«Էլեկտրաթույլ փոխազդեցություն»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
clean up, փոխարինվեց: → (14) oգտվելով ԱՎԲ
չ (փոխարինվեց: [[File: → [[Պատկեր:)
չ (clean up, փոխարինվեց: → (14) oգտվելով ԱՎԲ)
'''Էլեկտրաթույլ փոխազդեցություն''', երկու հայտնի [[հիմնարար փոխազդեցություններ]]ի՝ [[էլեկտրամագնիսականություն|էլեկտրամագնիսականության]] և [[թույլ փոխազդեցություն|թույլ փոխազդեցության]] [[դաշտի միասնական տեսություն|միավորված նկարագրությունը]] [[տարրական մասնիկների ֆիզիկա]]յում։ Չնայած այս երկու ուժերը շատ տարբեր են թվում առօրյա ցածր էներգիաների դեպքում, նրանց տեսական մոդելները միևնույն ուժի երկու տարբեր դրսևորումներ են։ [[Էլեկտրաթույլ սանդղակ|Միավորման էներգիայից]] մեծ էներգիայի դեպքում, որը 100&nbsp;[[ԳէՎ]] կարգի է, նրանք միավորվում են մեկ ''էլեկտրաթույլ փոխազդեցությամբ''։ Այսպիսով, եթե տիեզերքը բավականաչափ տաք է (մոտավորապես 10<sup>15</sup>&nbsp;[[կելվին (չափման միավոր)|Կ]]՝ ջերմաստիճանը [[մեծ պայթյուն]]ից շատ չանցած), ապա էլեկտրամագնիսական ուժը և թույլ ուժը միավորվում են որպես էլեկտրաթույլ ուժ։ [[Էլեկտրաթույլ ժամանակաշրջան]]ի ընթացքում էլեկտրաթույլ ուժն առանձնացել է [[ուժեղ փոխազդեցություն]]ից։ [[Քվարկային ժամանակաշրջան]]ի ընթացքում էլեկտրաթույլ ուժը բաժանվել է էլեկտրամագնիսականի և [[թույլ փոխազդեցություն|թույլի]]։
 
[[Տարրական մասնիկներ]]ի միջև թույլ և էլեկտրամագնիսական փոխազդեցությունների միավորման մեջ ունեցած ներդրման համար [[Շելդոն Գլեշոու]]ն, [[Աբդուս Սալամ]]ը և [[Սթիվեն Վայնբերգ]]ը 1979 թվականին [[ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ]] ստացան<ref>
|publisher=The Nobel Foundation
|accessdate=2008-12-16
}}</ref>։Էլեկտրաթույլ փոխազդեցության գոյությունը փորձնականորեն հաստատվեց երկու փուլով, որոնցից առաջինը սկսվեց նեյտրինային ցրումներում [[չեզոք հոսանք]]ի հայտնաբերումով [[Գարգամել]] [[բշտիկային խցիկ]]ով փորձերում, 1973 թվականին, իսկ երկրորդը՝ 1983 թվականին [[UA1 փորձ|UA1]] և [[UA2 փորձ|UA2]] փորձերով, որոնց արդյունքում հայտնաբերվեցին [[W և Z բոզոններ|W և Z]] [[տրամաչափային բոզոններ]]ը պրատոն-հակապրոտոնային բախումներով [[պրոտոնային սուպերսինքրոտոն]]ում։ 1999 թվականին [[Ջերարդ Հուֆթ]]ը և [[Մարտինուս Վելտման]]ը Նոբելյան մրցանակ ստացան՝ ցույց տալու համար, որ էլեկտրաթույլ փոխազդեցությունը [[վերանորմավորում|վերանորմավորվում]] է։
 
== Ձևակերպում ==
[[Պատկեր:Electroweak.svg|300px|right|thumb|Հայտնի տարրական մասնիկների [[թույլ իզոսպին]]ի՝ T<sub>3</sub>-ի և [[թույլ հիպերլիցք]]ի՝ Y<sub>W</sub>-ի սխեման, որը ցույց է տալիս Q էլեկտրական լիցքը [[Վայնբերգի անկյուն]]ից։ Չեզոք Հիգսի դաշտը խզում է էլեկտրաթույլ փոխազդեցությունը և փոխազդում է մյուս մասնիկների հետ՝ զանգված հաղորդելով նրանց։ Հիգսի դաշտի բաղադրիչները W և Z զանգվածեղ բոզոնների մաս են կազմում։]]
 
Մաթեմատիկական ձևակերպումով միավորումը տեղի է ունենում [[SU(2)|''SU''(2)]] &times; [[U(1)|''U''(1)]] [[տրամաչափային տեսություն|տրամաչափային խմբի]] տակ։ Համապատասխան [[տրամաչափային բոզոններ]]ը [[թույլ իզոսպին]]ի '''երեք''' W բոզոններն են SU(2)-ից (W<sup>+</sup>, W<sup>0</sup>, W<sup>-</sup>) և [[թույլ հիպերլիցք]]ի B<sup>0</sup> բոզոնը U(1)-ից։ Բոլոր երեքն էլ զանգված չունեն։
 
[[Ստանդարտ մոդել]]ում [[W և Z բոզոններ|W<sup>±</sup> և Z բոզոնները]] և ֆոտոնը առաջանում են էլեկտրաթույլ փոխազդեցության [[սիմետրիայի ինքնակամ խախտում]]ից ''SU''(2) &times; ''U''(1)<sub>''Y''</sub>-ից ''U''(1)<sub>em</sub>, ինչի պատճառը [[Հիգսի մեխանիզմ]]ն է (տես նաև [[Հիգսի բոզոն]]) <ref>
| arxiv=0907.3466
|bibcode = 2009IJMPA..24.2601G
| issue=14 }}</ref> ''U''(1)<sub>''Y''</sub>-ը և ''U''(1)<sub>em</sub>-ը ''U''(1)-ի տարբեր պատճեններ են. ''U''(1)<sub>em</sub>-ի [[գեներացնող համակարգ|գեներատորը]] տրվում է ''Q'' = ''Y''/2 + ''I''<sub>3</sub>-ով, որտեղ ''Y''-ն ''U''(1)<sub>''Y''</sub>-ի գեներատորն է (կոչվում է [[թույլ հիպերլիցք]]), իսկ ''I''<sub>3</sub>-ն ''SU''(2) գեներատորներից մեկն է ([[թույլ իզոսպին]]ի բաղադրիչ)։
 
Սիմետրիայի ինքնակամ խախտումը W<sup>0</sup> և B<sup>0</sup> բոզոններին դրդում է միավորվել երկու տարբեր բոզոններում՝ Z<sup>0</sup> բոզոնում և ֆոտոնում (γ) ինչպես հետևում է
 
: <math> \begin{pmatrix}
W^0 \end{pmatrix} </math>,
 
որտեղ θ<sub>W</sub>-ն Վայնբերգի անկյունն է։ Մասնիկները ներկայացնող առանցքները պտտվել են (W<sup>0</sup>, B<sup>0</sup>) հարթությունում θ<sub>W</sub> անկյունով։ Սա նաև ներկայացնում է տարբերությունը Z<sup>0</sup>-ի զանգվածի և W<sup>±</sup>-ի զանգվածի միջև (նշանակված են համապատասխանաբար M<sub>Z</sub> և M<sub>W</sub>).
 
:<math>M_Z=\frac{M_W}{\cos\theta_W}</math>
 
Էլեկտրամագնիսականության և թույլ ուժի տարբերակումը առաջանում է ''Y''-ի և ''I''<sub>3</sub>-ի ոչ տրիվիալ գծային կոմբինացիայի պատճառով, որը վերանում է Հիգսի բոզոնի դեպքում (այն ''Y'' և ''I''<sub>3</sub>-ի սեփական վիճակն է, այնպես որ գործակիցները կարելի է վերցնել որպես &minus;''I''<sub>3</sub> և ''Y''). ''U''(1)<sub>em</sub>-ը սահմանվում է որպես գծային կոմբինացիայով առաջացած խումբ, և չի խզվում, քանի որ չի փոխազդում Հիգսի հետ։
 
== Տես նաև ==
1 105 242

edits