«Դանեշմանդի ամիրայություն»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
Առանց խմբագրման ամփոփման
չ
չ
{{Տեղեկաքարտ պատմական երկիր
| Անվանում=''ComitatusԴանեշմանդի Edessanus''<br />Եդեսիայի կոմսությունամիրայություն
| Նախորդ1=Սելջուկյան սուլթանություն
| Դրոշ_Նախորդ1=Seljuqs Eagle.svg
| Նշումներ=
}}
'''Դանեշմանդի ամիրայություն''', միջնադարյան պետություն [[Փոքր Ասիա]] թերակղզու կենտրոնում 1071-1178 թվականներին: Հիմնադրել է զորավար [[Դանեշմանդ Ղազի]]ն 1071 թվականին` [[Մանազկերտի ճակատամարտ]]ից հետո: 1134 թվականին [[Բաղդադ]]ի խալիֆ ալ-Մուստարշիդը Դանեշմանդներին շնորհեց ''[[մելիք]]ի'' տիտղոս։
 
==Պատմություն==
Տոհմի հիմնադիրի մասին կան սակավաթիվ հավաստի տեղեկություններ։ Ըստ որոշ ժամանակակից ([[Ռիչարդ Հովհաննիսյան]]<ref>Richard G. Hovannisian «The Armenian People from Ancient to Modern Times» Vol. 1. Chapter 10 [http://rbedrosian.com/asmp1.htm Armenia during the Seljuk and Mongol Periods] by Robert Bedrosian</ref>) և միջնադրյան ([[Վարդան Պատմիչ]], [[Մաթևոս Ուռհայեցի]]<ref>{{գիրք| Ժամանակագրություն |հեղինակ= [[Մաթևոս Ուռհայեցի]] |հատոր= 3|վերնագիր= ժամանակագրություն|հղում=http://www.vostlit.info/Texts/rus3/Matfei_II/frametext31.htm|վայր= Lanham, N. Y. |հրատարակություն=|год = 1993|էջ =21}}</ref>, Նիկիտաս Քոնիաթ) պատմիչների նա [[Արշակունիներ|Արշակունյաց շառավիղ]] իսլամադավան [[հայեր|հայ]] էր։ Նրա անունը՝ [[Դանեշմանդ Ղազի]] (dānishmand՝ այստեղից է ծագել տոհմի անունը) պարսկերենից թարգմանաբար նշանակում է «ուսյալ»։ [[Առաջին խաչակրաց արշավանք]]ի ընթացքում Դանեշմանդը հայտնվեց ուղիղ խաչակիրների ճամփին։ [[1097]] թվականին [[Դորիլեայի ճակատամարտ (1097)|Դորիլեայի ճակատամարտում]] նա պարտվողի դերում հայտնվեց, իսկ 1100 թվականին նրան հաջողվեց գերի վերցնել [[Բոհեմունդ I (Անտիոքի դուքս)|Բոհեմունդ I]]-ին։ Շարունակելով ռազմարշավը Դանեշմանդը գրավեց իր ծննդավայր՝ [[Մալաթիա]]ն, որտեղ գոյություն ուներ [[Մալաթիայի իշխանություն|հայկական իշխանություն]]։ Իրենց քրիստոնյաների դեմ վարած հաջող պատերազմների համար [[1134]] թվականին [[Բաղդադ]]ի խալիֆ ալ-Մուստարշիդը Դանեշմանդներին շնորհեց ''[[մելիք]]ի'' տիտղոս։
 
Ի սկզբանե Դանեշմանդների տերությունը տարածվում էր մեծամասամբ Հյուսիսային Անատոլիայում՝ [[Եվդոկիա|Թոքհատ]], [[Ամասիա (քաղաք)|Ամասիա]] և [[Սեբաստիա]] քաղաքների շուրջ։ [[Դանեշմանդ Ղազի]]ի որդին՝ Գյումուշթեքին Ղազին միջամտեց Ռումի և Սելջուկյան սուլթանությունների գահակալական կռիվներին, մարտնչեց հայերի հետ Հյուսիսային [[Կիլիկիա]]յում և ֆրանկերի հետ [[Եդեսիայի կոմսություն]]ում, իսկ 1127 թվականին զբաղեցրեց [[Անկարա]] և [[Կեսարիա|Կայսերի]] քաղաքները։
 
Ի սկզբանե [[Սեբաստիա]]յի շրջակայքում ամփոփված՝ Դանեշմանդները հետագայում նվաճեցին Թոքհաթի շրջակայքը, [[Ալբիստանի գավառակ]]ը, Նեոկեսարիան, արևմուտքում՝ [[Անկարա]]ն և Կայսերին, հարավում՝ [[Մալաթիա]]ն։ 12-րդ դարի սկզբում Դանեշմանդները [[Ռումի սուլթանություն|Ռումի սուլթանության]] հակառակորդներն էին, ինչպես նաև մարտընչում էին [[խաչակիրներ]]ի դեմ<ref>Բոսվորտ Կ. Է. "Մահմեդական տոհմերը". դանեշմանդներ, 181 էջ.</ref>։
 
1130 թվականին [[Անտիոքի դքսություն|Անտիոքի դուքս]] Բոհեմունդ II-ը փորձեց օգնել [[Կիլիկյան Հայաստան]]ին, սակայն Դանեշմանդ Ղսզիի որդին Գյումուշթեքինը ճակատամարտում սպանեց և պարտության մատնեց նրան։ Գյումուշթեքինը մահացավ 1134 թվականին, իսկ նրա որդին Մուհամմեդը զրկված էր իր հոր և պապի ռազմական ոգուց։ Նա մահացավ 1142 թվակնին։ Վերջինիս մահից հետո Դանեշմանդների ամիրայությունը բաժենվեց երկու մասի՝ ավագ որդի Յաղի-բասանը զբաղեցրեց [[Սեբաստիա]]ն, վերջինս պահպանեց [[մելիք]] տիտղոսը, իսկ Այն ադ-Դինը՝ [[Մալաթիա]]ն։
 
1155 թվականին սերջուկ սուլթան Կիլիջ-Արսլան II-ը հարձակվեց Յաղի-բասանյ վրա, նա օգնության խնդրանքով դիմեց [[Մոսուլ|մոսուլ]]ի [[ամիրա]]ներ [[Զանգիդներ]]ին և փրվեցին։ Սակայն 1174 թվականին սերջուկները վերջիվերջո սպանեցին Սեբաստիայի տիրած վերջին Դանեշմանդ՝ Զու-ն-Նունին և զբաղեցրին նրա տիրույթները, իսկ չորս տարի անց Մալաթիայի տերերին նվաճեց Ռումի սուլթանը։
 
== Դանեշմանդների ամիրայության կառավարիչներ ==
| valign="top" |
[[Սեբաստիա]]յում՝
* [[Դանեշմանդ Ղազի]] (1071—11041071-1104)
* Ղազի Գյումուշթեքին (1104—11341104-1134) Դանեշմանդ Ղազիի որդին
* Մուհամմադ (1134—11421134-1142) Գյումուշթեքինի որդին
* Զու-ն-Նուն (1142) Մուհամմադի որդին
* Յաղի-բասան (1142—11641142-1164) Մուհամմադի որդին
* Ջամալ Ղազի (1164—11661164-1166) Յաղի-բասանի որդին
* Շամս Իբրահիմ (1166) Մուհամմադի որդին
* Շամս Իսմաիլ (1166—11681166-1168) Իբրահիմի որդին
* Զու-ն-Նուն ( 1168—11741168-1174)
| valign="top" |
[[Մալաթիա]]յում
* Այն ադ-Դին (1105—11071105-1107) Գյումուշթեքինի որդին
* Զու-լ-Կարնայն (1107—11221107-1122) Այն ադ-Դինի եղբայրը
* Նասր ադ-Դին Մուհամմադ (1122—11521122-1152) Զու-լ-Կարնայն որդին
* Քազիմ Ֆահր ադ-Դին (1122—11291122-1129) Զու-լ-Կարնայն որդին
* Ափրիդուն (1176—11841176-1184) Զու-լ-Կարնայն որդին
* Նասր ադ-Դին Մուհամմադ (կրկնակի; 1122—11521122-1152) Զու-լ-Կարնայն որդին
|}
 
82 200

edits