հովնանի Խաչատուրյան) ({{ԱԾ}}), Ֆրանսիայի կայսր [[Նապոլեոն Բոնապարտ]]ի թիկնապահը։թիկնապահը<ref name="ՀԱ">{{Գիրք:ՀԱ|7}}</ref>։ Ազգությամբ [[Հայեր|հայ]] է։
 
== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1780 թվականին [[Թիֆլիս1780]]ում։ 13թվականին տարեկանումԹիբլիսիում, գերելշուշվեցու ենընտանիքում: թաթարները,Ռոստոմը վաճառել11 ստրկությանտարեկան էր, ընկելերբ էնրա [[Եգիպտոս]]հայրն, ևորպես դարձելառևտրական [[մամլուք]]։Ղարաբաղի [[Կահիրեխանություն|Ղարաբաղից]]ում ծառայելմեկնեց է շեյխ Ալ Բաքրիի մոտԹբիլիսի, որըիր Ռուստամինհետ նվիրելտանելով էիր Նապոլեոնին։երկու Փարիզումորդիներին՝ եղել է Նապոլեոնի անձնական պահապանը, ուղեկցել նրան բոլոր արշավանքների ժամանակ։ 16 տարի նվիրվածությամբ ծառայել ՆապոլեոնինԱվագին և վայելելՍեյրանին: նրաՏանը վստահությունը։մնացին Նապոլեոնի [[Էլբա կղզի]] աքսորվելուց հետո հեռացել է [[Ֆրանսիա]]յիցկինը, անցելերկու էաղջիկները [[Թեհրան]],և որտեղիցՌուստամը: էլ՝Մեկ Թիֆլիս։տարի Այստեղանց արժանացելհայրը էիր [[Կովկաս]]իմոտ կառավարչապետհրավիրեց Ա.ողջ Երմոլովը։ընտանիքին: Մասնակցել էՃանապարհին [[1826]]-[[1828Թաթարներ|թաթարները]] ռուս-պարսկականառևանգում պատերազմին,են եղելՌուստամին: էԱռևտրականները հեծյալյոթ ջոկատիանգամ հրամանատար։վերավաճառել Արցախիեն ազատագրումից հետո բնակվել է [[Շուշի]]ում։ [[1840]] թվականին վերադարձել Ֆրանսիանրան, մասնակցելև էի Նապոլեոնիվերջո աճյունըՌուստամը [[Սուրբ Հեղինեի կղզի|Սուրբ Հեղինեից]]հայտնվեց [[ՓարիզԵգիպտոս]]ում<ref տեղափոխելուն։name="ՀԱ"/> Այնուհետևև ընտանիքի հետ բնակվել էդարձավ [[Դուրդանմամլուք]]ում, որտեղ և գրել է «Նապոլեոն I-ի մամլուք Ռուստամի հուշերը» (1866), որն օգտագործել են Նապոլեոնի կենսագիրները։<ref name="ռգ">[http://militera.lib.ru/memo/french/raza_r/index.html «Моя жизнь рядом с Наполеоном: Воспоминания мамлюка Рустама Раза, армянина»] / ֆրանսերենից Գրիգոր Ջանիկյանի և Իրինա Քարումյանի թարգմանությամբ Երևան, Նաիրի հրատարակչություն, 1997 {{ref-ru}}</ref>։
{{Վիքիպահեստ կատեգորիա|Roustam Raza|Ռուստամ Ռազա}}
 
[[Կահիրե]]ում ծառայել է շեյխ Ալ Բաքրիի մոտ, որը Ռուստամին նվիրել է Նապոլեոնին<ref name="ռգ"/>։ Դա [[1799]] թվականն էր, երբ Նապոլեոնը գտնվում էր [[Եգիպտոս|Եգիպտոսում]]: Նապոլեոնը շփվելով 19-ամյա Ռուստամի հետ համոզվեց, որ իր առջև կանգնած երիտասարդին մեծ ապագա է սպասվում: Հետաքրքրվելով նրա ձեռքի վերքից՝ նա իմացավ, որ Ռուստամն այն ստացել է արաբների դեմ պատերազմի ժամանակ: Նապոլեոնն ընդունեց նրան, որպես իր առաջին թիկնապահ: Ռուստամը ծառայեց Նապոլեոնին մինչև [[1814]] թվականի ապրիլ և այդ ընթացքում ավելի շատ ճանաչում ձեռք բերեց: Նա այնքան մտերիմ էր Նապոլեոնի հետ, որ երբ կայսրը մտավ [[Մոսկվա|Մոսկվա]], Ռուստամը նրան խնդրեց պահպանել քաղաքի հայկական թաղամասը<ref name="ՀԱ"/>:
== Հղումներ ==
 
Գերի ընկնելով՝ Ռուստամը շատ էր մտածում մոր և քույրերի ճակատագրի մասին: Նա խնդրեց մի հայ վաճառականի, որը [[Ֆրանսիա]]յից [[Կովկաս]] էր մեկնում, նրանց մասին տեղեկություն իմանալ: Այդ ծառայության համար առևտրականը մեծ գին պահանջեց: Նապոլեոնի հետ խորհրդակցելով՝ Ռուստամը պայմանավորվեց վճարել միայն այն ժամանակ, երբ ինչ-որ լուր ստանա իր ընտանիքի մասին: Այն բանից հետո, երբ Նապոլեոնը աքսորվեց, Ռուստամը Փարիզից տեղափոխվեց [[Թեհրան]], իսկ այնտեղից՝ Թբիլիսի: Նրան ընդունեց Կովկասի փոխարքա Երմոլովը: Ռուստամը մասնակեց [[Ռուս-պարսկական պատերազմ (1826-1828)|ռուս-պարսկական պատերազմին]] (եղել է հեծելազորային ջոկատի հրամանատար) և Ղարաբաղի ազատագրումից հետո հիմնավորվեց հայրենի [[Շուշի]] քաղաքում: Այստեղ մնալով 2 տարի՝ Ռուստամը [[1840]] թվականին վերադարձավ Ֆրանսիա: Նա գնում էր թափորի առջևից, որը ուղեկցում էր Նապոլեոնի մասունքները [[Սուրբ Հեղինեի կղզի|Սբ Հեղինե կղզուց]] դեպի [[Փարիզ]]<ref name="ՀԱ"/>: Այնուհետև ընտանիքի հետ բնակվել է [[Դուրդան]]ում, որտեղ և գրել է «Նապոլեոն I-ի մամլուք Ռուստամի հուշերը» (1866), որն օգտագործել են Նապոլեոնի կենսագիրները<ref name="ռգ"/>։
 
1969 թվականի ամռանը անվանի դիվանագետ [[Համազասպ Հարությունյան]]ը, Փարիզից փաստաթղթերի մի փաթեթ բերեց, որպեսզի այն հանձնի [[Երևան|Երևանի]] արխիվներից մեկին կամ [[Կաթողիկոսություն|Համայն հայության կաթողիկոսության]] գրասենյակ: Այդ փաստաթղթերում խոսվում էր ղարաբաղյան մի ջոկատի մասին, որը ծառայում էր նապոլեոնական Ֆրանսիային, որի հրամանատարն էր գեներալ Ժան դե Շուշին (Հովհաննես Շուշեցին): Այդ ջոկատում ծառայում և ֆրանսիական կառավարության բարձր պարգևտրության էին արժանացել արցախցի հայտնի մամլուքներ Պիերը (Պետրոս) և Ռուստամը, որոնք ճակատագրի բերմամբ հայտնվեցին Ֆրանսիայում, դարձան Նապոլեոնի թիկնապահներ, վերադարձան հայրենիք, սակայն իրենց կյանքի վերջին տարիներն այնուամենայնիվ անցկացրին Փարիզում<ref name="ՀԱ"/>:
 
== Անձնական կյանք ==
Ռուստամը երկու երեխա ուներ՝ աղջիկ և տղա: Կինը՝ Դուվիյեն, ֆրանսուհի էր, որի հայրը ծառայում էր [[Ժոզեֆին դը Բոհարնե|Ժոզեֆին]] թագուհու մոտ<ref name="ՀԱ"/>:
 
[[1845]] թվականին Ռուստամի մահից հետո ֆրանսիական Դուրդան քաղաքում նրա հետնորդները զբաղվում էին հասարակա-քաղաքական գործունեությամբ: Նրա որդիներից մեկը Ֆրանսիայի լիազոր ներկայացուցիչն էր [[Թունիս|Թունիսում]], իսկ թոռը՝ Էդմոն Ռուստամը, հայտնի էր ֆրանսիական գրականության մեջ ինչպես թատերագիր և պոետ<ref name="ՀԱ"/>:
 
== Գրականության մեջ ==
Նապոլեոնի և Ռուստամի մտերիմ հարաբերությունների մասին վկայում էր ֆրանսիացի հայտնի գրող [[Ստենդալ]]ը: Նրա մասին է գրել նաև [[Բալզակ Օնորե|Բալզակ]]ը իր «Կասկածելի գործ» վեպում՝ Ռուստամին անվանելով «հուսահատ մամլուք»: Հետագայում նապոլեոնագետ Գ. Ֆլեյշմանը հատուկ ուսումնասիրեց մամլուք Ռուստամի կյանքը և գործունեությունը: Բուրբոնների իշխանության վերականգնման ժամանակահատվածում Ռուստամը հուշեր գրեց, որոնք առաջին անգամ հրատարակվեցին [[1866]] թվականին և ընդգրկում էին Նապոլեոնի ծննդյան ժամանակաշրջանից մինչև 1814 թվականը<ref name="ՀԱ"/>:
 
== Ծանոթագրություններ ==
{{Ծանցանկ}}
 
==Գրականություն ==
* [http://gallica2.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k54264475.r=roustam.langEN Souvenirs de Roustam, mamelouck de Napoléon Ier. Introduction et notes de Paul Cottin, Préface de Frédéric Masson. Paris: Paul Ollendorff, 1911]
* Roustam et son empereur, de l’Egypte à Dourdan, par Bruno Durand et Philippe Legendre Kvater, Ed. Société Historique de Dourdan (2005).
* Погосян В.А. [http://annuaire-fr.narod.ru/bibliotheque/Pogosian-mono/Introduction.html Армяне – сподвижники Наполеона: история и мифы]. Ереван, Издательство "Эдит Принт", 2009. {{ref-ru}}
{{Վիքիպահեստ կատեգորիա|Roustam Raza|Ռուստամ Ռազա}}
 
[[Կատեգորիա:1780 ծնունդներ]]
[[Կատեգորիա:1845 մահեր]]