«Շանհայ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 73 բայտ ,  4 տարի առաջ
չ
clean up, փոխարինվեց: է: → է։ (4), ը: → ը։ (14), ի: → ի։ (2), կ: → կ։, մ: → մ։ (8), ն: → ն։ (8), չ: → չ։ (3), ջ: → ջ։, վ: → վ։, տ: → տ։ (3), ր: oգտվելով [[Վիքիպեդիա:Ավտո...
չ (փոխարինվեց: 0]]թ → 0]] թ (13) oգտվելով ԱՎԲ)
չ (clean up, փոխարինվեց: է: → է։ (4), ը: → ը։ (14), ի: → ի։ (2), կ: → կ։, մ: → մ։ (8), ն: → ն։ (8), չ: → չ։ (3), ջ: → ջ։, վ: → վ։, տ: → տ։ (3), ր: oգտվելով [[Վիքիպեդիա:Ավտո...)
}}
 
'''Շանհայ'''<ref>{{ՏՈՒՏ|section=II.A.3|page=55}}</ref> ({{lang-Zh|上海}}, {{Աուդիո|Zh-Shanghai.ogg|Shanghai}}), [[Չինաստան|Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության]] ամենամեծ և նշանակալի նավահանգստային քաղաքն է:է։ Շանհայի բնակչությունը արվարձաններով հանդերձ կազմում է 19,21 միլիոն մարդ,<ref>[http://english.peopledaily.com.cn/90001/90782/90872/6897139.html Շանհայի մշտական բնակչությունը մոտենում է 20 միլիոնի {{ref-en}} ]</ref> իսկ բուն քաղաքի բնակչությունը՝ 13,9 միլիոն է:է։<ref name="DC">Շանհայի վիճակագրություն [http://www.stats-sh.gov.cn/2003shtj/tjnj/nje09.htm?d1=2009tjnje/E0305.htm Տարածք, բնկաչություն, վարչական շրջաններ{{ref-en}}]</ref> «Շանհայ» անվանումը առաջացել է չինական երկու հիերոգլիֆներից՝ ''上 Շանգ - բարձր, վերևի, և 海 -հայ - Ծով'', այսինքն՝ «Քաղաք ծովի» վրա կամ «Քաղաք ծովի վերևում»: Քաղաքի միջով հոսում է [[Հուանգպու]] գետը:գետը։
 
== Պատմություն ==
=== Ստեղծումն ու զարգացումը ===
Շանհայի տարածքում առաջին մարդիկ բնակություն են հաստատել դեռևս ՔԱ. 4-րդ հազարամյակում:հազարամյակում։ [[960]] թ. Շանհայը առաջին անգամ հիշատակվում է, որպես փոքրիկ գյուղակ:գյուղակ։ [[Յանգցե դինաստիա]]յի տնտեսական առաջընթացին զուգահեռ մեծանում է նաև Շանհայի տնտեսական նշանակությունը:նշանակությունը։ [[1264]] թ. Շանհայը՝ մեծանալով, միանում է շրջակա գյուղերի հետ:հետ։ Քաղաքում առկա էր այն ժամանակվա համար կարևոր առևտրական նավահանգիստ, որտեղից Շանհայի բամբակը ուղարկվում էր դեպի մայրաքաղաք [[Պեկին]], Չինաստանի հեռավոր քաղաքներ, ինչպես նաև արտահանվում էր Ճապոնիա:Ճապոնիա։ Մինչև [[Քինգ դինաստիա]]յի հաստատումը, ([[1644]]-[[1911]]) քաղաքում ստեղծվում են [[առևտուր|առևտրից]] հարստացած մեծ համքարություններ, որոնք տնօրինում էին քաղաքի [[տնտեսություն]]ը և մասամբ՝ [[քաղաքականություն]]ը:<ref name="Պատմություն">[http://www.beijing-shanghai-reise.de/china-shanghai/shanghai-geschichte.htm Ճանապարհորդություն դեպի Շանհայ. Պատմություն {{ref-de}}]</ref>
 
=== Արտասահմանյան կոնցեսիաները ===
[[Պատկեր:Shanghai 19th century.jpg|մինի|230px|ձախից||Շանհայը [[Ցին դինաստիա]]յի ժամանակ (1800-ականներ)]]
[[1842]] թ. [[Օփիումի պատերազմ]]ից հետո [[Նանկինի պայմանագիր|Նանկինի պայմանագրով]] Շանհայը հարկադրված բացում է իր առևտրային դարպասները եվրոպական ուժերի առաջ:առաջ։ [[1847]]-ին [[բրիտանացիներ]]ին հաջորդում են [[ֆրանսիացիներ]]ը: Այս երկու ուժերը Շանհայում սահմանում են առաջին եվրոպական կոնցեսիաները՝ բրիտանացիները Շանհայի հյուսիսում՝ պատմական քաղաքում, իսկ ֆրանսիացիները՝ հարավ-արևմուտքում:արևմուտքում։ Ժամանակի ընթացքում, բազմաթիվ երկրներից քաղաքացիներ են հաստատվում Շանհայում:Շանհայում։<ref>[http://web.archive.org/web/20050203005818/http://www.cbc.ca/documentaries/sincities/shanghai.html Shanghai: Paradise for adventurers]. CBC – TV. Legendary Sin Cities. {{ref-en}}</ref> Նույն ժամանակաընթացքում առաջանում է նաև [[հրեա]]կան մեծ համայնք:համայնք։ 1930-ական թվականներին Եվրոպայից Շանհայ են գալիս շուրջ 30.000 հրեա փախստականներ:փախստականներ։<ref>"[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1828102,00.html Shanghai Sanctuary]". [[TIME]]. Հուլիսի 31, 2008: {{ref-en}}</ref> Շուտով քաղաքը դառնում է Չինաստանի ամենամեծ նավահանգիստը և [[Ասիա]]յի ամենամեծ ֆինանսկան կենտրոնը:կենտրոնը։ [[1932]] թվականին, Շանհայը աշխարհի հինգերորդ ամենամեծ քաղաքն էր և ուներ 70.000 օտարերկրացի բնակիչ:բնակիչ։<ref>"[http://www.talesofoldchina.com/library/allaboutshanghai/t-all04.htm All About Shanghai. Chapter 4 – Population ]". Tales of Old Shanghai. {{ref-en}}</ref>
 
[[Պատկեր:Shanghai1920s.jpg|մինի|230px|աջից|''Ցզյուցզյան Լու'' փողոցը Շանհայում (1920-ականներ)]]
 
[[19-րդ դար]]ի վերջից մինչև [[1920]] թ. Շանհայը դառնում է համաշխարհային նշանակություն ունեցող քաղաք:քաղաք։ [[20-րդ դար]]ի սկզբին քաղաքի բնակչությունը հատում է մեկ միլիոնի սահմանը:սահմանը։ 1918-ից սկսած Շանհայը դառնում է հեղափոխական քաղաքական գործիչ [[Սուն Յատ-սեն]]ի ազդեցության գոտին:գոտին։ Քաղաքի անունը սկսում է կապվել շվայտության, արկածախնդրության և հարստության հետ:հետ։ [[Չինական համայնավարություն|Չինական համայնավարության]] արմատները մասամբ ձևավորվում են Շանհայում:Շանհայում։ 1915 թ. ''Չեն Դուսիուն'' սկսում է «Երիտասարդություն» ամսագրի հրատարակումը, որը հետագայում «նոր երիտասարդություն» (''Սյին Քինգնիան'') անունով մեծ համարում ուներ բնակչության շրջանում:շրջանում։
 
[[1910]]-[[1937]] թթ., մինչև [[ճապոն]]ական տիրապետության շրջանը, Շանհայը [[Խաղամոլություն|խաղամոլության]] և կազմակերպված հանցավորության կենտրոն էր:էր։ Չինական կենտրոնացված կառավարման բացակայությունը և գաղութարարների տարատեսակ հետաքրքրությունները, ինչպես նաև մեծ շահույթների առկայությունն ու քաղաքային իշխանությունների կոռումպացվածությունը հնարավորություն էին ստեղծում «կանաչ բանդաների» ծաղկման համար:համար։ «Կանաչ բանդաները» հանցավոր խմբավորումների կազմակերպված ցանց էր, որոնք միասին տիրապետում էին [[օփիում]]ի առևտրի, [[Մարմնավաճառություն|մարմնավաճառության]] և ազարտային խաղերի շուկաները:շուկաները։<ref name="Պատմություն"/>
 
=== Պատերազմը: Շանհայի ազատագրումն ու զարգացումը ===
[[Պատկեր:Shanghai-pudong panorama.jpg|մինի|250px|աջից|Պանորամա. Պուդոնգ թաղամաս]]
[[Չին-ճապոնական երկրորդ պատերազմ]]ի երկրորդ ճակատամարտը տեղի է ունեցել Շանհայում:Շանհայում։ [[1937]] թվականի [[նոյեմբերի 9]]-ին [[ճապոնական զինված ուժեր]]ը գրավում են ամբողջ քաղաքը, մինչև հեռավոր արվարձաններ, որտեղ էլ հետագայում բնակեցնում են չինացի փախստականներին:փախստականներին։ Սակայն արվարձանները ևս չեն խուսափում ավերածություններից:ավերածություններից։ [[1949]]-ի [[մայիսի 27]]-ին համայնավարները [[Մաո Ցզե-Դուն]]ի գլխավորությամբ իրենց հսկողության տակ են վերցնում քաղաքը:քաղաքը։ Նոր կարգերի արմատական վերափոխումների օրոք արտասահմանյան ֆիրմաները Շանհայից հարկադրված տեղափոխվում են [[Հոն Կոնգ]]: Կոմունիստների իշխանության օրոք քաղաքում սկսվում են տնտեսական մեծ փոփոխություններ. աղքատ թաղամասերը ամբողջովին քանդվում են և սկսվում են բարձրահարկ բնակելիների շինարարությունը:շինարարությունը։ Հանցագործ բանդաները և մարմնավաճառները «վերադաստիարակվում» են:են։ Արտասահմանյան կապիտալը զգալիորեն հարկվում է կամ միանգամից բռնագանձվում է պետության կողմից:կողմից։ <!-- հավաքվում է: -->
[[1980]]-ականների կեսերին Շանհայը կրկին դառնում է Չինաստանի արդիականացման առաջատար:առաջատար։ Ներգրավվում են հսկայական արասահամյան ներդրումներ:ներդրումներ։ [[1990]]-ին հիմնվում է [[Պուդոնգ (Շանհայ)|Պուդոնգ]] թաղամասի տնտեսական հատուկ գոտին:գոտին։ Քաղաքը կրկին դառնում է արևելյան Չինաստանի առևտրային գլխավոր կենտրոնը և իրեն է ձգում հզոր աշխատուժ ինչպես Չինաստանից, այնպես էլ ամբողջ աշխարից:աշխարից։<ref name="Պատմություն"/>
 
== Աշխարհագրություն ==
[[Պատկեր:ClimateShanghaiChina.PNG|մինի|150px|աջից|Շանհայի միջին ջերմաստիճանը (կարմիր) և տեղումները (կապույտ)]]
=== Կլիման և բնությունը ===
Շանհայում այցելության ամենալավ եղանակը գարունն ու աշունն է:է։ Քաղաքն ունի [[մերձարևադարձային-ծովային մոնսուկլիմա]]՝ լավ արտահայտված չորս տարվա եղանակներով:եղանակներով։ Տարվա միջին ջերմաստիճանը 15,3 աստիճան է՝ ըստ Ցելսուսի:Ցելսուսի։ Անձրևների քանակը կազմում է 1112 միլիմետր, որի կեսը բաժին է ընկնում մայիսի կեսերից սեպտեմբերի կեսեր ընկած ժամանակահատվածին:ժամանակահատվածին։ Ձմռանը ցուրտ և խոնավ է, միջին ջերմաստիճանը՝ 3,4-ից 5,6 աստիճան:աստիճան։ Ամռանը եղանակը համեմատաբար տոթ է, ջերմաստիճանը կազմում է միջինում 23,1-27,2 աստիճան (առավելագույնը՝ 40 աստիճան), օդի խոնավությունը հասնում է ընդհուպ մինչև 100 տոկոսի:տոկոսի։ Ամառային ամիսներին Շանհայում գրանցվում են նաև կարճատև և ուժեղ [[թայֆուն]]ներ:<ref name="Կլիման">[http://www.beijing-shanghai-reise.de/china-shanghai/shanghai-fakten.htm Ճանապարհորդություն դեպի Շանհայ. Շանհայի կլիման և տնտեսությունը{{ref-de}} ]</ref>
 
== Վարչական բաժանում ==
Ներկայումս մշտական գրանցված բնակինչերի ներգաղթը համեմատաբար սահմանափակվել է, սակայն հիմա էլ խնդիրներ են հարուցում ավելի ու ավելի շատացող այսպես կոչված ժամանակավոր բնակիչները: Սահամանափակ ժամանակով կեցության իրավունքը, ի տարբերություն մշտականի, որի քանակը շատ սահմանափակ է, ավելի հեշտ է ստանալ: Միայն այսպես կարելի է որոշ չափով հաղթահարել ներգաղթյալների ճնշումը, որովհետև Չինաստանի ամենամեծ մետրոպոլային տարածաշրջանը, ինչպես ոչ մի այլ տարածաշրջան հեռավոր ու խուլ շրջաններից դեպի իրեն է ձգում տասնյակ հազարավոր մարդկանց: Նրանց թիվը 1990-ականներից հետո կրկնապատկվել է և այժմ կազմում է քաղաքի արվարձանների բնակչության շուրջ 20 տոկոսը: Միաժամանակ կան նաև զգալի չափերի չգրանցված բնակիչներ:
 
Այս միգրանտերի մոտ 80 տոկոսը նախկին [[գյուղացի]]ներ են՝ Չինաստանի ներքին գյուղական շրջաններից: Նրանց երեք քառորդը հարևան ''Անհուի'', ''Ջիանգսպու'' և ''Չժեջիանգ'' շրջաննեից են:են։ <!-- որոնց եկել են շանհայ աշխատանք գտնելու նպատակով Նրանք աշխատում են օրը մինչև 16 ժամ՝ քաղաքի անհաշվելի շինարարական օբյեկտներում, որպեսզի կարողանան ընտանիք պահել (ոչ հանրագիտարանային) -->
Այդպիսի ներգաղթյալների դերը տարբեր կերպ է գնահատվում:գնահատվում։ Մի կողմից նրանք քաղաքին անհրաժեշտ են, որպես շինարարական աշխատուժ, արհեստավոր, մանր առևտրական, փողոցային աշխատող և [[տեքստիլ]] ֆաբրիկաների համար [[էժան աշխատուժ]], մյուս կողմից նրանց ճնշումը բնակարանների շուկայի, ինֆրաստրուկտուրայի վրա, ինչպես նաև կրիմինալին նրանց մասնակցությունը քաղաքում համարվում է մտահոգիչ:մտահոգիչ։
 
=== Խտություն ===
Քաղաքի ներկա 9,2 միլիոն մշտական բնակիչները ապրում են 550 ք.կմ բնակելի տարծքի վրա:վրա։ Բնակչության խտությունը կազմում է 16,843 մարդ ամեն քկմ-ի վրա:վրա։ <!-- Բեռլինում, համեմատության համար այդ թիվը կազմում է 3800 մարդ -->
Քաղաքից դուրս գյուղական ռեգիոններում 5,790,5 քկմ բնակելի տարածքում ապրում է 4,1 միլիոն մշտական բնակիչ:բնակիչ։ Բնակչության խտությունը այնտեղ կազմում է 707 մարդ ամեն քկմ-ի վրա:վրա։ Ամբողջ քաղքում (բուն քաղաք և արվարձաններ)13,4 միլիոն գրանցված բնակիչները ապրում են 6,340,5 քկմ-ի վրա:վրա։ Խտությունը այս կտրվածքով կազմում է 2,106 մարդ՝ ամեն քկմ-ի վրա:վրա։
 
=== Բնակչության զարգացման գրաֆիկա ===
 
Շանհայի (արվարձաններով, ներառյալ գյուղական բնակավայրերը) մշտական բնակչության (չհաշված ոչ լեգալ և ժամանակավոր կեցության իրավունքով բնակիչներին) աճի գրաֆիկա:գրաֆիկա։<ref>[http://www.china-guide.de/china/shanghai/bev_oe_lkerung.html Չինաստանի գիդ. բնակչության զարգացումը{{ref-de}}]</ref>
 
<!-- *1950: 4.927.300
=== Թատրոն ===
[[Պատկեր:Shanghai Grand Theatre - at night.JPG|մինի|250px|աջից|Շանհայի մեծ թատրոնը]]
Շանհայի ժողովրդական հրապարակում (Rénmín guangchang), որը դեռևս գաղութային տարիներին ծառայում էր, որպես ձիարշավարան, քաղաքի հայրերը <!-- Stadtväter --> կառուցում են էքստրավագանդ օպերային թատրոն՝ շուրջ 40 մետր բարձրությամբ [[Շանհայի մեծ թատրոնը]]: Շինարարական աշխատանքները սկսվում են [[1994]]-ին, իսկ հանդիսավոր բացումը կայանում է [[1998]]-ին:ին։ Թատրոնի շենքում գտվում է երեք դահլիճ. հիմնական և ամենամեծ դահլիճը (1800 տեղ), միջին չափի դահլիճը՝ (600 տեղ) և 250 տեղանցող փոքր դահլիճը՝ նախատեսված կամերային երաժշտության համար:համար։ Շինության դիզայներներն էին France's Arte Jean-Marie Charpentier & Associates-ը:ը։ Գերժամանակակից ակուստիկան և կենտրոնական մեծ համերգասրահը նախագծված է այնպես, որ հնարավորություն է ընձեռում ներկայացնել բոլոր հնարավոր ֆորմատի ներկայացումներ, սկսած արևմտյան թատերական ներկայացումներից, [[օպերա]]ներից, կամերային երաժշտության համերգներից մինչև չինական օպերա և դասական գրական ստեղծագործությունների ընթերցումներ:ընթերցումներ։
 
Nanjing Xi Lu-ում գտնվող ''Շանհայի կենտրոնը'' միջազգային չափանիշների հսկայական մարզահամերգային համալիր է՝ [[համերգ]]ների, [[բալետ]]ների, օպերաների, ակրոբատիկ ցուցադրումների համար:համար։ Շանհայում ակրոբատիկական խմբերի ամենօրյա ելույթները ներկայացնում են ակրոբատիկայի, ձեռնածության, Clowneinlagen, հրաշագործ կախարդների և կենդանիներով համարների ներկայացումներ:ներկայացումներ։ Այդ համարներից մի քանիսը, (օրինակ՝ թուր կուլ տալը, հավասարակշռության ակտերը, կրակով վարժությունները) զարգացել են դեռևս [[Հան դինաստիա]]յի ժամանակ (206-220 թթ.):։ Changle Lu-ի Lan Xin թատրոնը ծագում է դեռևս կայսերական ժամանակներից և ցույց է տալիս ինչպես արևմտյան, այնպես էլ չինական օպերաներ:օպերաներ։ Այնտեղ տեղի են ունենում նաև մոգության ցուցադրություններ:ցուցադրություններ։ Որպես Բրիտանական սիրողական դրամատիկական հասարկության ''(British Amateur Dramatic Society)'' գաղութային արվեստի արտասահմանյան նստավայր, մինչև [[1933]] թվականը այս թատրոնը ամենուրեք հայտնի ''Ռեվյուների'' ներկայացման վայրն էր:էր։
 
=== Թանգարաններ ===
[[Պատկեր:Shanghaimuseumexterior.jpg|մինի|250px|ձախից|[[Շանհայի թանգարան]]ը]]
Շանհայը հարուստ է [[թանգարան]]ներով: «Պատմության և արվեստի թանգարանը» ներկայացնում է չինական պատմական և գեղարվեստական հարուստ հավաքածուներ ([[կերամիկա]], [[հախճապակի]], [[գեղանկարչություն]] ևն), իսկ «Բնական գիտությունների թանգարանը» ցուցադրում է բազմապիսի [[կենդանաբանություն|կենդանաբանական]] ցուցանմուշներ:ցուցանմուշներ։ [[Շանհայի թանգարան]]ը քաղաքի մշակութային գլխավոր կենտրոններից է:է։ Ստեղծվել է 1952 թ., իսկ 1992 թվականից տեղափոխվել է Շանհայի կենտրոնում գտնվող ''Ժողովրդական հրապարակի'' նոր շենք:շենք։
Շանհայի հիմնական տեսաժան վայրերից են համարվում նաև [[խեցեգործություն|խեցեգործության]] վարպետների ամեն օր 7 անգամ ցուցադրվող շոուերը, ''Գիժու''-ի գույնզգույն լաքապատ օպերային դիմակների հավաքածուն, չինական ազգային փոքրամասնությունները, ինչպես նաև սաղմոնի ձկան կաշվից կարված կոստյումները, ինչպիսին որ հագել են ''Դոնգբա''-ի ''Օրոքեն'' ժողովրդի ներկայացուցիչները:ներկայացուցիչները։ Չինական կերպարվեստի պատմության պատկերասրահում ցուցադրվում են մարտնչող թագավորության <!-- Streitenden Reiche --> ժամանակաշրջանից սկսած, ''Սոնգ''-դարաշրջանով անցած, մինչև ''Քինգ''-ի դարաշրջանի արևմտյան ազդեցությունների կերպարվեստը:կերպարվեստը։
 
Շանհայի հարավ-արևմուտքում է գտնվում անմեղ նահատակների ''Լոնգհուա-գերեզմանոցը'', որը հավերժացնում է չինական [[կոմունիզմ]]ի համար տասնյակ տարիներ տևած և [[1949]]-ին հաղթանակով պսակված պայքարի զոհերի, մասնավորապես աշխատավորների, ակտիվիստների և [[ուսանող]]ների հիշատակը, որոնք 1920-ական թթ. կոտորվում են Չիան Kaisheks-ի զորքերի կողմից:կողմից։ Գերեզմանատան տարածքը համարվում է դատավճռի իրականացման կենտրոնական վայրը:վայրը։
 
Մեջտեղում՝ բրգաձև ապակեպատ ցուցասրահում է գտնվում ''Չիանգի'' զինվորների դեմ ելած 250 կոմունիստ նահատակների հուշակոթողը:հուշակոթողը։ Որպես զոհվածների հիշատակ՝ այգով մեկ կանգնեցված են անհամար քարե քանդակներ, որոնցից շատերի վրա կան լուսանկարներ ու նշված են անունները:անունները։ Իսկ ցուցասրահի ետևում վառվում է հիշատակի անմար կրակը:կրակը։ Ամեն օր բերվող թարմ ծաղիկները վկայում են այն նշանակության մասին, որ այդ իրադարձություններն առ այսօր ունեն Չինաստանում:Չինաստանում։<ref>[http://www.china-guide.de/china/shanghai/kultur.html Չինաստանի գիդ. մշակույթ]</ref>
<!-- այն մասին, որ այդ իրադարձությունների հիշատակի ոգեկոչմանը Չինաստանում առա այսօր մեծ նշանակություն է տրվում: -->
 
== Քույր քաղաքներ ==
Շանհայը քույր քաղաք է հետևյալ քաղաքների հետ:հետ։<ref>Շանհայի վիճակագրություն. [http://www.stats-sh.gov.cn/2003shtj/tjnj/2007tjnje/E07/E0724B.htm գործընկեր քաղաքներ {{ref-en}} ]</ref>
 
{| cellpadding="10" width=100%
1 105 242

edits