Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

Առանց խմբագրման ամփոփման
'''Մուսա լեռան քառասուն օրը'''  ({{lang-de[[Գերմաներեն|գերմ.]]՝ Die vierzig Tage des Musa Dagh}}),  <nowiki/>[[ավստրիաԱվստրիա|ավստրիացի]]ցի  գրող  [[Ֆրանց Վերֆել|Ֆրանց Վերֆելի]]ի  ստեղծագործությունն է իրական փաստերի հիման վրա։
{{Տեղեկաքարտ Գիրք
|պատկեր = 40 Days of Musa Dagh.jpg
}}
 
Ինքնապաշտպանական կռիվները տեղի են ունեցել Մուսա լեռան վրա (Հալեպի նահանգի Անտիոք գավառում՝ Սվեդիա գյուղաքաղաքի մոտ): Լեռան շուրջը կային 6 հայկական գյուղեր՝ Քեբուսիե, Վագըֆ, Խդրբեկ, Յողունօլուք, Հաջի Հաբիբլի, Բիթիաս<ref>[http://www.armeniansgenocide.am/am/Encyclopedia_Of_armenian_genocide_Musa_leran_herosamart_1915 Ինքնապաշտպանական կռիվների վայրը]</ref>:
'''Մուսա լեռան քառասուն օրը''' ({{lang-de|Die vierzig Tage des Musa Dagh}}), [[ավստրիա]]ցի գրող [[Ֆրանց Վերֆել]]ի ստեղծագործությունն է իրական փաստերի հիման վրա։
 
[[1915]]  թվականին հայերը Մուսա լեռան վրա Թուրքերի դեմ տանում են 53-օրյա պաշտպանություն։  [[Ավստրիա|Ավստրիացի]]ցի  գրող [[Ֆրանց Վերֆել|Ֆրանց Վերֆելը]]ը  այդ ամենից ոգևորված որոշում է գերել [[վեպ]]  Մուսա լեռան քառասուն օրը անվանմամբ։անվանմամբ<ref>[http://www.dasaran.am/apps/wiki/view/id/12163 ԱյդԿռվի ամենիսկիզբը մասինև նաայլ իրտեղեկություններ]</ref>։ տված հարցազրույցում ասել է.
* {{Քաղվածք|Մուսա լեռան պաշտպանությունից այնքան ոգևորված էի որ ցանկանում էի օգնել հայերին, գրելով վեպ և պատմելով այդ իրադարձությունը ամբողջ աշխարհին։}}
 
Գրքի ստեղծման գաղափարը եղել է  [[1929]]  թվականին, երբ նա եղել է Դամասկոսում, որտեղ տեսնելով է թե ինչպես են հայ երեխաներին աշխատանքի դնում գորգի գործարանում։ Հայ ժողովրդի անհասկանալի ճակատագիրը Վերֆելին ստիպում է հասնել մինչև գրիչ։ Վեպը գրվել է [[1932]]  թվականին՝ գերմաներենով, մինչև  [[վեպՎեպ|վեպը]]ը  գրելը Վերֆելը ուսումնասիրել է ամբողջ  [[Հայաստան|Հայաստանի]]ի  պատմությունը։
 
Գիրքը լույս է տեսել  [[1933]]  թվականի դառնալով շատ սիրված, և որպես հետևանք այն թարգմանվել է 34 լեզուներով։  [[ԱՄՆ]]-ում գրքի լույս տեսնումից հետո  [[1934]]-ին առաջին երկու շաբաթը վաճառվել է 34․00034 օրինակով։000 օրինակով<ref>[http://times.am/?p=22815&l=am Երկու շաբաթում վեպը վաճառվել է...]</ref>։ Նույն տարվա դեկտեմբերին ամերիկյան Time ամսագիրը  <nowiki/>[[գիրքԳիրք|գիրքը]]ը  համարել է ամսվա գիրք։ամսվագիրք։
 
[[Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին]]
[[Կատեգորիա:1933 վեպեր]]
 
Ֆրանց Վերֆելի աշխարհահռչակ այս վեպը հայերեն է թարգմանվել բանաստեղծ և թարգմանիչ Պարույր Միքայելյանի կողմից և առաջին անգամ հրատարակվել է 1964 թվականին, Երևանում: Վեպն այնուհետև ունեցել է հայերեն ևս երեք հրատարակություն (1987, 1990 և 2015 թվականներին):
 
{{Անավարտ}}
== Պատմություն ==
Դեպքերը տեղի են ունեցել [[Մուսա լեռ|Մուսա Լեռան]] վրա [[Հայոց ցեղասպանություն|ցեղասպանության]] ժամանակ: Լեռը գտնվում է պատմական [[Կիլիկյան Հայաստան|Կիլիկյան Հայաստանի]] ծայրամասում՝ [[Միջերկրական ծով|Միջերկրական ծովի]] ափին։ Հեղինակը վեպի սկզբում նկարագրում է Գաբրիել Բագրատյանի ընտանիքը: Նկարագրում է, թե ինչպես մի հասարակ մարդու հաջողվեց հիանալի կյանք կառուցել Ֆրանսիայում, ապրել որպես գիտնական և գեղարվեստասեր, որպես հնէաբան և փիլիսոփա:
 
1914 թվականի հուլիսն էր, Գաբրիելը վճռում է իր հետ [[Հայաստան]] տանել իր կնոջը` Ժուլիեթին և իր որդուն: Նա մեծ ցանկություն ուներ նրանց ծանոթացնել իր ժողովրդի և հայրենիքի հետ: Շաբաթներ են տևում, և վերջապես ընտանիքը հասնում է ` [[Յողունօլուք]]՝ Բագրատյանի ծննդավայր: Գաբրիելը կարծես ամեն քարի տեղ հիշում եր, բայց նրա հիշողության մեջ աենաշատը տպավորվել էր այդ միստիկ լեռը` [[Մուսա լեռ|Մուսա լեռը]]: Ընտանիքը բարեհաջող տեղավորվում է և կարծես սովորորում է այդտեղի կյանքին, բայց ահա սկսվում են Զեյթունի ջարդերը: Մազապործ եղած ժողովրդին տեղահանում են, վռնդում իրենց բնակավայրերից: Հազարանոց ժողովուրդը, ծանր փորձությունների միջով անցնելով, վերջապես հասնում է [[Յողունօլուք]]: Ապա սկսվում են նրանց սպառնալիքները և որոշվում է նրանց տեղահանության օրը: Յոթ գյուերի ժողովուրդը իրենց համար ղեկավար են ընտրում Բագրատյանին, Կիլիկյանին և Տեր-Հայկազնունին: Ղեկավարները, որպես ժողովրդի փրկության միակ միջոց ընտրում են Մուսա լեռ բարձրանալը: Ամեն ինչ պլանավորում են և [[Թուրքեր|թուրքերից]] թաքուն ժողովրդին բարձրացնում են լեռը:
 
Սկզբի օրերը շատ հանդարտ են անցնում, բանակը պատրաստվում է հակառակորդի հարձակմանը: Եվ ահա վերջապես տեղի է ունենում այդքան սպասված առաջին հարձակումը: Հայերը պարտության են մատնում թուրքական զորքին: Այդ դեպքից հետո [[Էնվեր փաշա|Էնվերն]] ու [[Թալեաթ Մեհմեդ|Թալեաթը]] սկսում են մտածել մուսալեռցիների ամբողջովին բնաջնջման մասին: Երկրորդ հարձակմանը հայերը կարողանում են նույնպես դիադրել: Եվ կարծես փրկությունը արդեն մոտ էր, բայց ահա սկվում է համաճարագ և տարածվում է [[Տենդ|տենդ հիվանդությունը]]: Ժողովուրդը հայտնվում է շատ ծանր վիճակում: Մեծ մասը ինչպես և [[Ֆրանսիացիներ|ֆրանսուհի]] Ժուլիեթը սկսում են տառապել տենդով: Հայկազնունը մի խեղճ ամիի որդու նամակ է տալիս և ուղարկում է [[Հալեպ]] օգնություն գտնելու համար<ref>[http://patmutyun.do.am/blog/2013-04-03-14 Սուրհանդակները ուղարկվեցին Հալեպ]</ref>:
 
Պարզվում է, որ Ժուլիեթը դավաճանում է Գաբրիելին մի երիտասարդ օտարական [[Հույներ|հույնի]] հետ, ով թողնելով նրան փախուստի է դիմում Հալեպ: Նրա դավաճանությունը բացահայտվում է, և դա դառնում է մեծ ատելության պատճառ: Ստեփանի հասակակից տղաները սկսում են նրան հալածել, և տղան ատելության մեծ զգացումով փախնում է Հայկի հետ Հալեպ: Սակայն տղան չի կարողանում փրկվել և ընկնելով [[Թուրքեր|թուրքերի]] ձեռքը սպանվում է:
 
Գեներալ Բագրատյանի որդու դին ուղարկում են [[Մուսա լեռ|Մուսա լեռը]]: Հայրը շատ ծանր է տանում միակ որդու կորուստը և մեկուսանում է բոլորից: Իսկ մայրը՝ Ժուլիեթը հիվանդության հետևանքով անդադար անգիտակից վիճակում է լինում և չի իմանում պատանի որդու մահվան մասին:
 
Թուրքերը հարձակվում են երրորդ, ապա չորրորդ անգամ: Լիովին ուժասպառ եղած ժողովրդին փրկության են հասնում [[Ֆրանսիացիներ|ֆրանսիացիները]] Ժաննա դ`Արկ նավով և տեղափոխում են բոլորին [[Ֆրանսիա]]:
 
Գաբրիելը չի կարողանում իր հետագա կյանքը պատկերացնել առանց որդու: Նա մնում է լեռան վրա և մահանում որդու գերեզմանաքարի մոտ:
 
== Հետաքրքիր փաստ ==
Ֆրանց Վերֆելն իրադարձություններն ընտրելիս, իմաստավորելիս և պատկերելիս առաջներդվել է իր հիմնական գաղափարագեղարվեստական սկբունքներով: Վերջնականպես մի կողմ նետելով չդիմանալու պասիվ քրիստոնեական կանխադրույթները, Վերֆելը կանգնում է չարին ակտիվ, գործուն, հերոսական դիմադրություն ցույց տալու դիրքերում: Վեպի հիմնական գաղափարն այն է, որ բռնության դեմ միայն զինված պայքարով ժողովուրդները կարող են ձեռք բերել իրենց ազատությունը: Կարևոր է նշել նաև, որ Գաբրիել Բագրատյանի հերոսի նախատիպ է հանդիսացել Մովսես Տեր-Գալստյանը:
 
== Սկզբնական ընդհունելությունն ու գրաքննությունը ==
Վերֆելի վեպի նկատմամբ մեծ հետաքրքրությունն են վկայում նրա բազմաթիվ վերահրատարակությունները ու թարգմանությունները: Միայն երկու տարում՝ 1934-1935 թվականներին, վեպը թարգմանվեց աշխարհի 36 լեզուներով<ref>[http://times.am/?p=22815&l=am «Մուսա լեռան 40 օրը» վեպ]</ref>: Այդ գիրքը իրոք նրա վիթխարի աշխատանքն էր: Այն անջնելի տպավորություն է թողել այն մարդկանց վրա, ովքեր ընդհանրապես ոչինչ չգիտեին այդ իրադարձությունների մասին:
 
Ամերիկայում վեպն առաջին անգամ երևաց 1933 կամ 1934 թվականի նոյեմբերին<ref>[http://times.am/?p=22815&l=am Գիրքը առաջին անգամ լույս է տեսել]</ref>: Ավելի քան 30 տարի այդ վեպը տարբեր երկրներում որպես դասական գործ վերահրատարակվել է Ժամանակակից վեպի գրադարան շարքով: Գիրքը այնպիսի տարածում էր գտել, որ 1965 թվականին նրա տպաքանակն անցավ մեկ միլլոն օրինակից, իսկ 1979-1981 թվականներին վեպը Ավստրիայում լույս տեսավ որպես գրպանի գիրք, մեծ տպաքանակով:
 
Ընդհանուր առմամբ Վերֆելի ստեղծագործությանը նվիրված հետազոտություններն ու մեկնաբանություններն ստեղեցին մի գրականություն, ուր դրսևորվում են տարբեր կարծիքներ, դատողություններ: Սակայն Վերֆելի ստեղծագործության գագաթը հանդիսացավ այս վեպը, որը միշտ էլ ծնել է համընդհանուր հիացմունք:
 
Սա է վեպի հիմնական նշանակությունը: Դա գեղարվեստական վկայություն է տառապանքների ու հերոսության և, դրա հետ մեկտեղ, մարմնավորում է ամենաբարձր բարոյական արժանիքների՝ վեհ հայրենասիրության, բռնության ու բարբարոսության դեմ անզիջում պայքարը:
 
1982 թվականին ռեժիսոր Սարգիս Մուրադյանը նկարել է համանուն գեղարվեստական ֆիլմ՝ Ալեքս Հակոբյանի սցենարով<ref>[http://el.am/1915-%D5%AF%D5%AB%D5%B6%D5%B8%D5%B6-%D5%A5%D5%BE-%D5%B4%D5%A5%D5%AE-%D5%A5%D5%B2%D5%A5%D5%BC%D5%B6%D5%A8/ «Մուսա լեռան 40 օրը» ֆիլմ]</ref>:
 
== Ծանոթագրություններ ==
{{Ծանցանկ}}