Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

չ
մաքրվեց, փոխարինվեց: ։ → : (83) oգտվելով ԱՎԲ
|}}
 
'''Ղազախստանը'''<ref name="ՏՈՒՏ">{{ՏՈՒՏ|section=II.A.3|page=51}}</ref> ({{lang-kz|Қазақстан}} {{IPA|[qɑzɑqˈstɑn]}}) [[Եվրասիա]]կան պետություն է։է: Նախկինում մի տևական ժամանակ, Հոկտեմբերյան հեղափոխության հաղթանակից (1917 թ) հետո, մինչև 1936 թ, Ղազախստանը եղել է Ռուսաստանի Սովետական Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետության կազմում որպես '''ինքնավար հանրապետություն'''։: Հետագայում, մինչև անկախացումը (1991 թ) ունեցել է ԽՍՀՄ միութենական հանրապետության կարգավիճակ և մյուս 14 հանրապետությունների հետ միասին ուղղակիորեն ենթարկվել է միութենական կենտրոնական կառավարությանը։կառավարությանը: Այդ ընթացքում մայրաքաղաքը եղել է [[Ալմա Աթա]]ն, անկախացումից հետո տեղափոխվել է [[Աստանա]]։:<br />
Ղազախստանը ընդարձակ, բերրի հողերով ծածկված տափաստանների, ինչպես նաև անջուր անապատների երկիր է։է: Նրա ընդերքում հայտնաբերված են մարդկությանը հայտնի գրեթե բոլոր օգտակար հանածոները։հանածոները:<br />
Ղազախստանին բնորոշ է տարածքի յուրացվածության ցածր մակարդակը, նոսր բնակեցվածությունը, այն [[Կենտրոնական Ասիա]]յի՝ տարածքով ամենամեծ պետությունն է<ref>[http://encyclopedia.am/pages.php?bId=1&hId=489 Ղազախստան, Դպրոցական Մեծ Հանրագիտարան]</ref>։:
Ներկայումս տնտեսական զարգացման գլխավոր ուղղվածությունը հումքային բնույթից հրաժարումն է, մշակող ճյուղերի զարգացման խրախուսումը, տեխնոլոգիական հետամնացության հաղթահարումը և ժամանակակից ենթակառուցվածքների ստեղծումը։ստեղծումը:
== Զարգացման գլխավոր նախադրյալները ==
Ղազախստանը դասական հարթավայրային երկիր է, թույլ բլրապատ մակերևույթով։մակերևույթով: Միայն հարավարևելյան սահմանների երկայնքով է, որ ձգվում են մինչև 5000 մ բարձրության լեռներ։լեռներ: Մանղշլաղ թերակղզու մակերևույթը համաշխարհային օվկիանոսի մակարդակից ցածր է։է:<br />
== Կլիմա ==
Կլիման ցամաքային է, միջին հուլիսյան ջերմաստիճանը +19&nbsp;°C +26&nbsp;°C է, հունվարյանը՝ -4&nbsp;°C - 19&nbsp;°C: Մթնոլորտային տեղումները 200-400մմ է։է:
== Ջրային ցանց ==
Գետային ցանցը նոսր է, համեմատաբար խիտ է հյուսիսում և արևելքում։արևելքում: Ամենամեծ գետը [[Իրտիշ]]ն է, որը նավարկելի է։է: [[Սիրդարյա]]ն և [[Նարին]] գետերը համեմատաբար սակավաջուր են և օգտագործվում են ոռոգման համար, ամռանը ստորին հոսանքում մինչև [[Արալյան ծով|Արալի ծովը]] հասնելը հաճախ ցամաքում են։են: Ամենախոշոր լիճը [[Բալխաշ լիճ|Բալխաշն]] է։է: Լանդշաֆտները հերթափոխվում են հյուսիսից հարավ՝ անտառատափաստաններից մինչև կիսաանապատներն ու անապատները։անապատները: Միջին և հարավային գոտու շատ շրջաններում ձյան շերտի փոքր հաստությունը հնարավորություն է տալիս նույնիսկ ձմռանը դրանք օգտագործել որպես արոտավայրեր։արոտավայրեր: Հարավային շրջաններում գյուղատնտեսությունը կարիք ունի արհեստական ոռոգման։ոռոգման:
 
== Բնակչությունը ==
Ղազախստանը բազմազգ պետություն է։է: Բնակչության 1/3-ից քիչ ավելին ղազախներ, 30%-ը ռուսներ, 3,7%-ը՝ ուկրաինացիներ, մնացածը ուզբեկներ, գերմանացիներ, թաթարներ և տասնյակ այլ ազգերի ներկայացուցիչներ։ներկայացուցիչներ:
Այժմ հետխորհրդային տարիներին փոխվում է բնակվության ազգային կազմը։կազմը:
Երկրից հեռանում է ռուսախոս բնակչությունը( [[ռուս]]ներ,[[ուկրաինա]]ցիներ,[[գերմանիա|գերմանացիներ]])՝ հիմնականում որակյալ աշխատույժը։աշխատույժը:
 
[[Պատկեր:Population of Kazakhstan.PNG|thumb|Ղազախստանի բնակչության գրաֆիկը]]
|-
|}
Խոշոր քաղաքներն են [[Ալմա Աթա]]ն, [[Պավլոդար]]ը, [[Կարագանդա]]ն, նոր [[մայրաքաղաք]] [[Աստանա]]ն։ն:
Հայտնի է նաև [[Բայկանուր]]ը, որը եղել է [[ԽՍՀՄ]] խոշորագույն տիեզերանավակայաններից մեկը( գործում է նաև այժմ)։: Այստեղից է արձակվել աշխարհում առաջին արհեստական արբանյակը, տիեզերք է թռել [[Գագարին Յուրի|Յու.Գագարինը]]։:
Առավել խտաբնակ են Կարագանդայի և Ալմա Աթայի մարզերը, թույլ են բնակեցված արևմտյան Կասպից ծովին հարող, ինչպես նաև կենտրոնական շրջանները։շրջանները:
 
{| class="wikitable"
== Վարչական բաժանում ==
[[Պատկեր:Kazakhstan obl ru.svg|thumb|Ղազախստանի վարչական բաժանումը]]
Ղազախստանը [[ունիտար պետություն]] է։է: Ղազախստանի կազմի մեջ մտնում են 14 [[մարզ]]եր, 86 [[քաղաք]]ներ, 168 շրջաններ և 174 [[գյուղ]]եր։եր:
{| class="wikitable"
|-
 
== Հայերը Ղազախստանում ==
[[Հայ]]երը ղազախստանում բնակչություն են հաստատել հիմնականում խորհրդայնացումից հետո։հետո: Հաստատվել են քաղաքներում և զբաղվել են արդյունաբերության և [[շինարար]]ության բնագավառներում։բնագավառներում: Եղել են նաև ղեկավար աշխատանքներում։աշխատանքներում: 30-ական թվականներին Ղազախական [[ԽՍՀ]] կոմկուսի կենտկոմի առաջին քարտուղարի՝ հանրապետությունում ամենաբարձր պաշտոնը զբաղեցրել է հայ ազգի Լևոն Միրզոյանը։Միրզոյանը: [[1940]]-ական թվականներին հայերի թիվը ավելացավ ի հաշիվ հայաստանից, վրաստանից, ղրիմից աքսորվածների։աքսորվածների: [[1980]] թվականի վերջին հայերի մի մասը հեռացել էր Ղազախստանից, իսկ [[1990]] թվականից սկսած հայեի արտագաղթը աշխուժացավ։աշխուժացավ: Հիմա Ղազախստանում ապրում է 25000 [[հայ]]։:
 
== Տնտեսությունը ==
Ղազախստանը ունի հզոր տնտեսական ներուժ։ներուժ: Հետ խորհրդային տարիների տնտեսական անկմանը փոխարինել է դանդաղ բայց կայուն աճը։աճը: Նկատվում է արտասահմանյան կապիտալի ներհոսք։ներհոսք: Հիմնական ներդրողները եվրոպական և ճապոնական ընկերություններն են։են: Տնտեսության առաջատար ճյուղը արդյունաբերությունն է, որը տալիսէ համախառն ներքին արդյունքի գրեթե 40%-ը։ը: Զարգացած են լեռնա[[հանք]]ային, վառելիքաէներգետիկ, մետաղաձուլական, մեքենաշինական, քիմիական, սննդի ճյուղերը։ճյուղերը:
 
=== Վառելիքաէներգետիկ ճյուղ ===
Վառելիքաէներգետիկ ճյուղում առաջատարը քարածխի հանույթն է։է: Գլխավոր հանքավայրերն են Կարագանդան և Էքիբաստուզը։Էքիբաստուզը: [[Մանղշլաղ]] և [[Բուզոնչի]] թերակղզիներում արդյունահանում են [[նավթ]] և այրվող [[գազ]], որոնք խողովակաշարերով ուղակվում են երկրի արդյուաբերական կենտրոններ և արտասահման։արտասահման:
 
[[Պատկեր:KazMunayGaz.JPG|thumb|ԿազՄունայԳազ ընկերության շենքը]]
 
=== Սև մետաղաձուլություն ===
Սև մետաղաձուլությանը զարգանում է սեփական հումքի և վառելիքի բազայի վրա։վրա: Ամենախոշոր ձեռնարկությունը [[Կարագանդա]]յի հարևանությամբ գտնվող [[Տեմիրթաու]]ի մետաղաձուլական կոմբինատն է։է: Զարգացած է նաև պղնձաձուլությունը, [[կապար]]ի, [[ցինկ]]ի, ազնիվ և հազվագյուտ [[մետաղ]]ների ձուլումը։ձուլումը:
 
=== Քիմիական արդյունաբերություն ===
[[Քիմիա]]կան արդյունաբերության ձեռնարկություններն աշխատում են [[նավթ]], [[ֆոսֆորիտ]]ների, [[սև]] և գունավոր մետաղաձուլության թափոնների բազայի վրա։վրա: Արտադրում են նավթամթերքներ, [[ֆոսֆոր]]ական պարարտանյութեր, թթուներ, դեղորայք։դեղորայք:
 
=== Մեքենաշինություն ===
[[Մեքենա]]շինությունը արդյունաբերության ամենաարագ զարգացող ճյուղերից է։է: Արտադրում են մեքենաներ և սարքավորումներ [[լեռ]]նահանքային ու [[մետաղ]]աձուլական [[ձեռնրկություն]]ների համար, [[տրակտոր]]ներ, [[գյուղ]]ատնտեսական այլ մեքենաներ։մեքենաներ:
 
=== Թեթև արդյունաբերություն ===
Թեթև արդյունաբերության կարևոր ճյուղերն են [[Կաշի|կաշվի]], մորթու, կարի, [[մետաքս]]ի արդյունաբերությունը։արդյունաբերությունը: Զարգացած է բամբակյա գործվածքների և կահույքի արտադրությունը։արտադրությունը:
=== Սննդի արդյունաբերություն ===
Սննդի արդյունաբերության գլխավոր ճյուղը մսի արտադրությունն է, որի խոշոր կենտրոններն են Պետրոպավլովսկը, Ալմա Աթան։Աթան: Զբաղվում են նաև բոուսական հումքի վերամշակմամբ։վերամշակմամբ: Շաքարի գործարաններ կան [[Ալմա Աթայ]]ի, [[Տալդի Կուրգան]]ի [[մարզ]]երում։երում: Կասպից և [[Արալի ծով]]երում, [[Բալխաշ լիճ|Բալխաշ լճում]] զբաղվում են ձկնորսությամբ։ձկնորսությամբ: Ղազախստանի ընդհանուր առմամբ թույլ բնակեցված տարածքում ձևավորվել են մի քանի արդյունաբերական շրջաններ և հանգույցներ։հանգույցներ:
 
=== Կենտրոնական շրջան ===
Կենտրոնական շրջանը աչքի է ընկնում ծանր արդյունաբերության ճյուղերով՝ ածխարդյունաբերություն, սև և գունավոր մետաղաձուլություն, [[քիմիա]]կան արդյունաբերություն։արդյունաբերություն: Խոշոր կենտրոններն են [[Կարագանդա]]ն և Տեմիրթաուն։Տեմիրթաուն:
=== Արևելյան արդյունաբերական շրջան ===
Արևեկյան արդյունաբերական շրջանի գլխավոր ճյուղերն են մետաղաձուլությունը և՝ լեկտրաէներգետիկան։լեկտրաէներգետիկան: Խոշոր Ուստ-Կամենոգորսկը [[Պավլոդար]]ը։ը:
 
=== Հյուսիսային Ղազախստան ===
Հյուսիսային Ղազախստանում նույնպես ձևավորվել է բազմաճյուղ արդյունաբերություն։արդյունաբերություն: Արդյունահանվում է երկաթաքար, որն արտահանվում է [[Ռուսաստան]], Հարավային [[Ուրալ]]ի մետաղաձուլական գործարաններ։գործարաններ: Պետրոպավլովսկում զարգացած է բազմաճյուղ մեքենաշինությանը, [[Կուստանա]]յում՝ [[ավտոմոբիլ]]աշինությունը։աշինությունը:
 
=== Արևմտյան Ղազախստան ===
Արևմտյան Ղազախստանում՝ կասպից ծովին հարող շրջաններում ձևավորվքւմ են արդյունաբերական հանգույցներ նավթի և գազի հանույթի վերամշակման բազայի վրա։վրա: Արդյունահանում են նաև [[քրոմիտ]], [[նիկել]], [[կոբալտ]], [[ֆոսֆորիտ]]ներ։ներ: Ղազախստանի գյուղատնտեսության համախառն ներքին արդյունքի կեսից ավելին տալիս է անասնաբուծությունըմ, որի համար կերային բազա են հանդիսանում ատապատային և կիսաանապատային գոտիների ընդարձակ արոտավայրերը։արոտավայրերը: Գլխավոր ճյուղը [[ոչխար]]աբուծությունն է։է: Բուսաբուծության ոլորտում գլխավորը հացահատիկի մշակումն է։է: Այդպիսին այն դարձավ անցյալ [[դար]]ի 60-ական թվականներից։թվականներից: [[ԽՍՀՄ]] բոլոր հանրապետւթյունների միասնական ջանքերով հիմնադրվեցին բազմաթիվ խոշոր տնտեսություններ, որոնք մասնագիտացան ցորենի մշակության մեջ։մեջ: Հարավային շրջաններում մշակում են նաև [[բրինձ]], [[կորեկ]], շաքարի ճակնդեղ, [[բամբակ]], [[արևածաղիկ]], կարտոֆիլ։կարտոֆիլ: Ոռոգովի (7,3 միլիոն հեկտար) [[հող]]ահանդերում ստանում են կայուն բերք։բերք:
 
== Տրանսպորտ ==
Երկաթուղային ցանցի երկարությունը գերազանցում է 13 հազար կմ-ը, սակայն դա երկրի հսկայական մակերեսի համար բավարար չէ։չէ: Երկաթուղիների ոչ մեծ խտությունը լռացվում է ավտոճանապարհներով, որոնց մեծ մասը երկրի տարածքը հատող ավտոմայրուղիներն են։են: Ավտո[[ճանապարհ]]ների ընդանուր երկարությունը 260 հազար կմ է։է:
 
== Արտաքին տնտեսական կապերը ==
Ղազախստանը աշխատանքի միջազգային աշխարհագրական բաժանման համակարգում ավելի հայտնի է արտահանումով, քան ներմուծումով։ներմուծումով: Արտահանում է [[նավթ]] ու նավթամթերքներ, մետաղներ, [[քիմիկատ]]ներ, հացահատիկ, անասնապահական մթերքներ։մթերքներ: Ներմուծում է [[մեքենա]]ներ ու սարքավորումներ։սարքավորումներ: Գլխավոր [[գործընկեր]]ներն են [[Ռուսաստան]]ը,[[Գերմանիա]]ն, [[Չինաստան]]ը։ը:
 
== Ֆոտոալբոմ ==