Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

Ավելացվել է 52 բայտ, 3 տարի առաջ
չ
oգտվելով ԱՎԲ
'''Լիթիում''' ({{lang-la|Lithium}}, քիմիական տարր է, որի նշանն է '''Li''' և ատոմային թիվը՝ 3։ Գտնվում է Մենդելեևի պարբերական համակարգի 1-ին խմբի գլխավոր ենթախմբում։ Լիթիումը [[ալկալիական մետաղ]] է, կարգահամարը՝ 3: Ալկալիական է կոչվում այն պատճառով, որ ջրի հետ փոխազդելով, առաջացնում է ալկալի։
 
Ատոմական զանգվածը՝ 6,941, ատոմի արտաքին Էլեկտրոնային թաղանթի կառուցվածքը՝ 2s: Ունի երկու կայուն իզոտոպ՝ <sup>6</sup>Li (7,42 %) և <sup>7</sup>Li (92,58 %):
 
Լիթումը սպիտակ-արծաթափայլ [[մետաղ]] է։
 
== Պատմություն և անվան ծագում ==
Լիթիումը հայտնաբերել է շվեդ քինիկոսների կողմից [[1817]] թվականին (Li,Na)[Si<sub>4</sub>AlO<sub>10</sub>]: Հայտնաբերել է շվեդ քիմիկոս Ա. Արֆվեդսոնը ([[1817]]):
 
Մետաղական լիթիումը առաջին անգամ ստացել է Գեմֆրի Դևին [[1825]] թվականին։ Լիթիումը իր անունը ստացել է նրա համար, որ հայտնաբերվել է «քարերում» ({{lang-el|λίθος}} - քար): Սկզբում կոչվում էր «լիթիոն», ժամանակակից անունը տվել է Բերցելիուսը։
=== Լիթիումի երկրաքիմիա ===
Լիթիումը իր [[երկրաքիմիա]]կան կազմով պատկանում է լիտոֆիլ տարերի շարքին, որոնցից են [[կալիում]]ը, [[ռուբիդիում]]ը և [[ցեզիում]]ը։ Հելիումի պարունակությունը [[ընդերք]]ում 21 գ/տ, ծովի ջրում 0,17 մգ/լ<ref>J.P. Riley and Skirrow G. Chemical Oceanography V. 1, 1965</ref>:
Պարունակությունը երկրակեղևում 3,2-10 3 % է (ըստ զանգվածի):
 
=== Հանքավայր ===
 
== Ստացում ==
Լիթիումի միացությունները ստացվում են նախօրոք հարստացած լիթիումի հանքերը սուլֆատային կամ ծծմբաթթվային եղանակներով մշակելիս, մետաղական վիճակում՝ LiCl-ի և KCl-ի 1:1 հարաբերությամբ հալույթը 400-460 &nbsp;°C-ում [[էլեկտրոլիզ]]ի ենթարկելիս։
 
: <math>\mathsf{2LiCl \ \xrightarrow \ \ 2Li + Cl_2 \uparrow }</math>
 
Ներկայումս մեծ նշանակություն է ձեռք բերել լիթիումի ստացումը մետաղաջերմային եղանակներով։ Ժամանակակից տեխնիկայում լիթիումը ամենակիրառական [[մետաղներ]]ից մեկն է։
 
== Ֆիզիկական հատկություններ ==
{{legend|#e200f4|Դեղագործության (2%)}}
{{legend|#da003e|Այլ (16%)}}]]
Լիթիումը սպիտակ-արծաթափայլ մետաղ Է, օդում արագ պատվում Է գորշ մոխրագույն բարակ շերտով, որը կազմված է նիտրիդից՝ Li<sub>3</sub>N, և օքսիդից՝ Li<sub>2</sub>0: Լիթիումը ամենաթեթև մետաղն Է, [[խտություն]]ը՝ 534 կգ/մ<sup>3</sup> (20 &nbsp;°C-ում), հալման ջերմաստիճանը՝ 180,5 &nbsp;°C, եռմանը՝ 1317 &nbsp;°C:
 
Առաձգական է, լավ մամլվում է ու գլանվում, հեշտությամբ կտրվում է դանակով։ Հայտնի բոլոր միացություններում միարժեք է։
 
Շնորհիվ իր ցածր խտության լիթիումը լողում է ոչ միայն ջրում, այլ նաև [[կերոսին]]ում<ref>[http://www.chemister.ru/Chemie/records.htm Книга рекордов Гиннесса для хиմических веществ]</ref>:
== Քիմիական հատկություններ ==
Լիթիումը ալկանիկան մետաղ է, բայց համեմատաբար կայուն է օդում։
Քիմիապես ակտիվ տարր է, միացություններ է առաջացնում [[հալոգեններ]]ի, [[Ծծումբ|ծծմբի]], [[ազոտ]]ի, [[Ջրածին|ջրածնի]], [[Ածխածին|ածխածնի]] և այլ տարրերի հետ։
 
Ջրից և [[թթուներ]]ից դուրս է մղում [[ջրածին]]: Հիդրօքսիդը՝ LiOH, ալկալի է։ Շատ թվով օրգանական նյութերի հետ առաջացնում է լիթիում օրգանական միացություններ։
 
Բազմաթիվ համաձուլվածքների բաղադրիչ մասն է կազմում։ Մի քանի մետաղների հետ (Mg, Zn, A1) առաջացնում է որոշակի խտությամբ պինդ [[լուծույթներ]], ուրիշների հետ՝ միջմետաղական միացություններ (օրինակ, LiAg, LiHg, LiMg<sub>2</sub>, LiAl և այլն):
|[[Ֆտոր]]
|378,3 վրկ
|5350 &nbsp;°C
|0,999
|4642 մ/վրկ
|[[Տետրաֆտորհիդրազին]]
|348,9 վրկ
|5021 &nbsp;°C
|0,920
|4082 մ/վրկ
|ClF<sub>3</sub>
|320,1 վրկ
|4792 &nbsp;°C
|1,163
|4275 մ/վրկ
|ClF<sub>5</sub>
|334 վրկ
|4946 &nbsp;°C
|1,128
|4388 մ/վրկ
|[[Պերքլորիլֆտորիդ]]
|262,9 վրկ
|3594 &nbsp;°C
|0,895
|3028 մ/վրկ
|[[Ֆտորի օքսիդ]]
|339,8 վրկ
|4595 &nbsp;°C
|1,097
|4396 մ/վրկ
|[[Թթվածին]]
|247,1 վրկ
|3029 &nbsp;°C
|0,688
|2422 մ/վրկ
|[[Ջրածնի պերօքսիդ]]
|270,5 վրկ
|2995 &nbsp;°C
|0,966
|3257 մ/վրկ
|[[Ազոտի օքսիդ(IV)|N<sub>2</sub>O<sub>4</sub>]]
|239,7 վրկ
|3006 &nbsp;°C
|0,795
|2602 մ/վրկ
|[[Ազոտական թթու]]
|240,2 վրկ
|3298 &nbsp;°C
|0,853
|2688 մ/վրկ
 
=== Լազերային նյութեր ===
Լիթիումի ֆտորիդի միայնակ բյուրեղներն օգտագործվում է բարձաէֆեկտ լազերների արտադրության (արդյունավետության 80 %):
 
== Արժեքներ ==
{{Փոքր պարբերական աղյուսակ}}
{{ՀՍՀ}}
 
[[Կատեգորիա:Ալկալիական մետաղներ]]
[[Կատեգորիա:Բարձրաստիճան վտանգավոր նյութեր]]