Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

պարզեցնում եմ հղումները oգտվելով ԱՎԲ
}}
{{Պարբերական համակարգի տարր|align=center|fontsize=100%|number=61}}
'''Պրոմեթիում''' ({{lang-lat|''Prometium''}}), քիմիական տարր է, որի նշանն է ''Pm'', տարրերի [[պարբերական համակարգ]]ի 6-րդ պարբերության 3-րդ խմբի արհեստական ռադիոակտիվ տարր։ Պատկանում է [[լանթանիդներ]]ի ընտանիքին։ Կարգահամարը՝ 61, ստացվել են 141-154 զանգվածի թվերով [[իզոտոպներ]], որոնցից ամենակայունն է <sup>145</sup> Pm(T<sub>1/2</sub> = 18 տարի)։
 
Պրոմեթիումի կայուն իզոտոպները հայտնի չեն, նրանց մեծ մասը β-ճառագայթողներ են։ f-տարր է, ատոմի էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքն է 4s<sup>2</sup> 4p<sup>6</sup> 4d<sup>10</sup> 4f<sup>5</sup> 5s<sup>2</sup> 5p<sup>6</sup> 6s<sup>2</sup><ref> Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.). Butterworth-Heinemann. p. 1233. ISBN 0080379419.</ref>։
 
== Պատմություն ==
Բնության մեջ №JSP 61 տարրը հայտնաբերելու փորձերը սկսվել են 20-րդ դարի 20-ական թվականներիցо<ref>Фигурновский Н. А. Открытие элементов и происхождение их названий. — М.: Наука, 1970.</ref>.։ Պրոմեթիումը ՝<sup>147</sup>Pm և <sup>149</sup>Pm առաջինը ստացել են (5-10<sup>-6−6</sup> գ) ամերիկացի քիմիկոսներ Ջ․ Մարինսկին, Լ․ Դլենդենինը և Չ․ Կորիելը ([[1945]])՝ անջատելով [[ուրան]]ի քայքայման արգասիքներից։
 
Անվանվել է ի պատիվ հին հունական դիցաբանական հերոս [[Պրոմեթեոս]]ի։ Միջուկային ռեակտորներում զգալի քանակներով ստացվում է <sup>147</sup>Pm (T<sub>1/2</sub> = 2,64 տարի), որը կարելի է անջատել գրամներով և պրոմեթիումմ ամենալավ ուսումնասիրված իզոտոպն է։
 
== Բության մեջ ==
Բնության մեջ պրոմեթիումը առաջանում է աննշան քանակներով, որպես [[Միջուկային ռեակցիաներ|միջուկային ռեակցիաներ]]ի արդյունք։ Բնական պրոմեթիումը հայտնաբերվել է [[1968]] թվաականին և գործնական նշանակություն չունի։
 
== Հատկություններ ==
=== Ֆիզիկական ===
Տարրական պրոմեթիումը աոաջին անգամ ստացվեւ է [[1963]] թվականին, այն արծաթափայլ, դեղնավուն մետաղ է, հալման ջերմաստիճանը՝ մոտ 1080 &nbsp;°C, եռմանը՝ 3200 &nbsp;°C, [[խտություն]]ը՝ 7260 կգ/մ<sup>3</sup>։ Միացություններում պրոմեթիումի [[օքսիդացման աստիճան]]ը + 3 է։
 
=== Քիմիական ===
 
== Կիրառություն ==
Պրոմեթիումը ամենաշատ օգտագործվող ([[պլուտոնիում]]ից, [[նեպտունիում]]ից և [[Տեխնեցիում|տեխնիցիում]]ից հետո) արհեստական տարրերից է, որն անջատում են միջուկային ռեակտորների բեկորային մետաղներից։
 
<sup>147</sup>Рm օգտագործվում է ատոմական մարտկոցներ պատրաստելու համար, որոնցում տեղի է ունենում β-ճառագայթման էներգիայի փոխարկում էլեկտրականի։ Հեռանկարային է նրանց օգտագործումը ժամացույցներում, լսողական և այլ ռադիոէլեկտրոնային սարքերում<ref>Лаврухина А. К., Поздняков А. А. Аналитическая химия технеция, прометия, астатина и франция. — Наука, 1966. — С. 308. стр.118</ref>։