Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

չ
clean up, փոխարինվեց: → (4) oգտվելով ԱՎԲ
[[Պատկեր:CNO Cycle.svg|մինի]]
'''Իզոտոպներ''' ({{lang-grc|ισος}} — «հավասար», «նույն», и {{lang-grc2|τόπος}} — «տեղ»), որևէ [[քիմիական տարր]]ի [[ատոմ]]ների (և [[Միջուկ (ատոմ)|միջուկների]]) տարատեսակ, որոնք ունեն ատոմների (կարգային) նույն թիվը, միևնույն ժամանակ տարբեր զանգվածային թիվ։ Անվանումը կախված է նրանից, որ ատոմի բոլոր իզոտոպերը զբաղեցնում են նույն տեղը(նույն վանդակը) [[Մենդելեևի պարբերական համակարգ|Մենդելեևի աղուսակ]]ում։ Ատոմի [[քիմիական հատկություն]]ները կախված են ատոմի էլեկտրոնային կառուցվածքից, որը իր հերթին որոշվում է հիմնական ատոմական թվով Z(այսինքն միջուկում [[պրոտոն]]ների թվով)և համարյա կախված չէ զանգվածային թվից A (այսինքն պրոտոնների Z և նեյտրոնների N ընդհանուր գումարին)։ Նույն տարրի բոլոր իզոմերները ունեն միջուկի միևնույն լիցք, տարբերվում են միայն [[նեյտրոն]]ների թվով։ Սովորաբար իզոտոպը նշանակվում է քիմիական տարրով, որին պատկանում է, ավելացնելով վերին ձախ ինդեքսով, որը հանդիսանում է զանգվածային թիվը (օր.<sup>12</sup>C,<sup>222</sup>Rn)։ Կարելի է նաև գրել տարրի անվանումը՝ գծիկով ավելացնելով համապատասխան ատոմային զանգվածի թիվը (օրինակ՝ ածխածին-12, ռադոն-222)։ Կան իզոտոպներ որոնք ուեն սեփական ահունը (օր. դեյտերիում, ակտիոնիում)։
Իոտոպերի որոշ օրինակներ <sup>16</sup><sub>8</sub>O, <sup>17</sup><sub>8</sub>O, <sup>18</sup><sub>8</sub>O-թթվածնի երեք ստաբիլ իզոմերները։
 
== Տերմինաբանությունը ==
[[IUPAC]]-ի հիմանական տերմինը որը բնութագրում է միևնույն քիմիական տարրի անոմները որոնք ունեն միրնույն ատոմնային զանգվածը հանդիսանում է [[նուկլեիդ]]ը, իսկ իզոտոպներ տերմինը կիրառվում է միրնույն տարրի նուկլեիդների հանրագումարին անվանելու համար։ Իզոտոպեր տերմինը ընդունվել է որպես հոգնակի, քանի որ համեմատության համար անհրաժեշտ է ամենաքիչը երկու ատոմ։ Հետագայում կիրառություն գտավ նաև եզակի թվով իզոտոպ տերմինը։ Բացի դրանից հոգնակիով տերմինը կիրառվում է ատոմների ցանկացած քանակի նուկլեիդների հանրագումարի համար, և ոչ միյայն մեկ տարրի համար, որը իհարկե ոչ կոռեկտ է։ Ներկայումս միջազգային գիտական կազմակերպությունների մոտեցումները չեն համընկնում, տերմինի միանշանակության վերաբերյալ և իզոտոպ տերմինը շարունակում է լայն կիրառություն ունենալ այդ թվում IUPAC-ի պաշտոնական նյութերում։ Դա ևս մի օրինակ է, որն ի սկզբանե նպատակադրված տերմինի միտքը չի համապատասխանում ատոմին բնութագրելու համար օգտագործվող դեպքերը։
 
== Իզոտոպերի բացահայտման պատմությունը ==
Իզոտոպերի առկայության առաջին ապացույցներն ի հայտ են եկել, երբ միևնույն քիմիական հատկություններ ունեցող նյութերը ունեին տարբեր [[ֆիզիկական հատկություն]]ներ։ 1906-1907 թթ ծանր տարրերի ատոմների ռադիոակտիվ փոխարկումները հայտնաբերվեց, որ ճեղքման վերջնանյութեևն են [[ուրան]]- իոնիում, հետագայում ռադիոակտիվ ռադիոակտիվ թորիումը և ռադիոթորիումը ուեն նույն քիմիական հատկությունները, բայց տարբերվում են ատոմական զանգվածով, և ռադիոակտիվ ճեղքման պարբերությամբ։ Հետագայում հայտնաբերվել է, որ երեք միացությունների օպտիկական և ռենտգեն սպեկտորները նույնն են։ Այն նյութերը որոնք ունեն նույն քիմիական հատկությունները, բայց տարբեր ֆիզիկական հատկություններ, անգլիացի գիտնական Սոդիի առաջարկով 1910 թվականից անվանվեցին իզոտոպեր։
 
== Իզոտոպերը բնության մեջ ==
== Իզոտոպերի կիրառությունը մարդու կողմից ==
Տեխնոլոգիական առումով իզոտոպերի ուսումնասիրությունը և բաղադրության փոփոխությունը բերում է հատուկ հատկություններով նյութերի ստացման։ Օրինակ <sup>235</sup>U-ը ընդունակ է շղթայական ռեակցիայի ջերմային նեյտրոնների ճեղքմքմբ և կարելի է օգտագոևծել [[ատոմային ռեակտոր]]ներում և [[ատոմային զենք]]ում։ Սակայն բնական ուրանում ընդամենը 0,72% է այդ ռադիոակտիվ նուկլիդը, այն ինչ շղթայական ռեակցիան ընթանում է նվազագույնը 3%-ի առկայության դեպքում։ Քանի որ ուրանի նուկլիդները ուեն բավականին մոտ ֆիզիկո-քիմիական հատկություններ ապա ուրանի հարստացմամբ կարող են զբաղվել մի քանի պետություն աշխարհում։
<sup>60</sup>Co и <sup>137</sup>Cs նուկլիդները օգտագործվում է γ-ճառագայթների ստերիլիզացման համար, մետաղական իրերի ֆիզիկական ստերիլացման մեթոդ, վիրակապման նյութերի և այլն։ Ներթափանցող ճառագայթման չափաբաժինը պետք ե լինի մինչև 20-25 մկգ, որը պահանջում է բարձր անվտանգության աստիճան։ Դրանից ելնելով այս մեթոդը հանդիսանում է գործարանային ստերիլիզացման մեթոդ։<ref>Петров С. В. Глава 2. Асептика и антисептика // Общая хирургия. — СПб.: Лань, 1999. — С. 672.</ref>
== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}
1 097 979

edits