«Պոլ Գոգեն»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
մաքրվեց, փոխարինվեց: — → - (3), ։ → : (99) oգտվելով ԱՎԲ
չ (մաքրվեց, փոխարինվեց: — → - (3), ։ → : (99) oգտվելով ԱՎԲ)
}}
 
'''էժեն Անրի Պոլ Գոգեն''' ({{lang-fr|Henri Eugène Paul Gauguin}}) ([[1848]]թ. [[հունիսի 7]], [[Փարիզ]], [[Ֆրանսիա]] - [[1903]]թ. [[մայիսի 8]], [[Ատուոնա]], [[Մարկիզյան կղզիներ]], [[Ֆրանսիական Պոլինեզիա]]), [[ֆրանսիա]]ցի [[պոստիմպրեսիոնիստ]] նկարիչ, քանդակագործ, կավագործ, արվեստի մեջ նոր նկարչական տեսակների՝ [[սինթետիզմ]]ի, [[պրիմիտիվիզմ]]ի հիմնադիր և նախակարապետ։ նախակարապետ:<ref>Պոլ Գոգեն. Կենսագրություն Յ. Տորմաշի. [[1963]] թ. Խմբագրություն «Արտիյա» {{ref-ru}}</ref> Գոգենի պոստիմպրեսիոնիստական աշխատանքները մեծապես ազդել են [[նաբիզմ]]ի և [[սիմվոլիզմ]]ի վրա և նախանշել են [[էքսպրեսիոնիզմ|էքսպրեսիոնիստական ուղղությունը]]։:
 
Գոգենի ստեղծագործության վաղ շրջանը կապված է իմպրեսիոնիզմին։իմպրեսիոնիզմին: Պ․ Գոգեն, Ինքնանկար ([[1903]], Սալմանովիչի հավաքածու, ժնև) Ընդհանրացված կերպարների, երևույթների խորհրդավոր իմաստի որոնումները, կյանքի վաղնջական, քարացած ձևերի նկատմամբ հետաքրքրությունը («Տեսիլք քարոզից հետո», [[1888]], «Դեղին Քրիստոս», [[1889]]) Գոգենի ստեղծագործությունը մոտեցնում են [[սիմվոլիզմ]]ին, հանգեցնում գեղանկարչական նոր համակարգի («սինթետիզմի»), որին բնորոշ է ձևերի և գծերի ընդհանրացվածությունը և պարզեցվածությունը, մաքուր գույների առանձին հարթությունների ռիթմիկ համադրումը («Սրճարան Առլում», [[1888]])։: Ցա․ Ս․ Գոգեբաշվիլի Ն․ Վ․ Գոգոլ. Ստեղծագործական որոնումներով և «իդեալական հասարակության» երազանքներով համակված, նա [[1891]] թվականին մեկնել է Տահիտի կղզի (Օվկիանիա), ստեղծել գույնի էմոցիոնալ հագեցվածությամբ, հարթ, ստատիկ կոմպոզիցիաներով, դեկորատիվության և մոնումենատալության օրգանական միաձուլումով առանձնացող ստեղծագործություններ, ուր շեշտված է բնության և մարդու ամբողջականության գաղափարը («Տահիտյան հովվերգություններ», [[1893]], Էրմիտաժ, Լենինգրադ, «Ծանծաղուտ», [[1901]], [[Պուշկինի անվան Կերպարվեստի թանգարան (Մոսկվա)|Ա․ Ս․ Պուշկինի անվան կերպարվեստի թանգարան]], ևն)։: Կատարել է քանդակագործակաև, գրաֆիկական և խեցեգործական աշխատանքներ, գրել իր ստեղծագործական սկզբունքները պարզաբանող գրական և քննադատական հոդվածներ։հոդվածներ:
 
== Կենսագրություն ==
=== Մանկությունը ===
Պոլ Գոգենը ծնվել է [[1848]]թ.-ի [[հունիսի 7]]-ին։ին: Հայրը՝ ''Կլովիս Գոգենը'', ֆրանսիացի խմբագիր էր, իսկ մայրը՝ ''Ալին Տրիստանը'', պերուական արմատներով իսպանուհի էր։ էր:<ref>http://www.jadu.de/jaduland/kolonien/suedsee/suedsee/inseln/gauguin.html</ref> Այն բանից հետո, երբ Կլովիսի աշխատանքի տեղում անախորժություններ են առաջ գալիս (կապված ''1848 թ.-ի փետրվարյան հեղափոխության'' հետ), նա քաղաքական դրդապատճառներով որոշում է բնակության տեղափոխվել Հարավային Ամերիկա՝ Պերու, որտեղ ապրում էին Գոգենի մոր հարազատները։հարազատները: Երկար ճանապարհորդության վերջին՝ դեռ Պերու չհասած, նավի վրա Կլովիսը վախճանվում է և թաղվում [[Մագելանի նեղուց]]ի փոքրիկ նավահանգիստներից մեկում։մեկում: Գոգենի մայրը հետագա 4 տարիներին երկու երեխաների՝ Գոգենի և ավագ քրոջ հետ, ապրում է [[Պերու]]ի մայրաքաղաք [[Լիմա]]յում՝ քեռու՝ Պիա Տրիստանի և Մոսկոզի տանը։տանը: Չորս տարի հետո՝ [[1853]]թ.-ին, երբ Պերուում քաղաքացիական պատերազմ է սկսվում, Գոգենի ընտանիքը վերադառնում է [[Ֆրանսիա]]։: Գոգենը այդ ժամանակ 7 տարեկան էր։էր:
 
=== Երիտասարդությունը ===
[[Օռլեան]] քաղաքի մոտ (Կենտրոնական Ֆրանսիա), որտեղ ապրում էր Գոգենի քեռին՝ Իսոդորը,<ref>http://www.dieterwunderlich.de/Paul_Gauguin.htm</ref> Գոգենը սկսում է հաճախել գիշերօթիկ դպրոց (Օռլեանի սեմինարիա ) (Petit Séminaire de la Chapelle-St-Mesmin)։: Այնտեղ Գոգենը սովորում է մինչև 1864 թ.-ը, այդ ընթացքում ժամանակ առ ժամանակ տեղափոխվելով մոր մոտ՝ Փարիզ, որտեղ վերջինս կար ու ձևի սալոն էր բացել։բացել: Գոգենը Փարիզում հաճախում է ռազմածովային ակադեմիա։ակադեմիա: [[1964]] թ.-ին՝ 17 տարեկանում, Գոգենը իր ցանկությամբ Լուցցիտանո նավի վրա որպես նավաստի երկու տարի անցկացնում է ծովում, ճանապարհորդում է Եվրոպա և Հարավային Ամերիկա՝ ''Գավռ'' - ''Ռիո-դե-Ժանեյրո'', ''Բաիա Բլանկա''- ''Հյուսիսային Եվրոպա'' երթուղիով։երթուղիով: Այդ ազատ տարիները մեծ հետք են թողնում Գոգենի աշխարհայացքի և բնավորության ձևավորման վրա։վրա: 1965 թ.-ին Գոգենը շուրջ երեք տարի գտնվում է զինվորական ծառայության մեջ՝ ֆրանսիական ռազմական նավատորմում որպես կրտսեր սպա։սպա: Մի շարք ճանապարհորդություններ է կատարում դեպի [[Հարավային Ամերիկա]], [[Հնդկաստան]], ինչպես նաև հետազոտական արշավ է կատարում դեպի [[Հյուսիսային բևեռ]]։: [[1867]] թ.-ին, երբ Գոգենը հերթական հեռավոր ճանապարհորդության մեջ էր, մահանում է մայրը։մայրը: Գոգենի խնամակալն է դառնում ընտանիքի վաղեմի բարեկամ ''Գուստավ Արոզան''։: 1871 թ.-ին Գոգենը ավարտում է ծովային ճանապարհորդությունները։ճանապարհորդությունները: <!-- Seemannslaufbahn -->
 
[[Պատկեր:PaulGauguinblackwhite.jpg|աջից|մինի|150px|Պոլ Գոգեն]]
[[1871]] թ.-ի ապրիլին քսաներեքամյա նավաստին աշխատանքի է անցնում փարիզյան բանկերից մեկում, որպես բորսային միջնորդ (մակլեր)։:
Հեշտ հարմարվելով նոր աշխատանքին Գոգենը արագ հարստանում է և սկսում է ճոխ կյանք վարել։վարել: Գոգենի խնամակալ Գուստավ Արոզան ոչ միայն գործարար էր, այլև արվեստի երկրպագու և կոլեկցիոներ։կոլեկցիոներ: Ապրելով նրա տանը, Գոգենը ծանոթանում է այնպիսի արվեստագետների ստեղծագործությունների հետ, ինչպիսիք են [[Էժեն Դելակրուա]]ն, [[Գուստավ Կուրբե]]ն և [[Ժան Ֆրանսուա Կամիլ Կորո]]ն։ն: {{փաստ}} Միաժամանակ սակայն Գոգենը մեծ հետաքրքրությամբ հետևում է մայրաքաղաքի մշակութային կյանքի անցուդարձին։անցուդարձին: Ծանոթանում է [[Սիմվոլիզմ|սիմվոլիստ]] բանաստեղծներից և [[Իմպրեսիոնիզմ|իմպրեսիոնիստ]] նկարիչներից շատերի հետ, մասնակցում է նրանց հավաքներին, քննարկումներին և վեճերին։վեճերին: Ի վերջո Գոգենը ինքն էլ սկսում է նկարել։ նկարել:<ref>Պոլ Գոգեն, «Նոա Նոա, Առաջ և Հետո, Հոդվածներ, Նամակներ», Սարգիս Խաչենց, հրատ. Երևան 1994, ISBN 5-8079-0852-X</ref> [[1873]]թ. ամուսնանում է Փարիզում բնակվող դանիացի ''Մետտե Սոֆի Գադի'' հետ, որից ունենում է հինգ երեխա։երեխա: Արդեն [[1876]] թ. Գոգենի վրձնին պատկանող նկարը ցուցադրվում է Փարիզյան սալոններից մեկում։մեկում: Այդ ժամանակահատվածի նրա հայտնի նկարներից են «Սենան կամրջի մոտ», «Ճանապարհ անտառում», «Սենայի ծովափը Փարիզում» ևն։ևն: [[1883]] թ. Գոգենը հայտարարում է կնոջը իր որոշման մասին թողնել աշխատանքը և իրեն ամբողջովին նվիրել արվեստին։արվեստին: Այդ որոշումը նկարչի մոտ հասունանում էր աստիճանաբար, երբ նա նկարչությամբ էր զբաղվում աշխատանքից ազատ ժամերին։ժամերին: Գոգենը այդ որոշումը կայացնում է, երբ ծանոթանում է նկարիչ-իմպրեսիոնիստների հետ, որոնց ստեղծագործությունները նա նաև հավաքում էր իր հավաքածուի համար։համար: Այդ որոշումը, թեկուզ և անսպասելի էր, բայց չի քայքայում ընտանիքը։ընտանիքը: Ընտանիքի հետ նա տեղափոխվում է [[Ռուեն]] և այստեղ իրեն ամբողջովին նվիրում արվեստին։արվեստին: Այդ ժամանակ Ռուենում աշխատում էր հայտնի իմպրեսիոնիստ [[Կամիլ Պիսսարո]]ն ([[1830]]-[[1903]])։: Նա ծանոթանում է Գոգենի հետ՝ մեծ ազդեցություն թողնելով վերջինիս վրա, ամրապնդելով նկարիչ դառնալու նրա վճռականությունը։վճռականությունը:
 
Չնայած, որ նկարներ վաճառելու փորձը ձախողվում է, միևնույն է Ռուենում անցկացրած ժամանակահատվածում Գոգենը մեծ բարձրունքների է հասնում։հասնում: Գոգենը փորձում է տեղափոխվել [[Դանիա]], անցնել աշխատանքի վաճառակետում։վաճառակետում: Աստիճանաբար վատանում են նրա հարաբերությունները կնոջ հետ, ինչի հետևանքով [[1885]] թ. Գոգենը որդիներից մեկի՝ Կլովիոսի հետ վերադառնում է [[Փարիզ]], իսկ կինը մյուս երեխաների հետ մնում է Դանիայում։Դանիայում: Նրա նկարները նախկինի պես պահանջարկ չեն ունենում։ունենում: Փախչելով աղքատությունից և պարտքերից Գոգենը մեկնում է Պոնտ-Ավեն քաղաք՝ Բրետանում։Բրետանում: Այստեղ նա ծանոթանում է այլ նկարիչների հետ և շարունակում է զբաղվել արվեստով։արվեստով:
 
[[1885]]թ. ձմռանը Գոգենը վերադառնում է Փարիզ։Փարիզ: Փարիզում հանդիպում է [[Վինսենթ Վան-Գոգ]]ին, որը Փարիզ էր եկել [[Հոլանդիա]]յից։յից: Գոգենի շուրջը ձևավորվում է նկարիչների խումբ։խումբ: 1886 թ. գարնանը նա հայտնում է կնոջը [[Հարավային Ամերիկա]] մեկնելու մտադրության մասին։մասին:
 
=== Հասուն ժամանակաշրջանը ===
[[Պատկեր:Paul Gauguin 1891.png|մինի|150px|Գոգենը խորհում է]]
Մեկնում է ճանապարհորդության իր ընկեր նկարիչ Շարլ Լավալի հետ։հետ: Նրանք միասին իջնում են Պանամայի ափը և այնտեղ ընդունվում ծանր բանվորական աշխատանքի, բայց շուտով՝ անարդարությունների և ծաղրանքի պատճառով Գոգենը և Լավալը թողնում են այդ աշխատանքը և մեկնում Մարտինիկա։Մարտինիկա: Այնտեղ Գոգենը սկսում է նկարել իր առաջին նկարները, որոնց վրա պատկերված էին էկզոտիկ տեսարաններ։տեսարաններ: Գոգենի մոտ բացվում են նոր զգացմունքներ, որոնք ավելի են ոգևորում նրան։նրան: Մարտինկայի շրջանից ստեղծագործություններից հայտնի է «Մարտինիկա կղզու բնապատկերը»։: Բայց այստեղ ևս Գոգենին հետապնդում են աղքատությունը։աղքատությունը: Հիվանդանում է նկարչի ընկերը՝ Լավալը։Լավալը: Գոգենը հոգատարությամբ խնամում է նրան։նրան: Լավալը նույնիսկ մղջավանջի մեջ փորձում է ինքնասպան լինել, բայց Գոգենը փրկում է նրան։նրան: Վարակվում է նաև Գոգենը։Գոգենը: Լավալը, տանջված ու հոգնած իր հիվանդությունից՝ որոշում է մեկնել Փարիզ։Փարիզ: Նույն որոշումն է կայացնում նաև Գոգենը։Գոգենը: Գումար վաստակելու և հայրենիք վերադառնալու համար աշխատանքի է անցնում վաճառական նավերից մեկի վրա։վրա: Փարիզ է վերադառնում [[1888]] թ. սկզբին, այնուհետև երկրորդ անգամ մեկնում է [[Բրետան]]։: Սկզբում Գոգենը ապրում է Պոնտ-Ավանում, հետո իր ընկերների ու աշակերտների հետ փոքրիկ ձկնորսական ''Պուլդյու'' գյուղում։գյուղում: Գոգենը շարունակում է ճանապարհորդել, ծանոթանալ այլ նկարիչների հետ, զբաղվել միայն արվեստով։արվեստով: Այդ տարիների նրա հայտնի ստեղծագործություններից են «Տեսիլք քարոզչությունից հետո», «Հովսեփի մարտը հրեշտակի հետ», «Դեղին Քրիստոս» նկարը, «Բրետոնական խաչելությունը», «Բարի օր, պարոն Կուրբե», «Բարի օր, պարոն Գոգեն», «Պեյզաժ Արլեյում» և այլն։այլն:
 
=== Վերջին տարիները ===
[[Պատկեր:Paul Gauguin 142.jpg|jobbra|bélyegkép|մինի|250px|«Որտեղի՞ց ենք մենք գալիս, ո՞վ ենք մենք, ու՞ր ենք գնում»]]
Գոգենը անվերադարձ հեռանում է Փարիզից։Փարիզից: Վախճանվում է Գոգենի աղջիկը ՝ Ալինան։Ալինան: Գոգենը անհաջող ինքնասպանության փորձ է անում։անում: Շարունակում է նամակագրական կապը Դենիել դե Մոնֆրեյդի հետ։հետ: Գոգենը ավարտում է իր աշխատանքը դեռ նոր սկսած նկարների վրա։վրա: Այդ ժամանակահատվածում նկարված ստեղծագործություններից են «Կին մանգո ծառի տակ», «Բարբարոսական բանաստեղծություններ», «Երբեք», «Բուրավետ օրեր»։: Նկարչի ամենահանրահայտ ստեղծագործությունը, որի հետ Գոգենը մասնակցում էր Փարիզյան ցուցահանդեսին, սկզբում ոչ բոլորին էր հասկանալի։հասկանալի: Հեղինակն այն անվանել էր՝ «Որտեղի՞ց ենք մենք գալիս, ո՞վ ենք մենք, ո՞րտեղ ենք գնում» ([[1897]] )։: Գոգենը ապրում է բոլորից առանձին։առանձին: Լուրջ խնդիրներ են ծագում եպիսկոպոսի և կղզու վարչակազմի հետ։հետ: Գոգենը հաճախ է կանգնում հնդիկների պաշտպանության կողմը։կողմը: Նկարչի մոտ խնդիրներ են ծագում իր թերթի տպագրման հարցում, ստիպված է լինում վիճել մաքսատան աշխատողների հետ, ապրում է աղքատության մեջ։մեջ: Հիվանդությունը արագ է քայքայում նրա օրգանիզմը։օրգանիզմը: Մոտենում է մահը։մահը: Բայց Գոգենը մեկ անգամ էլ է փորձում փախչել։փախչել: [[1901]] թ. [[նոյեմբեր]]ին նա [[Թաիթի]]ից մեկնում է Դոմինիկի կղզի, որը դառնում է նկարչի վերջին ճանապարհորդությունը։ճանապարհորդությունը: Խիվա-Ոա կղզում, ենթարկվելով բանտի ու տուգանքի՝ նկարում է իր վերջին նկարները ՝ «Եվ ոսկին իրենց մարմինների», «Ձիավորներ ափի մոտ», «Կանայք սպիտակ ձիով»։: [[1903]] թ. [[մայիսի 8]]-ին Գոգենը կնքում է իր մահկանացուն։մահկանացուն:
 
== Մեջբերումներ ==
{{Քաղվածք|Նրա համար, ով կարողանում է տեսնել, արվեստի ստեղծագործությունը հայելի է, որի մեջ արտացոլվում է նկարչի հոգեվիճակը։հոգեվիճակը:| Պոլ Գոգեն}}
{{oq|ru|Произведение искусства для того, кто умеет видеть - это зеркало, в котором отражается состояние души художника.
}}
 
{{Քաղվածք|Իմ աչքերը փակվում են, որպեսզի տեսնեն, չնայած չեմ հասկանում դա՝ երազանքը անսահման տարածության, որը կորչում է իմ առջև։առջև:| Պոլ Գոգեն}}
{{oq|ru|Мои глаза закрываются, для того чтобы увидеть - хотя я не могу понять этого - мечту о бесконечном пространстве, которое исчезает предо мной.
}}
 
{{Քաղվածք|Արևը ջերմացնում էր նրա կտավների ներկերը։ներկերը: Ներկերի հյութը, փայլող ու զվարդ գույնը, թափվում էր կտավներից։կտավներից: Սև երկինք, ավազ, շագանակագույն, ինչպես երեխայի մարմինը։մարմինը: Սուր կրծքերով կանայք և ծանր պատերը ալիքների։ալիքների: Կիտրոնների միջի ոսկին, երեկոների և կանանց կոնքերի միջի ոսկին։ոսկին:| [[Կոնստանտին Պաուստովսկի]]}}
{{oq|ru|Солнце растапливало краски на его картинах. Сок красок, блестящий и радостный цвет лился с холстов. Чёрная синева, песок, коричневый, как тело ребёнка, девушки с острыми сосками, тяжолые стены прибоев. Золото в лимонах, в мимозах, в вечерах и на бёдрах женщин.
}}
<gallery>
Պատկեր:Paul Gauguin 097.jpg|Ասեղնագործող կինը (Մետտե Գոգեն) ([[1880]]-[[1881]])
Պատկեր:Paul Gauguin 060.jpg|Նկարչի ընտանիքը այգում։այգում: Կարսելի փողոց (1881)
Պատկեր:Gauguin Stillleben mit Fruchtschale und Zitronen.jpg|''Մրգաման և կիտրոններ'' (1880)
Պատկեր:Gauguin.swineherd.750pix.jpg|Խոզարածը։Խոզարածը: Բրետան ([[1888]])
Պատկեր:Paul Gauguin 085.jpg|Ալիսկամպի ծառուղում (1888)
Պատկեր:Paul Gauguin 137.jpg| Հայտնություն քարոզից հետո (Հակոբի մենամարտը հրեշտակի հետ) (1888)
Պատկեր:Paul Gauguin 031.jpg|Լուսին և երկիր ([[1893]])
Պատկեր:Paul Gauguin 004.jpg|Ճավայուհի Աննահը (1893)
Պատկեր:Paul Gauguin 039.jpg| Բրիետանական բնանկար։բնանկար: Դավթի հողմաղացը։հողմաղացը: ([[1894]])
Պատկեր:Paul Gauguin 044.jpg| Հետճաշյա հանգիստ (1894)
Պատկեր:Paul Gauguin 090.jpg|Կինը լողափին, կամ մայրություն ([[1899]])
 
== Գոգենի մասին հայերենով ==
* Արվեստի մատենաշար։մատենաշար: Գոգեն Պոլ'', Նոա Նոա, Առաջ և Հետո, Հոդվածներ, Նամակներ'', Սարգիս Խաչենց, հրատ. Երևան, 1994, ISBN 5-8079-0852-X, Շտրիխ կոդ։կոդ: 2000000134017, էջերի քանակը՝ 313։313:
 
== Այցելեք նաև ==