«Դելիի սուլթանություն»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
clean up, փոխարինվեց: — ( → , ( oգտվելով ԱՎԲ
(→‎Պատմություն: ուղղագրական, կետադրություն, ճշտումներ)
չ (clean up, փոխարինվեց: — ( → , ( oգտվելով ԱՎԲ)
'''Դելիի սուլթանություն''' ({{lang-hi|दिल्ली सल्तनत}}, {{lang-fa|پادشاهی دهلی}}), առաջին խոշոր [[Իսլամ|մուսուլմանական]] [[Պետություն|պետությունը]] [[Հնդկաստան|ժամանակակից Հնդկաստանի]] տարածքում, որը գոյություն է ունեցել երկրի հյուսիսային հատվածում [[1206]]-[[1526]] և [[1539]]-[[1555|1555 թվականներին]]<ref>Алаев Л. Б. Средневековая Индия. — СПб.: Алетейя, 2003. — 304 с. — («Востоковедение: учебные пособия и материалы»). — ISBN 5-89329-590-0.</ref>:
 
Պետության առաջին մայրաքաղաքը եղել է [[Դելի|Դելին]]՝ն՝ ժամանակակից [[Հնդկաստան|Հնդկաստանի]]ի մայրաքաղաքը: Դելիի սուլթանության պաշտոնական լեզուն եղել է [[Պարսկերեն|պարսկերենըպարսկերեն]]ը, սակայն բնակչության մեծամասնությունը խոսել է հինդի լեզվով:
 
== Պատմություն ==
Սուլթանության սկզբնավորումն անմիջականորեն կապված էր իսլամական Գուրիդների արքայատոհմի հետ, ովքեր հաստատվել են այս տարածքներում գալով [[Աֆղանստան|Աֆղանստանի]]ի Գոր լեռնային երկրամասից: [[12-րդ դար|12-րդ դարում]]ում Մուհամադ Ղուրին Լահորը դարձրեց երկրի մայրաքաղաք և իրեն ենթարկեցրեց [[Հնդկաստան|Հնդկաստանի]]ի հյուսիսարևմտյան հատվածը: Հրամանատար Քութբ ադ-դին Այբեքը գրավեց Հնդկաստանի տիրույթները [[1192|1192 թվականի]] Տարաորի և [[1194|1194 թվականին]] Չանադավարեի ճակատամարտում տարած հաղթանակից հետո: Նա ապստամբեց տեղի կառավարության դեմ և իրեն հռչակեց Դելիի առաջին սուլթան՝ Հնդկաստանում սկիզբ դնելով առաջին խոշոր մուսուլմանական թագավորությանը<ref>Босворт К. Э. Мусульманские династии. Справочник по хронологии и генеалогии. — М.: Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1971. — С. 243—250.</ref>:
 
Դելիի առաջին սուլթանները, լինելով [[թյուրքեր]], մշակութային և քաղաքական տեսանկյունից կախում են ունեցել իրականալեզու աշխարհից: Դելիի երրորդ սուլթանը եղել է Շամս ադ-դին Իլթութմիշ իբն Յալամը ամրացրել է ռամավարական կարևոր նշանակություն ունեցող հյուսիսային հնդկական տափաստանային տարածքները Դելիի սուլթանության կազմում:
 
Երեսնամյա երկպառակտությունից հետո Դելիի գահը մնաց թափուր: [[1265|1265 թվականին]] Դելիի գահն անցավ Ղիյաս ադ-դին Բալբանը: Նա պաշտանեց սուլթանությունը ռազմատենչ ռաջպուտներից և մոնղոլների ներխուժումից: [[13-րդ դար|13-րդ դարում]]ում Դելիի սուլթանությունը հասավ իր հզորության գագաթնակետին: Այն կապված էր Դելիում սուլթան Ալա ադ-դին Մուհամմադ-շահի կառավարման հետ: Ալա ադ-դին Մուհամմադ-շահը [[1297|1297 թվականին]] գրավեց [[Գուջարաթ|Գուջարաթը]]ը, իսկ 1301-1312 թվականներին սուլթանությանը միացրեց [[Ռաջաստան|Ռաջաստանը]]ը: Նա նաև պաշտպանեց երկրի սահմանները չագատայցիների ներխուժումից: Սակայն նա և իր կողմնակիցները սուլթանության զորքերը երկրի հարավում կենտրոնացնելով նպաստավոր պայմաններ ստեղծեցին սուլթանության կործանման և քայքայման համար:
 
Մուհամմադ իբն Թուղլաքը երկրի մայրաքաղաքը [[Դելի|Դելիից]]ից տեղափոխեց [[Դեկանի սարահարթ|Դեկանի սարահարթում]]ում գտնվող համարնուն քաղաք: Մուսուլմանական բանակը կենտրոնացվեց երկրի հարավում: Արևմտյան Հնդկաստանում ստեղծվեց մի նոր իրանական պետություն՝ ի դեմս Մադրայիի սուլթանության:
 
Թուղլաքը փորձեց լուծել երկրի տարաբնույթ խնդիրները: Նա երկրի հարավում սկսեց կառուցել Դաուլաթաբադ քաղաքը, որը հավակնում էր դառնալ մայրաքաղաք: Սակայն այս նախաձեռնությունը ձախողվեց և արդեն [[1347 թվական|1347 թվականին]]ին դեկանյան արիստոկրատիան հրաժարվեց ճանաչել Դելիի սուլթանի գերիշխանությունը: 1398-1399 թվականին [[Լենկթեմուր|Լենկ Թեմուրի]] արշավանքները խորապես թուլացրեցին երկիրը: Դրանից հետո, որ սուլթանական դարձավ լոկ տարածաշրջանային քաղաքական ուժ:
 
1526 թվականին Բաբուրը ստեղծեց Մեծ Մաղոլի կայսրությունը, որը սկսեց նվաճել [[Հնդկաստան|Հնդկաստանի]]ի տարածքների մեծ մասը: [[1555 թվական|1555 թվականին]]ին սուլթանությունը վերջնականապես կործանվեց:
 
== Տե՛ս նաև ==