«Էյնշտեյն-Պոդոլսկի-Ռոզենի պարադոքս»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
clean up, փոխարինվեց: → (14) oգտվելով ԱՎԲ
չ (փոխարինվեց: 7թ → 7 թ oգտվելով ԱՎԲ)
չ (clean up, փոխարինվեց: → (14) oգտվելով ԱՎԲ)
'''Էյնշտեյնի-Պոդոլսկու-Ռոզենի պարադոքս''' (ԷՊՌ պարադոքս), մտային փորձի օգնությամբ [[քվանտային մեխանիկա]]յի ոչ կատարյալ լինելը ցույց տալու փորձ, որի էությունը միկրոօբյեկտների պարամետրերի մտովի չափումն է՝ առանց նրանց վրա որևէ ազդեցության։ Այդպիսի մտովի չափման նպատակը միկրոօբյեկտի վիճակի մասին ավելի շատ տեղեկություն հավաքելն է, քան տալիս է [[քվանտային մեխանիկա]]ն դրա վիճակի մասին։
 
===Պարադոքսի պատմությունը===
1927 թվականին Սոլվեյյան 5-րդ գիտաժողովում [[Ալբերտ Այնշտայն|Էյնշտեյնը]] կտրականապես դեմ ելույթ ունեցավ [[Մաքս Բոռն]]ի և [[Նիլս Բոր]]ի [[կոպենհագենյան մեկնաբանություն|կոպենհագենյան մեկնաբանությանը]]՝ քվանտային մեխանիկայի [[մաթեմատիկական մոդել]]ին վերաբերվելով որպես իրական հավանականություն։ Նա հայտարարեց, որ այս մեկնաբանության կողմնակիցները կարիքից դրդված բարեգործություն են կատարում, իսկ հավանական բնութագիրը լոկ վկայում է նրա մասին, որ միկրոպրոցեսների ֆիզիկական էության մասին գիտելիքներն ավարտված չեն<ref>Кузнецов Б. Г. Эйнштейн. Жизнь. Смерть. Бессмертие. — 5-е изд., перераб. и доп. —М.: Наука, 1980. — С. 535-537.</ref>։ Ահա այսպես ծագեց Բորի և Էյնշտեյնի վեճը [[ալիքային ֆունկցիա]]յի ֆիզիկական իմաստի մասին։
 
1935 թվականին Էյնշտեյնը [[Բորիս Պոդոլսկի|Բորիս Պոդոլսկու]] և [[Նաթան Ռոզեն]]ի հետ հոդված գրեց «Կարելի՞ արդյոք ֆիզիկական իրականության քվանտային մեխանիկայի նկարագրությունը համարել կատարյալ» վերնագրով<ref>Einstein A, Podolsky B, Rosen N (1935). «Can Quantum-Mechanical Description of Physical Reality Be Considered Complete?». Phys. Rev. 47 (10): 777–780.DOI:10.1103/PhysRev.47.777.</ref>, որտեղ նկարագրեց մտային փորձը, որը հոդվածի պատճառով կոչվեց Էյնշտեյն-Պոդոլսկու-Ռոզենի պարադոքս։
 
Այս հոդվածի հրատարակումից հետո Նիլս Բորը հոդված հրատարակեց նույն վերնագրով, որում նա քվանտային մեխանիկայի հավանական նկարագրության օգտին մի քանի փաստեր և էյնշտեյնյան [[հարաբերականության տեսություն|հարաբերականության տեսության]] դիրքերի միջև որոշակի նմանություններ բերեց։
1952 թվականին Բորը ԷՊՌ-ի փորձի օպտիկական տարբերակի միջոցով փորձի հնարավորությունը ենթադրեց, որը կարող էր լուծել Էյնշտեյն-Բորի վեճը։
 
1964 թվականին Բելլը բանաձև ներմուծեց<ref>David Lindley (2005). «What's Wrong with Quantum Mechanics?». Phys. Rev. Focus 16(10).</ref>՝ օգտագործելով լրացուցիչ պարամետրեր, որոնք կարող էին բացատրել քվանտային երևույթների հավանականությունը։ Դրանց միջոցով ստացված անհավասարությունը պետք է ցույց տար, որ կարող են արդյոք լրացուցիչ պարամետրերը քվանտային մեխանիկայի նկարագրությունը դարձնել ոչ թե հավանական, այլ դետերմինիստական։ Բելլի անհավասարության բավարարման դեպքում այդպիսի դետերմինիստական նկարագրությունը՝ լրացուցիչ պարամետրերի օգտգործմամբ, անհնարին է։ Նման ձևով, փորձով հարավոր եղավ ստանալ հեռավոր չափումների միջև հարաբերակցությունը, նկարագրող որոշիչ մեծությունը և նրա հիման վրա ասել, որ արդյոք քվանտային նկարագրությունը հավանական է թե դետերմինիստական։
1972-թվականին Ստյուարտ Ֆրիդմանի և Ջոն Կլաուզերի կողմից<ref>S.J. Freedman and J.F. Clauser, Experimental test of local hidden-varible theories, Phys. Rev. Lett. 28, 938 (1972)</ref> Բերկլիում՝ Կալիֆորնիայի համալսարանում կատարված փորձի արդյունքները գրանցեցին քվանտային մեխանիկայի համաձայնությունը և Բելլի անորոշության խախտումը։
Այնուհետև Հարվարդի համալսարանում Խոլտը և Պիպկինը քվանտային մեխանիկայի հետ համընկնող և Բելլի անհավասարությունը բավարարող արդյունքներ ստացան։
 
1976-թվականին Էդվարդ Ֆրայը և Ռենդել Թոմպսոնը<ref>E.S. Fry, R.C. Thompson, Experimental test of local hidden-varible theories, Phys. Rev. Lett. 37, 465 (1976)</ref> Հյուստոնում պատրաստեցին փոխկապակցված [[ֆոտոններ]]ի ավելի կատարելագործված աղբյուր և նրանց արդյունքը համընկավ քվանտային մեխանիկայի հետ։ Նրանք Բելլի անհավասարության խախտումը վերականգնեցին։ Բոլոր այս փորձերը կատարվել են միաուղի բևեռացուցչի միջոցով և տարբերվում են միայն փոխկապակցված ֆոտոնների աղբյուրներով և ստացումով։ Այդպիսի պարզեցման դեպքում փորձերում օգտագործվում են [[բևեռացուցիչներ]], որոնք բաց են թողնում զուգահեռ [[բևեռացված լույսը]], բայց ոչ փոխուղղահայաց ուղղությամբ լույսը։ Դրա համար կարելի ստանալ միայն մեծությունների մի մասը, որոնք անհրաժեշտ են հեռավոր չափումների միջև փոխկապակցումը հաշվելու համար։ Փորձի ճշգրտությունը բարձրացնելու համար անհրաժեշտ է ունենալ լավ կառավարվող [[երկուղի բևեռացուցիչ]]։
 
1982-1985 թթ-ին Ալան Ասպեն, օգտագործելով համապատասխան սարքավորում, բարդ փորձերի շարք իրականացրեց, որոնց արդյունքները քվանտային մեխանիկայի արդյունքների հետ համընկան և հաստատեցին Բելլի անորոշությունների խախտումը։
 
===Պարադոքսի բացատրությունը===
ԷՊՌ փորձը, հեղինակների տեսանկյունից, հնարավորություն է տալիս միաժամանակ ճշգրտորեն չափել մասնիկի [[կոորդինատ]]ն ու [[իմպուլս (շարժման քանակ)|իմպուլսը]]։ Միևնույն ժամանակ քվանտային մեխանիկայում ապացուցվում է, որ այդպիսի չափումները անհնարին են։ Դրանց հիման վրա Էյնշտեյնը, Պոդոլսկին և Ռոզենը եզրակացություն կատարեցին քվանտային տեսության ոչ կատարյալ լինելու մասին։ Իրականում փորձը չի հակասում քվանտային մեխանիկային և հեշտությամբ լուծվում է նրա օգնությամբ։ Թվացյալ հակասությունը առաջանում է այն պատճառով, որ չափումներ հասկացությունը ունի մի քանի տարբեր իմաստներ դասական և քվանտային տեսություններում։
ԷՊՌ փորձի անսովոր լինելը [[դասական մեխանիկա]]յի տեսակետից այն է, որ առաջին մասնիկի իմպուլսի արդյունքում երկրորդ մասնիկի վիճակը փոխվում է, մասնիկները գտնվում են իրարից բավականին հեռավորության վրա։ Այստեղ արտահայտվում է քվանտային մեխանիկայի ոչ տեղային բնութագիրը։ Միևնույն ալիքային ֆունկցիայով բնութագրվող երկու մասնիկներից բաղկացած համակարգը, այդ մասնիկների հասարակ գումար չի հանդիսանում, եթե նույնիսկ նրանց միջև փոխազդեցություն չկա։ Այդպիսի համակարգի վիճակը կարող է փոխվել չափումների արդյուքում։ Այդ տեսակետից ԷՊՌ-ի նախնական կցումը թերի է, քանի որ չափման արդյունքում այդ երկու համակարգերը չեն փոխազդում, որի արդյուքում առաջին մասնիկի նկատմամբ գործողությունը ինչպիսին էլ չլինի, երկրորդ համակարգի նկատմամբ իրական փոփոխություն չի առաջանա։
[[Ալիքային ֆունկցիա]]ն ոչ տեղային մեծություն է, և մասնիկների միջև հեռավորությունը ինչպիսին էլ որ լինի, ոչ մի դեր չի կատարում։
Մտային ԷՊՌ փորձը և նրա հետ կապված քվանտային մեխանիկայի ոչ տեղայնացումը ներկա ժամանակում մեծ ուշադրություն է գրավում՝ կապված [[քվանտային տելեպորտացիա]]յի նկատմամբ փորձերի հետ։ Պատմականորեն ԷՊՌ պարադոքսում, դրան հետևած Բորի և Էյնշտեյնի միջև քննարկումը կարևոր դեր են կատարել այնպիսի հասկացությունների պարզաբանման համար, ինչպիսիք են հանդիսանում՝ «տեսության ամբողջականություն», «ֆիզիկական իրականություն» և «համակարգի վիճակ»։
 
== Ծանոթագրություններ ==
1 105 242

edits