Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

Ավելացվել է 229 բայտ, 3 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
[[Պատկեր:Bust of Zeus.jpg|մինի|աջից|Զևսի կիսանդրին]]
'''Զևս'''<ref name="ՏՈՒՏ">{{ՏՈՒՏ|section=II.A.3|page=60}}</ref> (հին հունարեն՝ Ζεύς, ''Զէոս'', միկենյան di-we "Դիյ"<ref>Предметно-понятийный словарь греческого языка. Микенский период. Л., 1986. С.141</ref>, նոր [[հունարեն]]՝ Δίας, ''Դիաս'', անգլերեն արտասանությամբ /ˈzjuːs/ or /ˈzuːs/)՝ հին հունական առասպելաբանությունում<ref>Мифы народов мира. М., 1991-92. В 2-х т. Т. 1. С. 463-466, Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М., 2001. В 3-х т. Т. 3. С. 502-504; Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека I 1, 6-7 далее</ref> երկնքի, որոտի, ամպրոպի և կայծակի [[աստված]], աշխարհի տիրակալ:տիրակալ։ "Աստվածների և մարդկանց Հայրը" (πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε, Pater Andron te theōn te), ինչպես հայրը իշխում է ընտանիքում, այնպես էլ նա է իշխում Օլիմպոս լեռան բնակիչներին, ըստ հին հունական կրոնի:կրոնի։ Օլիմպոսի աստվածներից գլխավորը, [[Կրոնոս]]ի և [[Հռեա]]յի երրորդ որդին, ամենափոքր երեխան է և կրտսերն է իր եղբայրների ու քույրերի մեջ:մեջ։ [[Աիդ]]ի, [[Հեստիա]]յի, [[Դեմետրա]]յի և [[Պոսեյդոն]]ի եղբայրն է:է։ Զևսի կինը՝ [[Հերա]] աստվածուհին, նաև նրա քույրն է:է։
 
Նստավայրը համարվել է [[Օլիմպոս]] սարը ('''Զևս Օլիմպիացի'''):։
 
=== Զևսի ծնունդը ===
Քրոնոսը վստահ էր, որ իշխանությունն ընդմիշտ կմնա իր ձեռքում:ձեռքում։ Նա երկյուղ ուներ, որ իր դեմ կապստամբեն զավակները և իրեն կդատապարտեն նույն ճակատագրին, որին ինքը արժանացրեց իր հորը՝ Ուրոնոսին:Ուրոնոսին։ Նա վախենում էր իր զավակներից:զավակներից։ Եվ հրամայեց Քրոնոսն իր կնոջը՝ Հռեային, որ նա իր մոտ բերի ծնած երեխաներին, և անգթորեն կուլ տվեց նրանց:նրանց։ Սարսափեց Հռեան իր զավակներին վիճակված ճակատագիրը տեսնելով:տեսնելով։
 
Հինգին Քրոնոսն արդեն կուլ տվեց. Հեստիային, Դեմետրային, Հերային, Հադեսին (Աիդ) և Պոսեյդոնին:Պոսեյդոնին։
 
Հռեան չուզեց իր վերջին մանկանն էլ կորցնել:կորցնել։ Իր ծնողների՝ Ուրանոս-երկնքի և Գեա-Երկրի, խորհրդով նա հեռացավ, գնաց Կրետե կղզին, և խորունկ մի անձավում ծնվեց նրա կրտսեր որդին՝ որդու փոխարեն բարուրի մեջ փաթաթված մի երկարուկ քար տվեց նրան, որ կուլ տա:տա։ Քրոնոսը չկասկածեց, որ խաբված է կնոջից:կնոջից։
 
Իսկ Զևսը մեծանում էր Կրետեում:Կրետեում։ Հավերժահասներ Ադրաստեան և Իդեան գուրգուրում էին փոքրիկ Զևսին, նրան սնում էին Ամալթեա աստվածային այծի կաթով:կաթով։ Մեղուները փոքրիկ Զևսի համար մեղր էին բերում Դիկտե բարձր լեռան լանջերից:լանջերից։ Իսկ անձավի մուտքի մոտ հսկում էին պատանի կուրետները և ամեն անգամ, երբ փոքրիկ Զևսը լաց էր լինւոմ, նրանք սրերով խփում էին վահաններին, որպեսզի Քրոնոսը չլսի նրա լացի ձայնը, և Զևսին էլ չվիճակվի նրա եղբայրների ու քույրերի ճակատագիրը:ճակատագիրը։
 
Շատ ավանդույթներում նա ամուսնացած է [[Հերա]]յի հետ, թեև Դոդոնայի գուշակը նշում է [[Դիոնա]]ին, որպես նրա կնոջը:կնոջը։ Ըստ Իլիադի, նա [[Աֆրոդիտե]]ի հայրն է և [[Դիոնա]]յի ամուսինը:ամուսինը։ Նա հայտնի էր իր էրոտիկ համարձակ արարքներով:արարքներով։ Դրանք հանգեցրել են բազմաթիվ աստվածների ու հերոսական զավակների ծնունդների, այդ թվում են՝ [[Աթենք]]ը, [[Ապոլլոն]] և [[Արտեմիս]]ը, [[Հերմես]]ը, [[Պերսեփոնե]]ն ([[Դեմետրա]]յից), [[Դիոնիսոս]]ը, [[Պերսևս]]ը, [[Հերակլես]]ը, [[Հելենե]] ն Տրոյայից, [[Մինոս]]ը, և [[Մուսաներ]]ը ([[Մնեմոսինե]]ից):։ [[Հերա]]յից նա ունեցել է [[Արես]]ին, [[Հեբե]]ին և [[Հեփեստոս]]ին:</b>ին։
 
Ինչպես Ուոլտեր Բյորկերտն էր նշում իր "Հունական Կրոնը" գրքում, "Նույնիսկ աստվածները, որոնք ոչ մի արյունակցական կապի մեջ չէին նրա հետ, կոչում էին իրեն Հայր, և բոլոր աստվածները վեր էին կենում նրա ներկայությամբ":։ Հույների համար նա եղել է աստվածների թագավոր, ով վերահսկում էր տիեզերքը:տիեզերքը։ Պավսանիացին նկատում է, որ "Սա Զևսն է, թագավորն երկնքի" ասացվածքն տարածված էր բոլոր մարդկանց մոտ:մոտ։ Հեսիոդոսի Թեոգոնիայում, Զևսն էր հատկացնում տարբեր աստվածներին իրենց դերերը:դերերը։ Իսկ Հոմերյան Օրհներգում նա հիշատակվում էր որպես աստվածների ցեղապետ:ցեղապետ։
 
Նրա խորհրդանշերն էին՝ կայծակ, արծիվ, ցուլ, վահան, երկկողմանի կացինը (լաբրում) և կաղնի:կաղնի։ Ի հավելումն իր հնդեվրոպական ժառանգմանը, դասական «ամպ-ստեղծողին, հավաքողին» ({{ref-el}}Νεφεληγερέτα, Nephelēgereta) , նաև ստանում է որոշակի սրբապատկերային հատկանիշներ հնագույն Մերձավոր Արևելքի մշակույթներից, ինչպիսիք օրինակ՝ գավազանը ձեռքին:ձեռքին։ Զևսը հաճախ պատկերված էր լինում հունական արվեստագետների մեջ մեկ կամ երկու կեցվածքով. կանգնած, առաջ քայլելիս, կայծակը իր աջ ձեռքում, կամ վեհ նստած:նստած։
 
Զևսն հասկացվում էր, որպես «կրակ», «թեժ նյութ, սուբստանցիա», բնակվելով եթերի մեջ, երկնքի իշխանությամբ, կազմակերպում էր տիեզերական և հասարակական կյանքի կենտրոնացումը:կենտրոնացումը։ Բացի դրանից նա բաշխում է երկրի վրա բարին ու չարը, և հենց նա է ներդրել մարդկանց մեջ ամոթն ու խիղճը:խիղճը։
 
Զևս - ահռելի պատժող ուժ է, երբեմն նրան ասոցացնում են ճակատագրի հետ, երբեմն էլ նա ինքն է հանդես գալիս որպես էակ, ով ենթակա է [[Մոյրաներ]]ին – ճակատագրին:ճակատագրին։ Նա կարող է կանխատեսել ապագան, հայտարարում է ճակատագրի կամքը երազների, ամպրոպի և կայծակի միջոցով:միջոցով։ Ամբողջ հասարակական կարգը հաստատված է Զևսի կողմից:կողմից։ Նա քաղաքային կյանքի հովանավորն էր, նեղացածների, վիրավորվածների պաշտպանն էր, աղերսողների հովանավորն էր:էր։ Նվիրել էր մարդկանց օրենքները, սահմանել էր և հաստատել է [[արքա]]ների իշխանությունը և լիազորությունները, նաև պահպանում էր ընտանիքը և օջախը, հետևում էր, որ պահպանվեն ավանդույթները և սովորույթները:սովորույթները։ Նրան հնազանդվում էին մյուս աստվածները:աստվածները։
 
== Դիցաբանություն ==
=== Ծագում ===
:[[Կրոնոս]]ը վստահ չեր, որ իշխանությունն ընդմիշտ կմնա իր ձեռքում:ձեռքում։ Նա երկյուղ ուներ, որ իր դեմ կապստամբեն զավակները և իրեն կդատապարտեն նույն ճակատագրին, որին ինքը արժանացրեց իր հորը՝ [[Ուրանոս]]ին:ին։ Նա վախենում էր իր զավակներից:զավակներից։ Եվ հրամայեց Կրոնոսն իր կնոջը՝ [[Հռեա]]յին, որ նա իր մոտ բերի ծնած երեխաներին, և անգթորեն կուլ տվեց նրանց:նրանց։ Սարսափեց [[Հռեա]]ն իր զավակներին վաճակված ճակատագիրը տեսնելով:տեսնելով։
:Հինգին [[Կրոնոս]]ն արդեն կուլ տվեց. [[Հեստիա]]յին, [[Դեմետրա]]յին, [[Հերա]]յին, [[Հադես]]ին (Աիդ) և [[Պոսեյդոն]]ին:ին։
:[[Հռեա]]ն չուզեց իր վերջին մանկանն էլ կորցնել:կորցնել։ Իր ծնողների՝ [[Ուրանոս]]-Երկնքի և [[Գեա]]-Երկրի, խորհրդով նա հեռացավ, գնաց Կրետե կղզին, և խորունկ մի անձավում ծնվեց նրա կրտսեր որդին՝ Զևսը:Զևսը։ Այդ անձավում նա թաքցրեց իր որդուն դաժան հորից, և որդու փոխարեն բարուրի մեջ փաթաթված մի երկարուկ քար տվեց նրան, որ կուլ տա:տա։ Կրոնոսը չկասկածեց, որ խաբված է կնոջից:կնոջից։
:Իսկ Զևսը մեծանում էր Կրետում<ref>Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека I 1, 6.</ref>:։ Հավերժահարսներ Ադրաստեան և Իդեան գուրգուրում էին փոքրիկ Զևսին, նրան սնում էին Ամալթեա աստվածային այծի կաթով:կաթով։ Մեղուները փոքրիկ Զևսի համար մեղր<ref>Вергилий. Георгики.</ref> էին վերում Դիկտե բարձր լեռան լանջերից:լանջերից։ Իսկ անձավի մուտքի մոտ հսկում էին պատանի Կուբետները և ամեն ամգամ, երբ փոքրիկ Զևսը լաց էր լինում, նրանք սրերով խփում էին վահաններին, որպիսզի Կրոնոսը չլսի լացի ձայնը, և Զևսին էլ չվիճակվի նրա եղբայրների ու քույրերի ճակատագիրը:ճակատագիրը։
 
=== Մանկությունը ===
Բացի այս տարբերակից, գոյություն ունի ևս մի քանի վարկածներներ.
# Նրան մեծացրել է [[Գեա]]ն:ն։
# Նրան մեծացրել է հավերժահարս Ադամանթեա:Ադամանթեա։ Քանի որ [[Կրոնոս]]ն իշխում էր Երկրի, երկնքում և ծովի վրա, նա թաքցրեց Զևսի բարուրը, կախելով այն պարանով ծառին, և նա դադարեց լինել երկրի, ծովում ու երկնքում, այդպիսով անտեսանելի դարձավ իր հոր համար:համար։
# Նրան մեծացրել է հավերժահարս Կինոսուրե:Կինոսուրե։ Զևս որպես երախտիկ, տեղադրված նրա աստղերի մեջ:մեջ։
# Նրան մեծացրել է Մելիսան, ով կերակրեց նրան այծի կաթով ու մեղրով:մեղրով։
# Նա մեծացել է հովիվի ընտանիքում, համաձայն խոստումին, որ իրենց ոչխարները կպաշտպանվեն գայլերից:գայլերից։
 
=== Զևսը տապալում է Կրոնոսին:Կրոնոսին։ Օլիմպոսի աստվածների պայքարը տիտանների դեմ ===
:Աճեց ու առնացավ հզոր ու սքանչելի աստված Զևսը:Զևսը։ Նա ըմբոստացավ հոր դեմ և նրան ստիպեց նորից լույս աշխարհ բերել կլանված երեխաներին:երեխաներին։ Կրոնոսը բերնից իրար հետևից դուրս թափեց իր գեղեցիկ և լուսավոր աստված-զավակներին:զավակներին։ Նրանք պայքարի մեջ մտան Կրոնոսի ու տիտաների դեմ՝ աղխարհի տիրապետությունը նվաճելու համար:համար։
:Համառ ու ահավոր էր այդ պայքարը:պայքարը։ Կրոնոսի զավակները հաստատվեցին բարձրաբերձ Օլիմպոսի վրա:վրա։ Նրանց կողմն անցան նաև տիտաններից մի քանիսը և ամենից առաջ՝ տիտան Օվկիանոսը և նրա դուստր Ստիքսը՝ իր զավակների ՝ [[Զելոս|Ձգտման]] , [[Բիա|Հզորության]] ու [[Նիկե|Հաղթանակի]] հետ:հետ։ Օլիմպիացի աստվածների համար դա վտանգավոր պայքար էր:էր։ Հզոր ու ահեղ էին նրանց ոսոխները՝ տիտանները:տիտանները։ Բայց կիկլոպները Զևսին օգնության հասան:հասան։ Նրանք Զևսի համար որոտ և կայծակ էին կոփում, իսկ Զևսը դրանք նետում էր տիտանների վրա:վրա։ Պայքարն արդեն տասը տարի էր, ինչ շարունակվում էր, բայց հաղթանակը չէր թեքվում ոչ մեկ, ոչ էլ մյուս կողմը:կողմը։ Վերջապես, Զևսը վճռեց երկրի ընդերքից ազատել հարյուրաձեռք հսկաներին, և նրանց օգնութան կանչեց:կանչեց։ Սոսկալի և լեռան պես վիթխարի՝ նրանք ելան երկրի ենդերքից ու նետվեցին կռվի մեջ:մեջ։ Նրանք լեռներից ահագին ապառաժներ էին պոկում ու շպռտում տիտանների վրա:վրա։ Բյուրավոր ժայրեր էին թռչում տիտաններին ընդառաջ, երբ նրանք մոտենում էին Օլիմպոսին:Օլիմպոսին։ Տնքում էր Երկիրը, թոհուբոհը հագեցրել էր օդը, շուրջ բոլորն ամեն ինչ ցնցվում էր:էր։ Նույնիսկ Տարտարոսն էր ցնցվում այդ պայքարիգ:պայքարիգ։ Զևսը իրար հետևից նետում էր բոցեղեն կայծակներ և խլացուցիչ դղրդացող որոտներ:որոտներ։ Բոցը բռնեց ամբողջ երկիրը, ծովերը եռացին, ծուխն ու գարշահոտությունը թանձրությամբ պատեցին ամենայն ինչ:ինչ։
:Վերջապես հզոր տիտանները ցնցվեցին:ցնցվեցին։ Նրանց ուժը կոտրվել էր, նրանք պարտվազ էին:էին։ Օլիմպիացիները կապկպեցին նրանց և նետեցին դշխեմ Տարտարոսը՝ հավերժական խավարի մեջ:մեջ։ Տարտարոսի պղնձակոփ անխորտակելի դարբասի մոտ պահապան կանգնեցին հարյուրաձեռք հսկաները. և հսկում են նրանք, որ հզոր տիտանները Տարտարոսից դուրս չպրծնեն:չպրծնեն։ Աշխարհի վրա տիտանների իշխանության վերջը եկավ:եկավ։
 
=== Զևսի պայքարը Տիփոնի դեմ ===
:Բայց դրանով պայքարը չավարտվեց:չավարտվեց։ [[Գեա]]-Երկիրը շատ զայրացավ օլիմպիացի Զևսի վրա, որ նա այդքան անողոք վարվեց պարտված տիտանների հետ, որոնք իր զավակներն էին:էին։ Նա ամուսնացավ դժնադեմ Տարտարոսի հետ և աշխարհ բերեց հարյուրգլխանի ահռելի հրեշ Տիփոնին:Տիփոնին։ Վիթխարի, իր հրեշային հարյուր գլխով՝ ելավ Տիփոնը երկրի ընդերքից:ընդերքից։ Վայրենի ոռնոցով նա սասանեց օդը:օդը։ Այդ ոռնոցի մեջ և՝ շների հաչոց էր լսվում, և՝ առյուծի մռնչյուն:մռնչյուն։ Քուլա-քուլա բոց էր բարձրանում Տիփոնի շուրջը, և հողը ճոճվում էր նրա ծանր քայլերի տակ:տակ։ Աստվածները սոսկումից ցնցվեցին:ցնցվեցին։ Բայց շանթարձակ Զևսը խիզախությամբ նետվեց նրա վրա, և բռընկեց կռիվը:կռիվը։ Նորից փայլատակեցին կայծակները Զևսի ձեռքում, ալիք տալով տարածվեցին որոտի ձայները:ձայները։ Երկինքն ու երկնակամարը ցնցվեցին հիմնիվեր:հիմնիվեր։ Վերստին երկիրը բռնվեց վառվռուն բոցերով, ինչպես տիտանների դեմ կռվելու ժամանակ:ժամանակ։ Հենց միայն Տիփոնի մերձենալուց ծովերը եռ էին գալիս:գալիս։ Շանթարձակ Զևսի բոցեղեն կայծակները հարյուրներով ցած էին թափվում. Թվում էր, թե նրանց կրակից օդն էլ է այրվում, և այրվում են մթամած ամպրոպային ամպերը:ամպերը։ Զևսը մոխրացրեց Տիփոնի բոլոր հարյուր գլուխները:գլուխները։ Փուլ եկավ Տիփոնը երկրի վրա, նրա մարմնից մի այնպիսի տոթ էր բխում, որ չորս բոլորն ամեն ինչ հալվում էր:էր։ Զևսը վերցրեց Տիփոնի դին և նետեց խավար Տարտարոսը, որ ծնել էր նրան:նրան։ Բայց Տարտարոսումն էլ Տիփոնը դեռ ապառնում է աստվածներին և ամենայն կենդանի արարածի:արարածի։ Փոթորիկներ ու հրաբուխներ է առաջ բերում:բերում։ Նա, կես-կին կես-օձ [[Էքիդնա]]յի հետ միասին, ծնել է ահռելի երկգլխանի շուն [[Օրփո]]ին, դժոխքաին շուն [[Կերբեր]]ին, Լերնեյան հիդրային և [[Քիմերա]]յին:յին։ Տիփոնը հաճախ ցնցում է երկիրը:երկիրը։
:Հաղթեցին Օլիմպիացի աստվածներն իրենց ոսոխներին:ոսոխներին։ Այլևս ոչ ոք չէր կարող ընդդիմանալ նրանց իշխանությանը:իշխանությանը։ Այժմ արդեն նրանք կարող էին հանգիստ տիրել աշխարհին:աշխարհին։ Նրանցից հզորագույնը՝ շանթարձակ Զևսը, իրեն վերցրեց երկինքը, [[Պոսեյդոն]]ը՝ ծովը, իսկ [[Հադես]]ը՝ մեռյալ հոգիների ստորերկրյա թագավորությունը:թագավորությունը։ Իսկ երկիրը մնաց իբրև ընթհանուրի տիրապետություն:տիրապետություն։ Թեև Կրոնոսի որդիները բաժանվեցին իրար մեջ աշխարհի իշխանությունը, բայց և այնպես նրանց բոլորի վրա իշխում է երկնքի տիրակալ Զևսը. Նա՛ է իշխում մարդկանց ու աստվածների վրա, ամենայն ինչ աշխարհում նրա՛ն է ենթակա:ենթակա։
 
=== Տապալման փորձերը ===
:Առաջինները, ով փորձել էին տապալել Զևսին, դա՝ [[Պոսեյդոն]], [[Ապոլլոն]] և [[Հերա]]ն էին:էին։ Այդ ըմբոստնված եռյակը շղթայել էր և արդեն ցանկանում էր գցել Զևսին [[Տարտարոս]], բայց նրա սիրելի ներեուհի [[Թետիս]]ը, օգնության էր կանչել [[Ուրանոս]]ի որդի՝ Բրիարեսին, ով ազատել էր Զևսին շղթաներից և փրկել էր նրան դաժան ճակատագրից:ճակատագրից։ Չստացված ապստամբությունից հետո, Զևսը, որպես պատիժ [[Պոսեյդոն]]ին և [[Ապոլլոն]]ին կարկադրում է կառուցել Տրոյայի պատերը, իսկ կնոջը՝ [[Հերա]]յին, նա կախում է այն նույն ոսկե շղթաներով, ինչով, որ նրան էին շղթայել, երկնքի և երկրի միջև, ի ցույց բոլորին:բոլորին։
:Երկրորդ անգամ տապալման փորձ եղավ մի մարգարեության պատճառով, որ ոչ ոք չգիտեր, բացի [[Գեա]]յից և [[Պրոմեթևս]]ից:ից։ Զևսը հնագույն ու պատկառելի [[Գեա]]յին չհամարձակվեց անհանգստացնել, բայց Պրոմեթևսին դիմեց և պահանջեց գաղտնիքը բաց անել:անել։ Չխոսեց [[Պրոմեթևս]] տիտանը, քանզի դաժան ու ագահ էր Զևսի իշխանությունը մարդկանց հանդեպ:հանդեպ։ Եվ իսկույն հրամայեց Զևսը նրան շղթայակապել անխորտակելի շղթաներով և գամել ժայռի կատարին:կատարին։
Զևսի կամքով ժայռին գամված Պրոմեթևսի առասպելը շարադրված ըստ Էսքիլեսի "Պրոմեթևսը շղթայված" ողբերգության:ողբերգության։ Մի հատված.
{{quote|Բայց տիտանը հավերժ չպիտի տառապի: Նա գիտի, որ չար ճակատագիրը վրա կհասնի հզորազոր շանթարձակին: Եվ չի խուսափի նա իր ճակատագրից: Գիտի [[Պրոմեթևս]]ը, որ Զևսի իշխանությունը հավերժ չէ. կտապալվի նա բարձրագահ արքայական [[Օլիմպոս]]ից: Պատգամախոս տիտանը գիտի նաև այն մեծ գաղտնիքը, թե Զևսն ինչպես կարող է խուսափել այդ չար ճակատագրիգ, բայց գաղտնիքը չի հայտնում Զևսին: Ոչ մի ուժ, ոչ մի սպառնալիք, ոչ մի տառապանք չի կարող այդ գաղտնիքը կորզել հպարտ Պրոմեթևսի շուրթերից:
Վերջապես, այն հերոսը, որին վիճակված է ազատագրել Պրոմեթևսին, իր թափառումների ընթացքում հասնում է այստեղ՝ երկրի ծայրը: Այդ հերոսը [[Հերակլես]]ն է՝ ուժեղագույնը մարդկանցից, մեծազոր՝ որպես աստված: Նա սոսկումով է նայում Պրոմեթևսի տառապանքներին, և կարեկցանքը համակում է նրան:</b>
|[[Պատկեր:La Nourriture de Jupiter - Poussin - DulwichPG.jpg|200px]]
<br />'''Յուպիտերի դաստիարակումը '''
|Թաքնված մարդասպան հորից, մանուկ Զևսին կերակրում է այծ [[Ամալթեա]]:։ Երեխան մեծանում է Իդա լեռան լանջերին (Կրետե), նիմփաները կերակրում են նրան վայրի մեղրով ու այծի կաթով:կաթով։ Նա պատկերված է հովվերգության մթնոլորտում, պառկած է օրորոցի մեջ և շրջապատված է նիմփա- դաստիարակչուհիներով:դաստիարակչուհիներով։ Այլ տարբերակ - երեխան նիմփաների ձեռքում է, որոնք բերում են նրա բերանին կաթի կուժ, մինչդեռ մյուսները հավաքում էին վայրի մեղր, իսկ հովիվը կթում է այծին:այծին։ Այծը նաև կարող է սնուցել Յուպիտերին:Յուպիտերին։
|
|-----
|[[Պատկեր:Carracci - Jupiter et Junon.jpeg|200px|200px]]
<br />'''Յուպիտեր և Յունոնա '''
|Յուպիտերը նստած է անկողնու վրա, Յունոնան գրկախառնված է նրան:նրան։ Երկուսն էլ կարող են լինել կիսամերկ:կիսամերկ։ Մերձակայքում պատկերված է լինում արծիվ ու սիրամարգ, երկու աստվածների խորհրդանիշ:խորհրդանիշ։ Յունոնան կարող է գոտևորված լինի [[Վեներա]]յի գոտիով:գոտիով։
|Սիրո իշխանության այլաբանություն է:է։
|-----
|[[Պատկեր:Salle des gardes de la reine-SACRIFICE A JUPITER.jpg|200px]]
<br />'''Զոհաբերություն Յուպիտերի համար '''
|Պատկերված է նստաց Յուպիտերի արձանը, ով բռնում է գավազանը, իսկ կողքին նստած է նրա արծիվը:արծիվը։ Արջևի պլանում պատկերված է վառվող կրակով խորանը:խորանը։ Կռապաշտները (հնարավոր է Իդա լեռան աղջիկներ) աղոթում են քուրմի ղեկավարության ներքո, կամ էլ զոհաբերություն են կատարում:կատարում։
|
|-----
|[[Պատկեր:Andrea Appiani (circle) Jupiter und Merkur bei Philemon und Baucis.jpg|200px]]
<br />'''[[Ֆիլեմոն և Բավկիդե]]'''
|Զևսը չճանաչված լինելով հայտնվում է տարեց զույգերի տանը:տանը։
|Ողորմած աստուած, թույլերի և աղքատների պաշտպան:պաշտպան։
|-----
|[[Պատկեր:Júpiter y Tetis, por Dominique Ingres.jpg|200px]]
<br />'''Յուպիտեր և [[Թետիս]]'''
|Նախկին սիրուհին աղերսում է երկնակյացին խնայել նրա տղային՝ Աքիլլեսին:Աքիլլեսին։ Նա գրկում է, նստած իր գահին, տիրոջ ծնկները:ծնկները։ Սյուժեն բնութագրված է Հոմերոսի մոտ:մոտ։
|
|-----
|[[Պատկեր:Andr22.jpg|200px]]<br /> '''Յուպիտեր և [[Հանիմեդ]]'''
|Որպեսզի առևանգի գեղեցիկ երիտասարդին, Զևս վերափոխվում է մի հսկա արծվի:արծվի։
|
|-----
|[[Պատկեր:Felix Vallotton The Rape of Europa.jpg|200px]]
<br /> '''[[Եվրոպա (դիցաբանություն)|Եվրոպա]]յի առևանգում '''
|Որպեսզի առևանգի գեղեցիկ իշխանուհուն, վերափոխվում է մի ցուլի:ցուլի։ Աղջիկը հիանում է իր գեղեցկությամբ և նստում նրա վրա, իսկ նա նետվում է ծովը և տանում է նրան իր հայրենի կղզից:կղզից։
|
|-----
|[[Պատկեր:Leda - after Michelangelo Buonarroti.jpg|200px]]
<br /> '''Լեդա և կարապ'''
|Որպեսզի տիրանա անհասանելի գեղեցկուհուն, Զևս վերափոխվում է մի գեղեցիկ կարապի, ում նա թողեց մոտ գալ և խաղալ իր հետ:հետ։ Նա լույս աշխարհ բերեց Պոլիդևկին և [[Հեղինե]]ին:ին։
|
|-----
|[[Պատկեր:Artemisia Gentileschi - Danaë.jpg|200px]]
<br /> '''[[Դանաե]] և ոսկե անձրև՛''
|Որպեսզի տիրանա գեղեցկուհուն, ով կողպված է մեղքի պատճառով ստորգետնյա «բունկերի» մեջ, Զևս վերափոխվում է և դառնում է ոսկե անձրև և այդպիսով հոսում է առաստաղի միջոցով և հայտնվում է նրա անկողնում:անկողնում։ Նկարների մեջ հաճախ կա նաև պատկերված պառավ- աղախին:աղախին։ Այս դեպքում, ոսկե անձրևը ունի երկու բացատրություն. ուղղիղ, համաձայն առասպելին՝ աղջկա համար, և փողի /գումարի ալիգորիա, որը փափկեցնում է ցանկացած տիկնոջը՝ պառավի համար:համար։
|
|-----
|[[Պատկեր:Júpiter y Antíope, por Jean-Baptiste Marie Pierre.jpg|200px]]
<br />'''Սատիր և [[Անտիոպե]]'''
|Որպեսզի տիրանա կռվասեր մենադուհուն, Զևս վերափոխվում է նրանց ավանդական ուղեկից- սատիրի:սատիրի։
|
|-----
|[[Պատկեր:Correggio-io and jupiter.jpg|200px]] '''[[Իո]] և ամպը'''
|Որպեսզի տիրանա գեղեցկուհուն, Զևս վերափոխվում է և դառնում է ամպ:ամպ։
|
|-----
 
== Անուն ==
Աստծո անունը ուղղական հոլովում ՝ Ζεύς Զևս է / zdeús :։ Այն հոլովում է հետևյալ կերպ. Ζεῦ Zeû կոչական հոլով, Δία Día հայցական հոլով, Διός Diós սեռական հոլով, Διί Dií տրական հոլով:հոլով։ Կենսագիր Դիոգենես Լաերտուս «Pherecydes of S yros» մեջբերումների մեջ օգտագործում էր Ζάς անունը, որպես ուղղագրություն:ուղղագրություն։
Zeus դա հունական շարունակություն է Di̯ēus՝ Պրոտո Հնդեվրոպական ցերեկային երկնքի աստծո անվանը, նաև կոչվել էր Dyeus ph2tēr («Երքնային Հայր»):։ Աստվածն հայտնի էր Rigveda անունով (վեդայական սանսկրիտ Dyaus / Dyaus Pita), լատիներենից (Jupiter , որն առաջացել է Iuppiter ՝ Պրոտո հնդեվրոպական կոչական հոլովում գտնվող dyeu-ph2tēr բառից), բխող dyeu արմատից («փայլ» և իր բազմաթիվ ածանցյալներով, «Երքնային Աստված»):։ Զևս միակ աստվածն է օլիմպիական պանթեոնում, ում անունը ունի նման թափանցիկ հնդեվրոպական ստուգաբանություն:ստուգաբանություն։ Միկենյան հունարենում ամենավաղ հաստատված անունի ձևերից էր, di-we և di-wo, որ գրված էր գծային վանկային ձեռագրով:ձեռագրով։
 
=== Զևսի բազմազանությունը ===
Ըստ Կոթի ելույթից, դասական բանասերները հաշվարում էին երեք<ref name="Цицерон. О природе богов III 53">Цицерон. О природе богов III 53</ref> Զևս՝
*[[Եթեր (դիցաբանություն)|Եթեր]]ի որդին, ծնված Արկադիայում:Արկադիայում։ [[Պերսեփոնե]]ի և [[Դիոնիսոս]]ի հայրը:հայրը։
*[[Ուրանոս]]ի որդին, ծնված Արկադիայում:Արկադիայում։ [[Աթենաս]]ի հայրը:հայրը։
*[[Կրոնոս]]ի որդին, ծնված Կրետե կղզում, այն տեղն էլ նրա գերեզմանն է:է։
 
=== Զևսի անվան տարաբնույթ ձևերը ===
|}
 
# Մոյրաները կարող էին լինել նաև Զևսի և [[Թեմիս]]ի, կամ Սկզբնական աստվածություններից մեկից՝ [[Քաոս]], [[Նիկտե]] կամ [[Անանկե]]:։
# Քարիսներ կարող էին լինել Զևսի և [[Եվրինոմե]]ի, կամ [[Դիոնիսոս]] ի ու [[Ափրոդիտե]] ի, կամ նայադ Էգլեից:Էգլեից։
# Կա վարկած, որ սրանք կուսածնունդ են:են։
# Կա վարկած, որ նա կուսածնունդ է:է։
# Հելենե [[Լեդա]]յի կամ [[Նեմեսիս]]
# Տիքեն նաև համարվում է [[Ափրոդիտե]]ի և [[Հերմես]]ի դուստր:դուստր։
# Զևս Խթոնիացի <ref>Орфика, фр.197 Керн; Орфические гимны LXX 2-3</ref>
# [[Պան]]ի մայրը նաև համարվում էր՝ Ֆիբրիդան<ref>Схолии к Пиндару. Пифийские песни Введение // Комментарий Д. О. Торшилова в кн. Гигин. Мифы. СПб, 2000. С. 254</ref>, հավերժահարս Օյնեիդան<ref>Схолии к Феокриту. Идиллии I 3 // Комментарий Д. О. Торшилова в кн. Гигин. Мифы. СПб, 2000. С. 254</ref>, կամ [[Կալիստո]]ն<ref>Эпименид, фр. 9 Якоби = Схолии к Псевдо-Еврипид. Рес 36; Схолии к Феокриту. Идиллии I 3 // Комментарий Д. О. Торшилова в кн. Гигин. Мифы. СПб, 2000. С. 254; Фрагменты ранних греческих философов. Ч. 1. М., 1989. С. 78</ref>:։
# Հերակլես (առաջին) ծնվել է Լիսիփեից:Լիսիփեից։ Հերակլես (չորորդ) ծնվել է Աստերիաեից
* Սինոպեն և Մեդեան մերժել են Զևսին:Զևսին։
* Ագդիստիս ծնվել է հողի վրա ընկած Զևսի սերմնահեղուկից:սերմնահեղուկից։
* Կուրետներ՝ հողի բուսական ուժի դեմոները ծնվել են կամ Հերայից կամ Իդից (վարկած)
* Կորիբանտներ՝ ծնվել են Կալիոպեից:Կալիոպեից։ (վարկած)
 
== Ատրիբուտներ ==
* Արծիվ (հասավ իրեն, երբ եղբայրներով բաժանուն էին թռչուներին<ref>Каллимах. Гимны I 68; Псевдо-Эратосфен. Катастеризмы 30; Гигин. Астрономия II 16, 2, два последних со ссылкой на «Историю Наксоса» Аглаосфена</ref>)
* Էդիս – վահան
* Զևսի կայծակ. նյութական զենք է, յուրօրինակ ճյուղավորված, երկկողմանի, կամ եռկողմանի ատամնավոր եղան:եղան։ Բարոկկական գեղանկարչության մեջ պատկերված էր որպես կրակի կապոց, որը կարող էր պահել արծիվը իր ճանկերով:ճանկերով։
* Արքայական գավազան
* Երբեմն մուրճ
== Պատկերը ==
[[Պատկեր:Jupiter Smyrna Louvre Ma13.jpg|200px|մինի|Զևս կայծակը ձեռքին]]
Զևսը ավանդաբար պատկերված է որպես հասուն տարիքի, դեմքի ազնվական գծերով տղամարդ, եզերված խիտ գանգուրներով:գանգուրներով։
Ավելի ուշ նկարիչների ստեղծագործություններում, հատկապես Նոր Ժամանակի վարպետների մոտ, նա սիրո պատմությունների, կանանց գերող ու լքող և բազմաթիվ կերպարանքներ ունեցող հերոս է:է։
 
=== Կերպարափոխումները ===
Զևս օժտված էր ոչ միայն ուժով և արիությամբ, նա կարող էր ցանկացած ժամանակ փոխել իր արտաքին տեսքը և վերափոխվել ամեն ինչի:ինչի։
* Օձի կերպարով նա գայթակղեց Դեմետրային, հետագայում Պերսեփոնեին:Պերսեփոնեին։
* Ցուլի և թռչունի կերպարով գայթակղեց Եվրոպային:Եվրոպային։
* Ցուլի տեսքով - Իոին:Իոին։
* Արծիվի վերածոխված առևանգում է Հանիմեդին:Հանիմեդին։
* Կարապի կերպարով գայթակղեց Նեմեսին կամ Լեդային:Լեդային։
* Լորի կերպարով՝ Լետոին:Լետոին։
* Մրջնի կերպարով՝ Էվրիմեդոնդեին:Էվրիմեդոնդեին։
* Աղունիկի կերպարով՝ Փթիին:Փթիին։
* Հրե տեսքով՝ Էգինեին:Էգինեին։
* Ոսկե անձրևի տեսքով՝ Դանային:Դանային։
* Սատիրի կերպար ընդունելով՝ Անտիոպեին:Անտիոպեին։
* Հովիվի կերպար ընդունելով՝ Մնեմոսինեին:Մնեմոսինեին։
Սիրուհիները սովորաբար պահպանում են մարդու կերպարը, սակայն Կալիստոին նա վերափոխում է էգ արջի, իսկ Իոին՝ կովի:կովի։ Երբեմն նրան երկրպագում էին բզեզի<ref>Лосев А. Ф. Мифология греков и римлян. М., 1996. С. 51</ref> տեսքով:տեսքով։
 
== Զևսի մականունները ==
 
==Անտիկ տեքստեր==
Նա նվիրված է Հոմերի XXIII օրհներգը, Կալիմահի I օրհներգը և Օռփիկների XV օրհներգը:օրհներգը։ Զևսի և կուրետների ծննդյան մասին խոսվում էր Տելեստոի մելիքեսյան պոեմում, Ֆիլիսկի կատակերգության մեջ և Տիմեսիփեի "Զևսի ծնունդ" ողբերգության մեջ:մեջ։ Հոմերի մոտ նա շանթարձակ, բարձրաղմուկ, ամպաքշող, անձրև և տեղատարափ ուղարկող է:է։ Էվգեմերի մտածմունքով, Հունաստանի աստվածները ի սկզբանե եղել էին թագավորներ, հերոսներ, նվաճողներ կամ բարերարներ, հետագայում աստվածացնում են:են։ Օրինակ Էվգեմերն պնդում է, որ Զևսը մեծ ռազմիկ էր, հնագույն Կրետեի թագավոր, իսկ նրա գերեզմանը Կնոսում, ցույց էին տալիս հետաքրքրվողներին:</b>հետաքրքրվողներին։
 
Զևս –հռոմեական Յուպիտեր:Յուպիտեր։ Օլիմպոսի աստվածների կյանքի պատկերը տրվազ է ըստ Հոմերոսի ասեղծագործության՝ "Իլիականի" և "Ոդիսականի":։ Այդ երկերում փառաբանված են տոհմատիրական արիստոկրատիան և նրա գլուխ կանգնած բասիլևսները՝ իբրև բոլորից լավ, մնացած ժողովրդից շատ ավելի բարձր կանգնած անձինք:անձինք։ Օլիմպոսի աստվածները արիստոկրատներից և բասիլևսներից տարբերվում են միայն անմահությամբ, ամենազորությամբ և հրաշքներ գործելու կարողությամբ:կարողությամբ։ Զևսն էլ մի բասիլևս է, որ տիրում է ամբողջ երկրին ու երկնքին, հենվելով աստվածների արիստոկրատիայի վրա:վրա։ Պոսեյդոնը ևս Զևսի նման իդեալականացված բասիլևս է:է։ Նա իշխում խ ծովի վրա՝ շրջապատված ծովային աստվածների արիստոկրատիայով:արիստոկրատիայով։ Ուրեմն, աստվածների մեջ ևս, ինչպես մարդկանց, մենք տեսնում ենք բասիլևսներ, որոնցից յուրաքանչյուրը իշխում է իր ասպարեզում:ասպարեզում։ Զևսը տիրում է երկրին ու երկնքին, Պոսեյդոնը՝ ծովին, իսկ Հադեսը՝ ստորերկրյա թագավորությանը:թագավորությանը։ Հունաստանի կրոնի մեջ ցայտուն կերպով արտահայտված է նրա դասակարգային բնույթը:բնույթը։
 
==Առասպելի քննադատությունը==
Շատ աստվածներ կարող էին ներկայացնել իրական պատմական անձանց, իսկ պատմական իրադարձությունները՝ գրի բացակայության պատճառով, դարձան դիցաբանական սյուժե:սյուժե։
 
==Զևսի պաշտամունքը==
[[Պատկեր:Museo Barracco - Giove Ammone 1010637.JPG|մինի|աջից|Խոյի եղջյուրներով, Յուպիտեր-Ամմոնի տերակոտա, մ.թ.1-ին դար]]
 
Չնայած այն բանին, որ ամենա շատ պատգամախոսական տաճարներ (օռակուլ), որոնք որպես կանոն, նվիրված էին լինում Ապոլլոնին, տարբեր հերոսներին կամ աստվածներին, ինչպիսիք են Թեմիսը, գոյություն ուներ մի քանի պատգամախոսական տաճարները, որոնք նվիրված էին եղել Զևսին:Զևսին։
 
===Զևսի Դոդոնի պատգամախոսական տաճարը===
Զևսի Դոդոնի պատգամախոսական տաճարը Էպիրոսում, որտեղ կար ապացույց կրոնական գործունեությանը մեր թվարկությունից առաջ երկրորդ հազարամյակից, կենտրոնացած էր սուրբ կաղնու վրա:վրա։ "Ոդիսականում" (մոտ 750 մ.թ.ա.), գուշակությունը կատարել են բոբիկ քրմերը՝ որոնք կոչվում էին Selloi, պառկաց գետնին և դիտարկելով տերևների և ճյուղերի սոսափյունը:սոսափյունը։ Այդ ժամանակին Հերոդոտոսը գրել էր, որ Դոդոնում կին քրմերը, որոնք կոչվում էին peleiades ("աղավնիներ") փոխարինել էին տղամարդկ քրմերին:</b>քրմերին։
 
Դոդոնում Զևսի կինը համարվում էր Դիոնան՝ ում անունը Զևս անվան կանացի ձևն էր, այլ ոչ թե Հերան:Հերան։
Նրա կարգավիճակը, որպես տիտանուհի, ենթադրում է, որ նա կարող էր լինել ավելի հզոր, քան նախաՀունական աստվածները, և թերևս, պատգամախոսական տաճարի իրական բնակիչ:բնակիչ։
 
=== Զևսի Սիվայի պատգամախոսական տաճարը ===
Սիվայի Ամմոն պատգամախոսական տաճարը, գտնվում էր Եգիպտոսի արևմտյան անապատում:անապատում։
Հերոդոտոսը նշում է իր գրարումներում, որ կար խորհրդակցություններ Զևսի Ամմոնի հետ, պարսկական պատերազմի ժամանակ:ժամանակ։ Զևս Ամմոնը հատկապես սիրված էր Սպարտայում, որտեղ գոյություն ուներ նրա տաճարը:տաճարը։
Հետագայում Ալեքսանդրն է արշավում, խորհրդակցության համար Սիվայի պատգամախոսական տաճարը, որտեղ նրա աչքին երևում է '''Լիբյան Սիբիլը''':։
 
== Զևս և այլ աստվածներ ==
Զևսը նույնացվել է հռոմեական Յուպիտերի հետ և ասոցացվել է չտարբերակված դասական երևակայությամբ այլ աստվածների հետ, օրինակ՝ ''Եգիպտական Ամմոնի'' և ''Էտրուսկական Տինիայի'' հետ:հետ։ Նա, Դիոնիսոսի հետ միասին, կլանել էր Ֆրիգյան գլխավոր աստծո՝ Սաբազիոսի դերը, որը հայտնի էր հռոմում ''[[Սաբազիոս]]'' անվանբ:անվանբ։
Սելևկյան իշխան՝ Անտիոքոս IV Եպիֆանես, կանգնեցրել էր Երուսաղեմի Հուդյան տաճարում Զևս Օլիմպիացու արձանը:արձանը։ Հելենիացած հրեաները կոչվում էին այդ արձանը՝ Baal Shamen (անգլերեն, Տերն երկնքի):։
Հայկական դիցաբանության մեջ նրան համապատասխանում է մեծն ''[[Արամազդ]]'':։
 
== Ժողովածու ==
* Զևսը երբեմն նկարագրվում էր որպես միջին տարիքի մի տղամարդ, ուժեղ մկանոտ ձեռքերով, մորուքով ու բեղերով:բեղերով։
* Պանդարևսին դարձրել էր քար, ոսկե շանը գողանալու համար, ով պահպանում էր նրան մանուկ ժամանակ Կրետե անձավում:անձավում։
* Զևսը սպանվել էր Սալմոնեոսին կայծակի հարվածով, իրեն նմանակելու փորձի, բրոնզե կառքը քշելու ու ամպրոպի ձայները կրկնօրինակելու համար:համար։
* Զևսը փոխակերպում է Պերիփասին արծվի և դարձնում է նրան թչուների թագավոր:թագավոր։
* Զևսի և [[Հերա]]յի ամուսնությանը հրաժարվեց ներկայանալ հավերժահարս Քելոնեն, ինչի պատճառով Զևսը նրան դարձրել էր կրիա:կրիա։
* Զևսի և [[Հերա]]ն Հաեմոս թագավորին և Ռոդոփե թագուհուն իրենց փառամոլության համար դարձնում են լեռներ:լեռներ։
* Տանտալոսին՝ աստվածներին խաբելու փորձի համար, դատապարտում է հավերժ տանջանքների:տանջանքների։
* Իքսիոնին՝ [[Հերա]]յին ոտնահարելու համար, դատապարտում է ընդմիշտ կապել մի կրակոտ անիվին:անիվին։
* Զևսը խորտակում է Տելքիներին:Տելքիներին։
* Կույրացնում է մարգարե Փինեսին և Հարպիաներին է ուղարկում նրա մոտ, ի պատիժ նրա, աստվածների գաղտնիքը հայտնաբերելու փորձի համար:համար։
* Աթենաս նրա ամենա սիրած դուստրն է և միաժամանակ – խորհրդական է:է։
* Զևսի սուրբ թռչունը՝ Ոսկե Արծիվն էր, ինչպես և նա, այն խորհրդանշում էր՝ ուժ, քաջություն, և արդարության.
* Զևսի ամենա սիրած ծառն էր կաղնի՝ ուժի խորհրդանիշ:խորհրդանիշ։ Նաև ձիթենին էր համալրում նրա սուրբ ծառերի շարքը:շարքը։
* Զևսի շքախումբի անդամներ՝ [[Զելոս]], [[Բիա]], [[Կրատոս]] և [[Նիկե]]:։
* Պատժում է [[Պրոմեթևս]]ին Օլիմպիական կրակը գողանալու համար:համար։
* Երբ [[Հերա]]ն ծնում է [[Հեփեստոս]]ին, Զևսը նետում է նրան Օլիմպոսից, իր տկարության պատճառով:պատճառով։
 
== Զևսը մշակույթում ==
# Will Rock
# Dota
# Zeus:Zeus։ Master of Olympus
# Age of Mythology և Age of Mythology:Mythology։ The Titans
# God of War 2, God of War 3, God of War:War։ Ascension
# SMITE - God Reveal
# Civilization V
 
== Ծանոթագրություններ ==
<div style="height: 150px; overflow: auto; padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA;" >
{{ծանցանկ}}
 
== Աղբյուրներ ==
* Зевс // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона:Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). - СПб., 1890-1907.
* Н.А. КУН "ЛЕГЕНДЫ И МИФЫ ДРЕВНЕЙ ГРЕЦИИ"