«Մեծ պանդա»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 2403 բայտ ,  4 տարի առաջ
չ
Առանց խմբագրման ամփոփման
չ
}}
[[Պատկեր:Chengdu-pandas-d18.jpg|մինի|Պանդայի մեկ շաբաթական ձագը]]
'''Մեծ պանդա''' կամ '''բամբուկե արջ'''<ref>{{Книга:Пятиязычный словарь названий животных. Млекопитающие|с=97}}</ref> ({{lang-la|Ailuropoda melanoleuca}}),- «սև-սպիտակ կատվաթաթ», [[կաթնասուն]] արջերի (Ursidae) ընտանիքից<ref name="п">{{cite web|url=http://www.rian.ru/science/20081013/153072847.html|title=Китайские учёные расшифровали геном больших панд|last=Сарсембаев|first=Ильяс.|date=2008-10-13|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2015-02-16|archiveurl=http://www.webcitation.org/619GFAgcX|archivedate=2011-08-23}}</ref><ref>{{Книга:Wozencraft, W. C.: Mammal Species of the World}}</ref>, որի հայրենիքը կենտրոնական [[Չինաստան]]ն է։ Մեծ պանդան ապրում է լեռնային շրջաններում, ինչպիսիք են [[Սիչուան]]ը և [[Տիբեթ]]ը: [[20-րդ դար]]ի երկրորդ կեսից սկսած պանդան դարձել է Չինաստանի ազգային խորհրդանիշը։
 
Չինարեն անվանումը նշանակում է «[[արջ]]- [[կատու]]», և անգամ հակառակ կողմից կարդալիս այն դարձյալ նույնն է նշանակում։ Նրա արևմտյան անվանումը ծագել է [[փոքր պանդա]] տեսակի անվանումից։ Նախկինում նրան անվանել են նաև '''բծավոր արջ''' ({{lang-la|Ailuropus melanoleucus}})։
 
==Արտաքին տեսքը==
[[Մեծ պանդան]] ունի 1.2-1.5 մ երկարություն և 30-160 կգ քաշ։ Ի տարբերություն այլ [[արջեր]]ի ունի բավականին երկար պոչ (մինչև 12սմ15սմ)<ref>[http://wwf.panda.org/what_we_do/endangered_species/giant_panda/panda/size/ Описание панды на сайте Всемирного фонда дикой природы]{{ref-en}}</ref>։ Մարմինը մեծ է, ծածկված խիտ սպիտակ մորթիով, աչքերի շուրջ սև բծերով և սև թաթերով։ Հետևի կարճ, հաստ թաթերը ունեն սուր եղունգներ։ Ներբաններին և յուրաքանչյուր մատի հիմքում լավ զարգացած են մերկ բարձիկները, որոնք հեշտացնում են բամբուկի հարթ ցողուններ բռնելը։
 
Անունը չինարեն նշանակում է «Սև-սպիտակ կատու-արջ»:
 
• Մարմնի չափերը։ 1,52-1,8 մ
 
• Մարմնի զանգածը։ 17-160 կգ<ref name="panda">{{книга|заглавие=Жизнь животных|ссылка=http://www.panda.hut.ru/pinfo.html|ответственный=под редакцией В. Е. Соколова|место=М.|издательство=Просвещение|год=1989}}</ref>
• Մարմնի զանգածը։ 80-125 կգ
 
• Էգերը հիմնականում ավելի փոքր են։
 
== Կենսաձև ==
Թեպետ պանդաները պատկանում են գիշատիչ կենդանիների շարքին, սակայն նրանց սննդակարգը ճնշող մեծամասնությամբ կազմված է բուսական սնունդից։սննդից։ Գործնականում նրանք ուտում են միայն [[բամբուկ]]: Մեծ պանդան օրական ուտում է մինչև 30 կգ բամբուկ ևբամբուկի ընձյուղներ։ Իսկ տեխնիկապես, ինչպես շատ կենդանիներ, պանդաները ամենակեր են։ Հայտնի է, որ պանդաները իրենց բամբուկային դիետայի հետ մեկտեղ ուտում են նաև ձու, ինչպես նաև որոշ միջատների։միջատներ։ Կենդանական կերը պանդաների համար հանդիսանում է [[սպիտակուց]]ի անհրաժեշտ աղբյուր։աղբյուր է։
 
== Դասակարգում ==
Երկար տարիներ պանդաների ճշգրիտ տակսոնոմականկենսաբանական դասակարգումը եղել է գիտնականների վիճաբանության առարկա. ինչպես մեծ, այնպես էլ փոքր պանդաները ունեն և արջերին, և ջրարջերին բնորոշ գծեր։ Վերջապես գենետիկական տեստերըհետազոտություններն ապացուցեցին, որ մեծ պանդաները իրականում [[արջ]]եր են, իսկ նրանց մերձավոր բարեկամ հանդիսանում էբարեկամը [[Հարավային Ամերիկա]]յում ապրող ակնոցավոր արջը։արջն է<ref name="п2">{{cite web|url=http://www.rian.ru/science/20081013/153072847.html|title=Китайские учёные расшифровали геном больших панд|last=Сарсембаев|first=Ильяс.|date=2008-10-13|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2015-02-16|archiveurl=http://www.webcitation.org/619GFAgcX|archivedate=2011-08-23}}</ref>։ [[Փոքր պանդա]]ն ձևավորում է իր սեփական ընտանիքը (''Ailuridae''), որը [[Ջրարջեր|ջրարջերի]], [[Սկունսեր|սկունսերի]] և [[Կզաքիսներ|կզաքիսների]] հետ ձևավորում է կզաքիսանմանների (''Musteloidea'') վերընտանիքը։վերընտանիքը<ref>{{cite web|url=http://www.msb.unm.edu/mammals/publications/Flynn2000.pdf|title=Whence the Red Panda|accessdate=2007-02-25|archiveurl=http://www.webcitation.org/619GEiZvE|archivedate=2011-08-23}}</ref>։ Մեծ պանդաները ունեն անսովոր թաթեր՝ «մեծ մատով» և հինգ սովորական մատներով. «մեծ մատը» իրականում հանդիսանում է [[դաստակ]]ի վերափոխված ոսկոր։ոսկոր է։
 
== Էկոլոգիա ==
Ապրում է միայն Չինաստանի կենտրոնական մասերում, բամբուկի անտառներով ծածկված 1800-3400 մ-ի վրա գտնվող լեռներում։
 
Մեծ պանդան հանդիսանում էմինչև 2016 թվականը համարվում էր [[անհետացող տեսակ]], որը բնութագրվում է պոպուլացիայի անընդհատ նվազմամբ և ծնելիության ցածր մակարդակով, ինչպես վայրի բնությունում, այնպես էլ անազատության մեջ։ Գիտնականները ենթադրում են, որ վայրի բնության մեջ մնացել է մոտավորապես 16002060 պանդա։պանդա<ref>[https://lenta.ru/news/2016/09/05/giant_panda/ ՄեծБольшие պանդանпанды հանդիսանումперестали էбыть вымирающим видом]</ref>։ Մեծ պանդան [[Վայրի Բնությանբնության Համաշխարհայինհամաշխարհային Հիմնադրամհիմնադրամ|Վայրի բնության համաշխարհային հիմնադրամի]]ի (WWF) խորհրդանիշը։խորհրդանիշն է։ 2016-ին ԲՊՄՄ-ը վերադասակարգել է կարգավիճակը որպես «խոցելի տեսակ»։
[[Պատկեր:Lightmatter panda.jpg|մինի|ձախից|250px| Մեծահասակ մեծ պանդան Սան-Դիեգոյի կենդանաբանական այգում]]
Առաջին անգամ մեծ պանդան արևմուտքում հայտնի է դարձել [[1869]] թվականին [[ֆրանսիա]]ցի միսսիոներ [[ԱռմանդԱրմանդ Դավիդի]] ([[1826]] - [[1900]]) շնորհիվ։ Մեծ պանդաները շուտով դարձան հասարակության սիրելիները, քանի որ նրանք նման էին թավշե արջուկներին։արջուկների։ Բացի այդ, կենդանի փափուկ խաղալիքի կերպարի ձևավորման մեջ իր լուման է ունեցել այն փաստը, որ պանդաները համարյա թե բուսակեր են և հիմնականում սնվում են բամբուկով։ [[Մարդ]]ու և պանդայի գեները 68%-ով համընկնում են։ [[ԱՄՆ]]-ի և [[Ճապոնիա]]յի կենդանաբանական այգիներին մեծ պանդաների վաճառքը 1970-ական թվականների չինական քաղաքականության կարևոր մասն էր կազմում. այն հանդիսանում էր Չինաստանի և Արևմուտքի միջև մշակութային փոխանակության առաջին դրսևորումներից։
Սակայն, [[1984]] թվականից սկսած պանդաներին դադարեցին օգտագործել դիվանագիտական նպատակներով։ Դրա փոխարեն Չինաստանը այլ երկրներին առաջարկում է պանդաների վարձակալություն տասնամյա ժամկետով։ Վարձակալության պայմանները ներառում են տարեկան մեկ միլիոն [[ԱՄՆ դոլար]] վարձակալական վճար և երաշխիքների տրամադրում, որ վարձակալության ընթացքում ծնված քոթոթները հանդիսանում են [[ՉԺՀ]] սեփականություն։ Պետք է նշել, որ Չինաստանում պանդայի սպնությանսպանության համար [[մահապատիժ]] է սահմանված, ինչը ևս իր դերն է խաղում այս տեսակի պահպանության հարցում։հարցում<ref>{{cite web|url=http://ecoportal.ru/news.php?id=35118|title=Фотофакт: Как растёт панда…|date=2009-02-02|publisher=Всероссийский Экологический портал|accessdate=2012-03-24|archiveurl=http://www.webcitation.org/682XJiqvX|archivedate=2012-05-30}}</ref>։
 
== Արվեստ և մշակույթ ==
* Մեծ պանդան հանդիսանում է [[2008 թվական]]ին [[Պեկին]]ում անցկացված 29-րդ [[ամառային օլիմպիական խաղեր]]ի թալիսմաններից մեկը։
* Սեռական ոտնձգությունների պանդա-«Հարավային պարկ» մուլտֆիլմի դրվագներից մեկը և նույնանուն կերպար։
 
== Ծանոթագրություններ ==
<references />
 
== Հղումներ ==
24 843

edits