«Աղլաբիների պետություն»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
Բոտ: կոսմետիկ փոփոխություններ
չ (Բոտ: կոսմետիկ փոփոխություններ)
'''Աղլաբիների պետություն''', [[Ավատատիրություն|ավատատիրական]] [[պետություն]] [[Հյուսիսային Աֆրիկա]]յում ([[800]]-[[909]])։ Իշխանության գլխին էին [[արաբ]]ական ծագում ունեցող Աղլաբիները ({{lang-ar|الأغالبة‎}})։
 
== Պատմություն ==
 
Աղլաբիները տիրել են [[Իֆրիկիա]]յում {{lang-ar|افريقيا}} ( [[Ալժիր]], [[Թունիս]], [[Լիբիա]] ) [[9-րդ դար]]ում(ըստ Հիջրայի 3-րդ դար) [[Աբբասյաններ]]ի անվան տակ և իշխել է [[ալ-Կայրավան]]ում։
 
800( ըստ [[Հիջրա]]յի՝ 184 ) թվականին այս արքայատոհմի հիմնադիրը՝ [[Իբրահիմ ալ-Աղլաբ|Իբրահիմ ալ ԱղլաբԱղլաբը]]ը՝՝ [[Զաբ]]ի նահանգապետը, իր նահանգում դրսևորել էր եռանդ և հմտություններ օրենքը և կարգուկանոնը վերականգնելու հարցում։ Նա [[Հարուն ալ Ռաշիդ|Հարուն առ-Ռաշիդ]] խալիֆայի կողմից օժտվել էր նրա համար նպաստավոր իշխանական լիազորությամբ։ Նրա վասալը հրաժարվել էր մինչև այդ ժամանակ Իֆրիկյային տրվող հարկից և հանձն էր առել վճարել 40.000 [[դինար]] տուրք կայսերական գանձարանին։ Աղլաբի ամիրին և խալիֆային կապող կապերը թույլ էին տալիս նրան ունենալ մեծ չափով ինքնուրույնություն, հատկապես ժառանգության ասպարեզում։ Նա իր որոշումը կայացնում էր առանց [[Բաղդադ]]ի միջամտության. այսպես էին վարվում նաև նրան հաջորդող ամիրները։
 
Իֆրիկիայի արաբ կառավարիչների մասին մեր գիտելիքներն նշանակալից են։ [[Խալիֆա]]ների այս բարձր պաշտոնյաների մեջ հնարավոր էր գտնել տարբեր անհատականություններ։ Չնայած մեծամասնությունը հաճույքներով էր տարված և կախվածություն ուներ խմիչքից, որը երբեմն ստեղծում էր հանցագործության պոռթկումներ և արյունահեղություն, նրանց մեջ կային նաև արվեստի մարդիկ, ովքեր օժտված էին վեհության զգացումով, խելացի և փորձառու քաղաքական գործիչներ էին, և առաջնորդները մտահոգված էին հասարակական աշխատանքին նպաստելով և դրանից ստացված եկամուտը նահանգի բարեկեցությանը ծառայեցնելով։ Նրանց օրոք Իֆրիկիյան մեծ վերածնունդ է ապրում. շատ հրաշալի կառույցներ դեռ վկայում են նրանց մեծ դերի մասին։
 
[[Պատկեր:Dinar Aghlabide - 192 AH (obverse-reverse).jpg|մինի|ձախից|Իբրահիմ իբն ալ Աղլաբի ոսկե դրամները]]
Նրանց պետք էր էներգիա և քաղաքական հմտություն՝ իրենց առջև ծառացած դժվարությունները հաղթահարելու համար։ [[Իբրահիմ ալ-Աղլաբ]]ը ստիպված էր հանգեցնել [[Բերբերյան ապստամբություն]]ները։ Աղլաբիների տարածքի սահմաններում [[Խարիջիականություն]]ը Հարավային Իֆրիկիյայի, Ավրասիև գրեթե ամբողջ կենտրոնական [[Մաղրիբ]]ի վերահսկողության տակ էր, [[Զաբ]]ը ձևավորում էր թագավորության արևմտյան սահմանը։ [[Փոքր Քաբիլիա]]յի [[Քութամա]]յի կապվածությունը [[Շիիզմ]]ին հանդիսացավ թագավորության անկման պատճառը։ Ամենալուրջ ճգնաժամները, սակայն, կենտրոնացած էին Աղլաբիների թագավորության սրտում։ [[Թունիս]]ը և նույնիսկ ալ-Քայրավանը ընդդիմության կենտրոններ էին, իսկ ամենաանհանգստացնող տարրերը [[Ջունդ]]ի արաբներն էին, ովքեր համարվում էին Աղլաբիների ամենամեծ աջակցողները։ [[Իբրահիմ I|Իբրահիմ առաջինառաջինը]]ը ճնշել է 2 ապստամբություն՝ [[Համիդի Աբդ ալ Ռահման ալ-Քինդի|Համիդի Աբդ առ-Ռահման ալ-ՔինդիՔինդիի]]ի 802 ( Հիջրա՝ 186 ) թվականին և [[Իմրան Մուկալադի]]նը և 809( Հիջրա 194) թվականին, որոնցից 2-ում էլ [[Կայրավանիսներ]]ը մասնակցություն են ունեցել։ Կանխազգալով վտանգը՝ ամիրը կառուցել էր [[ալ-Կասր ալ-Կադիմ]]ը ([[ալ-Աբբասիյա]])՝ [[ալ-Կկայրավան]]ից հարավ, և այնտեղ էր տեղափոխել նստավայրը։ Նա իրեն շրջապատել էր Ջունդի վստահելի տարրերով և բերել էր ստրուկների, որոնք կազմել էին ազդեցիկ գունագեղ պահակազոր։
 
Աղլաբյան 3-րդ ամիր Աբու Մուհամմադ Զիյադաթ Ալլահի օրոք սկսվեց արաբական մի նոր և ավելի լուրջ ապստամբություն՝ դրդված Մանսուր Նասր աթ-Թունդբուդիի կողմից։ Թունդբուդայի իր ամրոցից նա կանչեց արաբ կառավարիչներին և նրանցից ստացավ աջակցություն։ Որոշ հաջողություններից հետո ապստամբները դարձան գրեթե ամբողջ Իֆրիկիայի տերերը՝ բացի Կաբիսից և նրան շրջապատող տարածքներից։ Բերբերների օգնությամբ Զիայադաթ Ալլահը կարողացավ առավելություն ձեռք բերել։ Աթ-Թունբուդին անձնատուր եղավ և սպանվեց։ Կոալիցիան քանդվեց և Զիյադաթ Ալահը ներեց ապստամբության մյուս ղեկավարներին։ Քայրավանիսները ևս մեկ անգամ դրդեցին նոր ապստամբություն։
Քայրավանիսների հյուրընկալությունը և նրանց նկատմամբ աղլաբիների վարած քաղաքականությունը ձևավորեցին դինաստիայի ներքին պատմության մեկ այլ կերպարանք։ Այս հյուրընկալությանը հատկապես նպաստում էին կրոնական դասի գիտունները և կեղծ բարեպաշտները։ Սրանք այն մարդիկ էին, ովքեր վայելում էին մարդկանց վստահությունն ու հարգանքը։ Սրանք կրոնի ուսուցիչներն էին, հադիսների մեկնաբանողները, իրավաբաններն ու սատվածաբանները, ովքեր, մեծ մասամբ, արևելյան ծագում ունեին, ապրում էին մարդաշատ վայրերում և առաջնորդում էին հասարակական կարծիքը։ Ձևանալով ճգնավորներ՝ նրանք քննադատում էին ամիրների բարոյական պահվածքը, որպես ուղղախոսության մարտիկներ՝ դեմ էին կանգնում նրանց անօրինական որոշումներին և իշխանության չարաշահմանը։ Հաջորդ աղլաբին՝ Աբու-լ-Աբաս Աբդ Ալլահ Իբրահիմը հրապարակեց ֆինանսական ռեֆորմ, որը հակադրվում էր իսլամական սովորույթներին, այն է՝ որոշակի քնակությամբ գանձել բերքից՝ տասանորդի փոխարեն։ Այս ամենը առաջ բերեց մեծ բողոքներ և դրանից ոչ շատ ուշ ամիրի մահանալը դիտվեց որպես Աստծու պատիժ։ Ընդհանուր առմամբ աղլաբի ղեկավարները հոգևոր դասին վերաբերվում էին հարգանքով և ջանում էին շահել նրանց, բայց հազվադեպ էին կարողանում ստիպել նրանց հանդարտեցնել իրենց անզիջում վերաբերմունքը։
 
Չնայած այս հաղթանակին, Աղլաբի ամիրների գերագույն ռազմական նվաճումը ձեռնարկվել էր Զիյադաթ Ալլահի կողմից՝ անմիջապես Մանսուր աթ-Թունբուդիի ապստամբությունից հետո և անկասկած ոգեշնչված էր արաբների ուժի՝ արտաքին թատերաբեմ շեղելու մտքով։ 211-ի (827) արշավանքը ընդունեց սուրբ պատերազմի կերպարանք։ Բանակը վստահված էր կրթված իրավագետ Ասադ ալ-Ֆուրատին և Սուսային։ Հավատի համար կռվողները և նրանց հետևորդները նավ նստեցին. նրանք արդեն լսել էին ջիհադի նավահանգստի համբավը, քանի որ գյուղը դեռ 6 տարի առաջ մատակարարվել էր ռիբատի կողմից։
Այս ռիբատը մինչև այժմ գոյություն ունի։ Ազդանշանային աշտարակի ստորին մասի արձանագրության վրա գրված է Զիյադաթ Ալլահի անունը և 206 (821) տարեթիվը։ Ալ-Քայրավանի մեծ մզկիթի կառուցումը վերագրվում է նույն ամիրին՝ Ուքա Նաֆիի կողմից։ 670-ական թթ կառուցված այս ճոխ շինությունը, որը երկու անգամ ձևափոխվել էր 8-րդ դարի ընթացքում, իրականում աղլաբիների աշխատանքն էր։ Զիյադաթ Ալլահից բացի երկու այլ ամիրներ՝ Աբու Իբրահիմը և Իբրահիմ 2-րդը, աշխատանք են տարել դրա վրա և մեծացրել են աղոթասրահը։
== Շինարարություն ==
 
== Աղբյուրներ ==
* THE ENCYCLOPAEDIA OF ISLAM, NEW EDITION, 1986
* Article- AGHLABIDS, pages 247-249
 
285 440

edits