«Այաս»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 119 բայտ ,  6 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
չ (ուղղագրական)
No edit summary
{{անաղբյուր}}{{ստուգել փաստերը}}
{{Արևմտահայերեն|Այաս (արեւմտահայերէն) }}
'''Այաս''' ({{lang-fr|Layas}}, իտալական աղբյուրներում՝ ''Լայացցո'' {{lang-it| La Giazza, Laiazzo}}), [[Կիլիկիա]]յի խոշոր [[նավահանգիստ]]ներից մեկը, Հայոց (Ալեքսանդրետի) ծոցի հյուսիս–արևմտյանհյուսիս-արևմտյան ափին։ Շրջապատված է կիտրոնի և նարնջի այգիներով, մոտակայքում կան անտառներ։ Մասնակցել է [[Արևելք]]ից [[Եվրոպա]] կատարվող տարանցիկ առևտրին։ [[Իտալացի]]ները կոչել են քաղաքը ''Լայաս''։ Ունեցել է հզոր [[միջնաբերդ]], որից հիմա միայն ավերակներ են պահպանվել։ Այժմ գտնվում է [[Թուրքիա]]յի տարածքում։
 
== Պատմություն ==
=== Մինչև [[Կիլիկիա|Կիլիկյան Հայաստանը]]===
Հիմնադրվել է հույն վերաբնակիչների կողմից հավանաբար մ․թ․ա 8-6-րդ դդ (մթա)։դարերում։ Ծովախորշի հարմարավետության պատճառով ուժեղ ալեկոծություններ չեն լինում։ Պլինիոսի և Տակիտոսի վկայությամբ հունա-հռոմեական տիրապետության ժամանակ ազատ քաղաք էր։
===[[Կիլիկիա|Կիլիկյան Հայաստանի]] օրոք ===
Մինչև 6–րդ6-րդ դդարը Կիլիկիայի հունական արքեպիսկոպոսի երկրորդ աթոռանիստն էր։ Այասը ծաղկել ու զարգացել է Կիլիկիայի Հայկական պետականության ժամանակ (11-14-րդ դդդարեր)։ Այն [[ՌուբինյանՌուբինյաններ|Ռուբինյանների]]ների, հետագայում [[ՀեթումյանՀեթումյաններ|Հեթումյանների]]ների թագավորական տների սեփականությունն էր, որտեղ գործում էր հայկական դրամահատարան։ Ամրացված էր ցամաքային և ծովահայաց բերդերով։ Եվրոպացիները Այասում ունեին իրենց հյուպատոսությունները։ Եվրոպական աղբյուրներում Ա անվանվում է «Հայոց թագավորության նավահանգիստ»։ Այաս տեղանունն իր բազմաթիվ տարբերակներով հիշատակվում է հունա-լատինական, հայկական, արաբական, բյուգանդական, իտալական և անգլո–ֆրանսիականանգլո-ֆրանսիական աղբյուրներում։ Նրա մասին խոսում են նույնիսկ եվրոպական վերածննդի շրջանի նշանավոր հեղինակներ Բոկաչիոն, Արիոստոն, Չոսերին և ուրիշներ։ Այասը 1274-751275 և 1281 թթթվականներին ենթարկվել է եգիպտական մամլուքների ավերիչ արշավանքներին։ 1305 թթվականին հայերը այն վերագրավում և իրենց ձեռքին են պահում մինչև 1337-38 թթթվականները, սակայն թշնամուն զիջում են քաղաքի շրջակայքի Հարուն, Կովառա, Սարվանդիքար Համուս, Նուջեյման բերդերը, իսկ հետո նաև Այասը։
===[[Կիլիկիա|Կիլիկյան Հայաստանի]] անկումից հետո ===
1368-781378 թթթվականներին Այասը անցնում է Կիպրոսին, 15-րդ դդարի կեսերին նվաճվում է Զուլգադրիյան Շահսուվարի կողմից, 1473-ին թվականին այն գրավում են վենետիկցիները, իսկ 1522-ին՝ թվականին՝ անցնում Է օսմանցի թուրքերին։ Այս ժամանակներից սկսվում Է Այասի վայրէջքը։ 20-րդ դդարի սկզբներին նա մի անշուք ու խղճուկ բնակավայր էր՝ 5 0005000 բնակիչներով, որից 2 0002000-ը՝ հայեր։ Հայկական եկեղեցիները երկուսն էին՝ Ս. Սարգիս և Ս. Ստեփանոս։
 
== Տես նաև ==
13 325

edits