«Բալդուին I (Երուսաղեմի արքա)»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
| հաջորդող = [[Բալդուին II (Երուսաղեմի արքա)|Բալդուին II]]
 
| տիտղոս_2 = [[Երուսաղեմի թագավորներիարքաների ցանկտոհմածառ|Երուսաղեմի թագավոր]]
| կարգ_2 =
| կարգ-ին_2 =
}}
 
'''Բալդուին I Երուսաղեմցի, Բոդուեն Բուլյոնցի''' ({{lang-fr|''Baudouin de Boulogne''}}) (մոտ. [[1060 թվական]]<ref>The [[Columbia Encyclopedia]], Sixth Edition. 2001-05. ''Baldwin I, Latin king of Jerusalem''. http://www.bartleby.com/aol/65/ba/Baldwn1Jer.html</ref> - [[1118 թվական]], [[ապրիլի 2]], [[Էլ ալ-Արիշ]], [[Եգիպտոս]]), [[Եդեսիայի կոմսություն|Եդեսիայի կոմս]] ([[1097]]-[[1100]]), [[Երուսաղեմի թագավորություն|Երուսաղեմի թագավոր]] ([[1100]]-[[1118]]), դուքս [[Գոդֆրուա Բուլյոնցի|ԳոդֆրիդԳոդֆրուա Բուլյոնցու]] եղբայրը:
 
== Մասնակցություն Խաչակրաց արշավանքին ==
Բալդուին Բուլյոնցին իր եղբայր [[Գոդֆրուա Բուլյոնցի|ԳոդֆրիդԳոդֆրուա Բուլյոնցու]] հետ մասնակցություն է ունեցել [[Առաջին խաչակրաց արշավանք|Առաջին խաչակրաց արշավանքին]], սակայն, դատելով իր գործողություններից, նրա գլխավոր ցանկությունը ոչ թե Տիրոջ Գերեզմանի ազատագրումն էր, այլ Արևելքում հողերի նվաճումը և սեփական [[ավատ]]ի ձեռքբերումը:
 
[[Կիլիկիայի հայկական թագավորություն|Կիլիկիայի]] Դարպասների մոտ հիմնական բանակից առանձնանալով՝ Բալդուինի զորքերը ուղղվեցին դեպի [[Տարսոն]] քաղաքը, հույս ունենալով գրոհով գրավել քաղաքըայն, սակայն քաղաքը զբաղեցրած գտան արդեն մեկ այլ խաչակրի՝ [[Թանկրեդ դ'Օտվիլ|Թանկրեդ Տարենտացու]] կողմից: Արդյունքում Տարսոնը նրան հանձնվեց հայերի կողմից: [[Կիլիկիա|Կիլիկիայում]] առաջին հաջողություններից հետո Բալդուինը գնաց դեպի [[Եփրատ]], «[[Հայաստան|Հայաստանից]] հրավեր ստանալով, որտեղ նա տիրեց Թել-Բաշիրին և Ռավենդանին և իր տիրապետությանը ենթարկեց այդ ողջ երկիրը»<ref name="Sovet">Степаненко В. П. // Совет двенадцати ишханов» и Бодуэн Фландрский. К сущности переворота в Эдессе (март 1098 г.) // Античная древность и средние века: Пробл. социал. развития. — Свердловск, 1985. — С. 82—92 [http://elar.usu.ru/bitstream/1234.56789/2539/1/adsv-22-09.pdf] [http://www.peeep.us/e9fcba4d <small>архив<small />]</ref>:
 
Բալդուինն իրեն հռչակեց [[Տարսոն]]իՏարսոնի [[սյուզերեն]] (իշխան, սենյոր), այդտեղ կառավիրիչ նշանակեց և որոշ ժամանակ անց շարժվեց դեպի հարավ: Երբ նրա զորքերն անցնում էին [[Մամիստրայի բերդ|ՄամիստրայիՄամեստիա]]յի բերդի]] մոտով, որն ավելի վաղ զբաղեցրել էին Թանկրեդի զինվորները, նրանք ենթարկվեցին գնդակոծության. Թանկրեդը վրեժ էր լուծում Տարսոնը կորցնելու համար: Արշավանքի շարքային մասնակիցների բողոքի ցույցերը հարկադրեցին Բալդուինին և Թանկրեդին ընդհատել մարտը, սակայն նրանք ընդմիշտ մնացին որպես թշնամիներ:
 
[[Մարաշ|Մարաշում]]ում միավորվելով բանակի հետ՝ Բալդուինը մի փոքր մնաց այդտեղ և երկու օր անց բանակի հետ պատրաստվեց [[Եդեսիա]] քաղաքի գրավմանը:
 
Այդպիսով, Բալդուինը՝ Երուսաղեմի հետագա թագավորը, ոչ մի մասնակցություն չի ունեցել սուրբ քաղաքի ազատագրմանը:
 
== Եդեսիայի գրավումը ==
[[Պատկեր:Baldwin of Boulogne entering Edessa in Feb 1098.JPG|thumbմինի|Բալդուինի մուտքը [[Եդեսիա]]: Ցուցադրված է, թե ինչպես է հայ հոգևորականությունը դիմավորում նրան քաղաքի դարպասների մոտ<ref>"Les Croisades, Origines et consequences", Claude Lebedel, p.50</ref>]]
[[Պատկեր:BaudouinDeBoulogneAndThe Armenians.jpg|thumbմինի|leftձախից|Բալդուինի մուտքը Եդեսիա]]
Իր ձեռքի տակ ունենալով 200 ասպետներ և մոտավորապես այդքան հետևակ զինվորներ, Բալդուինը ուղղվեց Եդեսիա: Շրջակա տարածքների քրիստոնյա բնակիչները սկզբում հաճույքով ընդունեցին նրան, խռովություններ բարձրացնելով և ամրոցներից փոքրականակ մահմեդականմուսուլմանական կայազորներին արտաքսելով:
 
Իմանալով խաչակիրների մոտենալու մասին, Եդեսիայի կառավարիչը՝ հայ իշխան [[Թորոս Եդեսացի|Թորոսը]] Բալդուինին կոչ արեց օգնել իրեն մահմեդականներիմուսուլմանների դեմ պայքարում, ովքեր սպառնում էին քաղաքի գրավմանը: Բալդուինը հոժարությամբ արձագանքեց կոչին և փոքրաթիվ (80 հեծյալ) ջոկատով ժամանեց Եդեսիա, որտեղ նրան ընդունեցին ոգևորությամբ:
 
Թորոսն առաջարկեց նրան դառնալ վարձկան իր ծառայության համար, սակայն եվրոպացի բարոնը քաղաքի պաշտպանության փոխարեն պահանջեց, որ Թորոսն իրեն ճանաչի որպես իր օրինական հետևորդ, ինչպես նաև նա պետք է ստանար քաղաքի եկամուտների կեսը: Թորոսը ստիպված էր զիջել և որդեգրեց Բալդուինին: Վարպետորեն խարդավելով՝ Բալդուինին հաջողվեց իր նոր խնամակալ հոր դեմ լարել քաղաքային բնակչությանը, որի արդյունքում քաղաքացիներիտեղացիների զգալի մասը սկսեց պահանջել, որ խաչակիրն ընդունի քաղաքի միանձնյա կառավարումը:
 
ՄահմեդականներիցՄուսուլմաններից պարտություն կրելով՝ Բալդուինը հետ նահանջեցին դեպի քաղաք, որտեղ, որտեղ հայ զորահրամանատար Կոնստանդինի հետ դավադրություն կազմակերպեց քաղաքի կառավարումը զավթելու համար: Դավադրության մեջ ընդգրկելով քաղաքի կղերականության օգնությունը, դավադիրները տապալեցին և սպանեցին ԹորոսԹորոսին, որից հետո Բալդուինը դարձավ Եդեսիայի լիիրավ կառավարիչը:
 
== Կառավարումը Երուսաղեմում==
[[Պատկեր:Gustave dore crusades death of baldwin I.jpg|265px|մինի|ձախից|Բալդուին I-ի մահը, ([[Գյուստավ Դորե]])]]
[[1100 թվական|1100]] թվականին]] իր եղբոր՝ ԳոթֆրիդիԳոդֆրուայի մահից հետո, չնայած Երուսաղեմի պատրիարքի և այլ խաչակիրների ընդդիմությանը, Բալդուինը հաջորդեց նրան և թագադրվեց [[Բեթղեհեմ|Բեթղեհեմի]] [[Սուրբ Ծննդյան տաճար|Սուրբ Ծննդյան տաճարում]]: Ողջ ժամանակն անցկացնելով անընդմեջ պատերազմներով, Բալդուինը նվաճեց ափամերձ գիծը իր նշանավոր քաղաքներով հանդերձ, այդպիսով ապահովելով իր հաղորդակցությունը արևմտյան երկրների հետ:
 
Բալդուինը մահացել է [[1118 թվական]]ին արշավանքի ժամանակ, [[Եգիպտոս|Եգիպտոսում]]:
 
== Ամուսնությունը և չեղարկումը ==
[[FileՊատկեր:Renouncing.png|thumbմինի|Բալդուին I Երուսաղեմցին ամուսնանում է [[Ադելաիդա դել Վաստո|Ադելաիդա դել Վաստոյի]] հետ]]
Բալդուին I-ի առաջին ամուսնությունը հայ արքայադուստր [[Արդա (Երուսաղեմի թագուհի)|Արդայի]] հետ անհաջող էր. արքան, զայրացած կնոջ ազատամիտ կենսակերպից, պնդեց, որ նա առանձնանա Երուսաղեմի վանքերից մեկում, իսկ հետո նրան թույլատրեցին գնալ [[Կոստանդնուպոլիս]]: Արդան Եդեսիայի կառավարիչ Թորոս իշխանի դուստրն էր և [[Կոստանդին Ա|Կոստանդին Առաջինի]] զարմուհին: Կոստանդինի պնդմամբ, որպես օժիտ նրա համար խոստացված էր հսկայական կարողություն, որի առաջին մասը հանձնվեց ամուսնության կնքումից անմիջապես հետո: Օժիտի երկրորդ մասը, չնայած պայամանավորվածությանը, Թորսը ստիպված էր վճարել պայմանական ժամկետից երկար, որպեսզի փեսային՝ Բալդուինին փրկի սնանկացումից ու դժբախտությունից, քանի որ նրա պարտատերերը պահանջում էին, որպեսզի Բալդուինը սափրի իր մորուքը, ինչն այդ ժամանակ համարվում էր մեծ ամոթանք: Ամուսնությունը ձևականորեն չդադարեցվեց: Այդպիսով, Բալդուինը, ով չբաժանվելով Արդայից, կրկին անգամ ամուսնացել էր [[Ադելաիդա դել Վաստո]]յի հետ, դարձավ երկկանամբի: Երուսաղեմի պատրիարք Առնուլֆը, ով պսակել էր նրանց, պաշտոնանկ արվեց իր եկեղեցական պարտականությունները վաճառելու համար, սակայն հետո կրկին վերադարձավ պապական աթոռին այն պայմանով, որ պիտի չեղարկվի ապօրինի թագավորական միությունը: [[1117 թվական|1117]] թվականի]] գարնանը Բալդուին I-ը ծանր հիվանդացավ և Առնուլֆի ճնշման ներքո համաձայնեց արձակել Ադելաիդային: Ամոթահար և թալանված (նրա օժիտը չէր վերադարձվել) Ադելաիդան վերադարձավ [[Սիցիլիա]] և մահացավ:
 
== Ծանոթագրություններ ==
{{start box}}
{{succession box
|title = [[Պատկեր:Armoiries de Jérusalem.svg|20px]] [[Երուսաղեմի թագավորներիարքաների ցանկտոհմածառ|Երուսաղեմի թագավոր]]
|years = [[1100]]–[[1118]]|
|before = [[Գոդֆրուա Բուլյոնցի|Գոթֆրիդ Բուլյոնցի]]
|after = [[Բալդուին II (Երուսաղեմի արքա)|Բալդուին II]]
}}
[[Կատեգորիա:Ապրիլի 2 մահեր]]
[[Կատեգորիա:1118 մահեր]]
[[Կատեգորիա:Եդեսիայի կոմսությունկոմսեր]]
[[Կատեգորիա:Խաչակրաց առաջին արշավանքի քրիստոնյաներ]]
82 200

edits