«Ալիքներ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 11 բայտ ,  6 տարի առաջ
չ
փոխարինվեց: ` → ՝ (11) oգտվելով ԱՎԲ
չ (փոխարինվեց: ` → ՝ (11) oգտվելով ԱՎԲ)
Այն ալիքը, որում միջավայրի մասնիկները տատանվում են նրա տարածման ուղղությանն ուղղահայաց կոչվում է ''լայնական''։ [[Ջուր|Ջր]]ի մակերևույթին տարածվող ալիքների դեպքում ջրի մասնիկներն ու ալիքի վրայով լողացող փայտի կտորը վեր ու վար են շարժվում, իսկ ալիքը հեռանում է հորիզոնական ուղությամբ։ Պարանի ծայրը վերև-ներքև շարժվելիս ալիքը տարածվում է այդ շարժման ուղղահայաց ուղղությամբ։
 
Այն ալիքը, որում միջավայրի մասնիկները տատանվում են ալիքի տարածման ուղղությամբ, կոչվում է ''երկայնական''։ Երկայնական ալիքի օրինակ`օրինակ՝ եթե ձեռքով պարբերաբար հարվածենք մի ծայրը պատին ամրացրած երկար, թույլ զսպանակի ազատ ծայրին, ապա կնկատենք, թե ինչպես է [[զսպանակ]]ի երկայնքով գալարների խտացումների և նոսրացումների տեսքով ալիք տարածվում։
[[Պատկեր:Ondes cisaillement 2d 20 petit.gif|250px|մինի|աջից]]
Հարվածի ժամանակ գալարները զսպանակի այդ ծայրում մոտենում են իրար`իրար՝ կազմելով գալարների խտացում, իսկ երբ ձեռքը հեռացնում ենք զսպանակից, գալարները հեռանում են իրարից, և նախկին խտացման տեղում առաջանում է գալարների նոսրացում։ Զսպանակի գալարներն այսպիսով տատանվում են։
 
[[Հեղուկներ]]ի մեջ և [[գազեր]]ում կարող են տարածվել միայն երկայնական ալիքներ, իսկ [[պինդ մարմիններ]]ում` և՛ երկայնական, և՛ լայնական։
:<math>A(z,t)=A_0 cos(\omega t \plusmn \beta z)</math>
 
Այդ դեպքում ասում են, որ տարածության մեջ կա [[մոնոքրոմատիկ լույս|մոնոքրոմատիկ]] հարթ ալիք։ Կոսինուսի արգումենտը`արգումենտը՝
<math>\omega t \plusmn \beta z</math>, որը կոչվում է [[Տատանումների փուլ|փուլ]], t [[ժամանակ]]ի և z [[կոորդինատներ|կոորդինատի]] ֆունկցիան է։
Եթե ֆիքսված է z-ը, ապա A մեծությունը '''T=2π/ω''' պարբերությանը կենտ ժամանակահատվածներում ընդունում է նույն արժեքները։ Եթե ֆիքսված է ժամանակը, ապա A մեծությունը z առանցքով պարբերաբար փոփոխվում է λ ալիքի երկարություն կոչվող պարբերությամբ։ Պարզ է, որ
 
Դիտարկենք հարթ ալիքների [[կոմպլեքս թիվ|կոմպլեքս]] [[ամպլիտուդ]]ները։
Դրական ուղղությամբ տարածվող ալիքը`ալիքը՝
 
:<math>A_{+} = A_0 e^{-j \beta z} </math>
Հակառակ ուղղությամբ`ուղղությամբ՝
 
:<math>A_{-} = A_0 e^{+j \beta z} </math>
== Սեյսմական ալիքներ ==
{{հիմնական հոդված | Սեյսմիկ ալիքներ}}
[[Երկրաշարժ]]երի կամ հզոր պայթյունների օջախներից Երկրի ներսում ալիքներ են տարածվում։ Այդ ալիքները կոչվում են ''սեյսմական''։ Քանի որ [[Երկիր]]ը հիմնականում պինդ է, ապա նրանում միաժամանակ կարող են առաջանալ երկու տեսակի ալիքներ`ալիքներ՝ երկայնական և լայնական։ Այս ալիքների [[արագություն]]ը նույնը չէ, երկայնական ալիքները լայնականներից արագ են տարածվում։ Օրինակ`Օրինակ՝ 500 կմ խորության վրա լայնական [[սեյսմիկ ալիքներ]]ի արագությունը մոտավորապես 5 կմ/վ է, իսկ երկայնական ալիքները`ալիքները՝ 10 կմ/վ։ Սեյսմական ալիքներով պայմանավորված Երկրի մակերևույթի տատանումների արձանագրումն ու գրանցումն իրականացվում է [[սեյսմոգրաֆ]]ի միջոցով։ Սեյսմոգրաֆի հիմնական մասը ճոճանակն է, որը սկսում է տատանվել սեյսմական ալիքների ի հայտ գալուց։ Սարքավորման պարզագույն տեսակի դեպքում ճոճանակը միացնում են գրող սարքին, որը հատուկ ժապավենի վրա գծում է տատանումների գրաֆիկը։ Տարածվելով երկրաշարժի օջախից`օջախից՝ առաջինը սեյսմական կայանին են հասնում երկայնական ալիքները, իսկ որոշ ժամանակ անց`անց՝ լայնականները։ Իմանալով [[երկրակեղև]]ում ալիքների տարածման արագությունը`արագությունը՝ կարելի է որոշել մինչև երկրաշարժի [[էպիկենտրոն]] ընկած R հեռավորությունը։
 
== Աղբյուրներ ==