«Ձայնավորներ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 10 բայտ ,  4 տարի առաջ
չ
փոխարինվեց: ` → ՝ (10) oգտվելով ԱՎԲ
չ (կետադրական և վիքի ճշտումներ, փոխարինվեց: : → ։ oգտվելով ԱՎԲ)
չ (փոխարինվեց: ` → ՝ (10) oգտվելով ԱՎԲ)
'''Ձայնավորներ''', [[վանկ]]արար հատկություն ունեցող [[Հնչյուն (խոսքի միավոր)|հնչյուն]]ներ, որոնց արտասանությունը կատարվում է ձայնալարերի թրթռումով և տեղայնացված չէ։ Ձայնավորներն ամբողջապես կազմված են երաժշտական ձայնից, ունեն նաև արտասանական առանձնահատկություններ (օդի թույլ հոսանք, առանց արգելքի արտաբերություն, լարվածության չտեղայնացում), որոնցով նրանք տարբերվում են [[բաղաձայն]]ներից։
 
Ժամանակակից գրական հայերենն ունի 6 ձայնավոր հնչյուներ`հնչյուներ՝ [[ա]], [[է]], [[ը]], [[ի]], [[օ]], [[ու]]։ Նույնքան ձայնավորներ ուներ նաև [[գրաբար]]ը։ [[Բարբառ]]ներում հանդիպում են նաև այլ ձայնավորներ (օրինակ`օրինակ՝ քմայնացած)։
 
Գործածության հաճախականությամբ առաջին տեղում [[ա]] ձայնավորն է, ապա`ապա՝ [[է]]-ն, հետո մյուսները։ Հայերենի բոլոր ձայնավորներն էլ վանկարար են, կազմում են վանկաբուն։ [[Հնչյունափոխություն|Հնչյունափոխության]] նկատմամբ առավել զգայուն են ''է, ի, ու'' հնչյունները, շեշտադրությանմբ, հնչեղությամբ ետին տեղում է ''ը'' ձայնավորը։
== Դասակարգումը ==
Ձայնավորները միմյանցից տարբերվում են արտասանական խոռոչում եղած շարժուն օրգանների ([[Լեզու (օրգան)|լեզու]], [[շրթունք]]ներ, փափուկ [[քիմք]]) գրաված դիրքով, արձագանքարանի ձևով, չափսով, ձայնի այլևայլ հատկություններով։ Այսպես`Այսպես՝ ըստ և նրա տարբեր մասերի դիրքի զանազանում են առաջնային շարքի, միջին շարքի, ետին շարքի ձայնավորներ, ապա և`և՝ ստորին բարձրացման, միջին բարձրացման, վերին բարձրացման ձայնավորներ։
 
=== Ձայնավորների տեսակներն ըստ լեզվի գրաված դիրքի ===
==== Առաջնալեզվային ձայնավորներ ====
Առաջնային շարքի ձայնավորների արտաբերման ժամանակ լեզուն իր ողջ զանգվածով մղվում է առաջ, լեզվի ծայրը կպչում է ստորին ատամնաշարին և դեպի քիմքը տարբեր աստիճանի բարձրացումներ է ունենում լեզվամեջքն իր միջին մասով, ընդ որում բարձրացող մասն ինչ-որ չափով սահմանագծում է բերանային արձագանքարանը`արձագանքարանը՝ այն վերածելով առաջնային և ետին խոռոչների`խոռոչների՝ այս դեպքում առաջնային փոքրացումով։
 
[[Հայերեն]]ում առաջնային շարքի են գրական հայերենի [[է]] ([[ե]]), [[ի]] ձայնավորները։
==== Ետնալեզվային ձայնավորներ ====
Ետին շարքի ձայնավորների արտաբերման ժամանակ լեզուն ամբողջությամբ ետ է մղվում, լեզվի ծայրը հեռանում է ստորին ատամնաշարից, և դեպի քիմքը տարբեր աստիճանի բարձրացումներ է ունենում լեզվամեջքն իր ետևի մասով։ Այս դեպքում էլ բարձրացող մասն ինչ-որ չափով սահմանագծում է բերանային արձագանքարանը`արձագանքարանը՝ առաջնային խոռոչի մեծացումով (ետնայինի փոքրացումով)։
 
Հայերենում ետնալեզվային ձայնավորներ են [[ա]], [[օ]], [[ու]] հնչյունները։
Միջին բարձրացման ձայնավորների արտաբերման ժամանակ լեզվի բարձրացող մասը միջին դիրք է գրավում ստորին և վերին բարձրացումների հանդեպ։ Այսպես արտաբերվում են [[է]], [[ը]] ձայնավորները։
=== Շրթնային ձայնավորներ ===
Շրթնային ձայնավորներն արտաբերվում են շրթունքների կորացումով և մի փոքր առաջ ձգված դիրքով. դրանք են`են՝ [[օ]], [[ու]]։ Ոչ շրթնային ձայնավորներն արտասանվում են շրթունքների չեզոք դիրքով, այսպիսիք են`են՝ ''ա, է, ի, ը''։
== Աղբյուրներ ==
*Ա. Սուքիասյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Երևան, 2008։