«Արջեր»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 1896 բայտ ,  4 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
}}
 
'''Արջեր''' ({{lang-lat|Ursidae}}), [[գիշատիչներ]]ի կարգի [[կաթնասուններ]]ի ընտանիք։ Աշխարհում հայտնի է 8, [[Հայաստան]]ում՝ 1 տեսակ՝ գորշ արջը։արջը (սիրիական ենթատեսակը)։ Ունեն մեծ գլուխ, սուր դունչ, հզոր, հնգամատ թաթեր։
Արջերը ամենակեր են, ունակ են լավ մագլցել և լողալ, արագ վազում են, կարող են կանգնել ու անցնել կարճ տարածություններ ետին թաթերի վրա։ Ունեն կարճ պոչ, երկար և խիտ [[մորթի]], ինչպես նաև գերազանց հոտառություն ու լսողություն։ Որսի են դուրս գալիս երեկոյան կամ արևածագի կողմը։ Սովորաբար վախենում են մարդուց, բայց կարող են լինել վտանգավոր այն վայրերում, որտեղ նրանք ավելի հաճախ են շփվում մարդկանց հետ, հատկապես [[սպիտակ արջ]]ը և [[գրիզլի]]ն։ Զգայուն չեն մեղվային խայթոցներին։ Բնության մեջ բնական թշնամիներ գրեթե չունեն։
 
== Ընդհանուր նկարագրություն ==
[[Պատկեր:Brown Bear Nationalpark Bayerischer Wald 05.jpg|մինի|250x400px|ձախից|Գորշ արջը սպառնում է թշնամուն]]
Համեմատած այլ ընտանիքների գիշատիչների կարգին պատկանող կենդանիների հետ՝ արջերն առանձնանում են արտաքին տեսքի առավելագույն միօրինակությամբ, չափերով, ներքին կառուցվածքի շատ հատկություններով։ Նրանք հանդիսանում են ժամանակակից ամենախոշոր ցամաքային գիշատիչ կենդանիները։ Սպիտակ արջի մարմնի երկարությունը կարող է հասնել 3 մետրիմետրի՝ 750 և անգամ 1000 կգ քաշի պայմաններում։ Էգերը արուներից փոքր են, վերջիններիս մարմնի առավելագույն երկարությունը հասնում է 3, 4 մետրի։ Սպիտակ արջերի մոտ արուների և էգերի միջև չափերի ու քաշի տարբերությունը մոտ է կրկնապատիկի։
 
[[Մորթի]]ն բավականին կոպիտ է, մազածածկույթը բարձր է. տեսակների մեծ մասի մոտ թանձր է։ Գույնը միատիպ է, սև երանգներից մինչև սպիտակավուն. մեծ [[պանդա]]յի մոտ՝ սև-սպիտակ։ Կրծքերի կամ աչքերի շուրջը նկատվում են բաց բծեր։ Որոշ տեսակների մոտ տեղի ունեն մորթու գույնի անհատական կամ աշխարհագրական տարբերություններ։ Գույնը սեզոնի հետ կապված չի փոխվում. [[սեզոնային դիմորֆիզմ]]ը (''երկձևություն'') արտահայտվում է մորթու բարձրությամբ և թանձրությամբ։
== Դասակարգում ==
 
Արջերի ընտանիքը բաժանվումներառում է մի8 քանիժամանակակից դասի՝և շուրջ 50 անհետացած տեսակ՝
 
* Ailuropoda - [[Պանդա]] և չորս վերացած տեսակներ
'''*ընտանիք Արջեր (Ursidae)'''
* [[Տրոպիկական արջ]] (Helarctos)
'''**ենթաընտանիք Պանդաներ (Ailuropodinae)'''
* [[Դանդաղաշարժ արջ]] (Melursus)
***տեսակ [[Մեծ պանդա]] (Ailuropoda melanoleuca)
* Սովորական արջեր (Ursus)
'''**ենթաընտանիք Tremarctinae'''
* [[սպիտակ արջ]]
***տեսակ [[Ակնոցավոր արջ]] (Tremarctos ornatus)
* [[գրիզլի]]
'''**ենթաընտանիք Արջեր (Ursinae)'''
* [[գորշ արջ]]
***տեսակ [[Գորշ արջ]] (Ursus arctos)
* [[ամերիկյան սև արջ]]
****ենթատեսակ Եվրոպական գորշ արջ (Ursus arctos arctos)
* [[ասիական սև արջ]]
****ենթատեսակ Սիբիրյան գորշ արջ (Ursus arctos collaris), հանդիպում է Հայաստանում
****ենթատեսակ [[Սիրիական գորշ արջ]] (Ursus arctos syriacus)
****ենթատեսակ [[Գրիզլի]] (Ursus arctos horribilis)*
****ենթատեսակ [[Կադյակ]] (Ursus arctos middendorffi)*
****ենթատեսակ Ապենինյան գորշ արջ (Ursus arctos marsicanus)
****ենթատեսակ Հիմալայան գորշ արջ (Ursus arctos isabellinus)
****ենթատեսակ Տիբեթան գորշ արջ (Ursus arctos pruinosus)
****ենթատեսակ Ճապոնական գորշ արջ (Ursus arctos yesoensis)
****ենթատեսակ Գոբիի գորշ արջ (Ursus arctos gobiensis)
****ենթատեսակ Կամչատկայի գորշ արջ (Ursus arctos beringianus)
****ենթատեսակ † Ատլասյան գորշ արջ (Ursus arctos crowtheri), 1870-ից ի վեր վերացած
****ենթատեսակ † Կալիֆոռնիական գորշ արջ (Ursus arctos californicus), 1922-ից ի վեր վերացած
****ենթատեսակ † Մեքսիկական գորշ արջ (Ursus arctos nelsoni), 1970-ից ի վեր վերացած
***տեսակ [[Բարիբալ]] կամ սև արջ (Ursus americanus)
****ենթատեսակ Քերմոդյան արջ (Ursus arctos cermoudisus)
***տեսակ [[Սպիտակ արջ]] (Ursus maritimus)
***տեսակ [[Հիմալայան արջ]] (Ursus thibetanus)
***տեսակ [[Երկարաշուրթ արջ]] (Melursus ursinus)
***տեսակ [[Մալայան արջ]] (Helarctos malayanus)
 
''*Գրիզլի և կադյակ ենթատեսակները երբեմն համարվում են առանձին տեսակներ''
 
* Տրեմարկտոս (Tremarctos)
{{վիքիքաղվածք}}
{{Վիքիպահեստ երկար|Ursidae}}