«Անուբիս»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 3630 բայտ ,  4 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
(Նոր էջ «{{hieroglyph|Անուբիս|<hiero>i-n:p-w-E16</hiero>|align=left|era=egypt}} '''Անուբիս''' ({{lang-grc|Άνουβις}}), '''Ինպու''' (հին.եգիպտ)՝ Հին...»:)
 
{{Տեղեկաքարտ Դիցաբանական կերպար
{{hieroglyph|Անուբիս|<hiero>i-n:p-w-E16</hiero>|align=left|era=egypt}}
| Անուն = Անուբիս
| Բնօրինակ գրաձև = Ինպու
| Անվան մեկնաբանում =
| Տիպ =
| Դիցաբանություն = Հին Եգիպտոս
| Սեռ = արական
| Կյանքի ժամանակաշրջան =
| Պատկեր = Anubis standing.svg
| Պատկերի չափ =
| Պատկերի նկարագրում = Անուբիս
| Հատկանիշներ = '''Զմռսման, մահվան և հանդերձյալ աշխարհի աստված, թույների և դեղերի պահապան'''
| Անունը այլ լեզուներով = {{lang-la|Anubis}}
| Հունական գրաձև = Ἄνουβις
| Լատինական գրաձև =
| Այլ մշակույթներում =
| Վայր =
| Զբաղմունք = մահացածներին հանդերձյալ աշխարհ ուղեկցորդ, գերեզմանների և մումիաների պահապան
| Ծագում =
| Հիշատակումներ =
| Դինաստիա =
| Հայր = [[Օսիրիս]]
| Մայր = [[Նեֆտիդա]]
| Եղբայր =
| Քույր =
| Ամուսին = Ինպուտ
| Զավակներ = Կեբխուտ
| Թաղման վայր =
| Կապված հասկացողություններ =
| Կապված իրադարձություններ =
| Կապված կերպարներ = Գոռ, [[Օսիրիս]], [[Իսիդա]]
| Ատրիբուտներ =
| Բնորոշ գծեր =
| Վահանա =
| Մանտրա =
| Վիքիպահեստ =
}}
'''Անուբիս''' ({{lang-grc|Άνουβις}}), '''Ինպու''' (հին.եգիպտ)՝ [[Հին Եգիպտոս]]ի աստվածություն շնագայլի գլխով և մարդու մարմնով, մահացածներին հանդերձյալ կյանք ուղեկցողը: Հին թագավորությունում համարվում էր մեծ գերեզմանատների և գերեզմանների բարեխոս, մեռյալների թագավորության դատավորներից մեկը, թույների և դեղերի պահապան: Հին եգիպտական դիցաբանությունում՝ [[Օսիրիս]]ի որդին<ref name="autogenerated1">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_myphology/171/Анубис «Мифы народов мира»]</ref><ref name="autogenerated3">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_myphology/171/Анубис «Древнеегипетский словарь-справочник»]</ref><ref name="autogenerated4">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_myphology/171/Анубис «Словарь духов и богов германо-скандинавской, египетской, греческой, ирландской, японской мифологии, мифологий индейцев майя и ацтеков»]</ref><ref name="autogenerated2">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_myphology/171/Анубис «Краткий словарь мифологии и древностей»]. М. Корш. Санкт-Петербург, издание А. С. Суворина, 1894.</ref><ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_myphology/171/Анубис «Словарь иностранных слов русского языка»]</ref>: Անուբիսի պաշտամունքի կենտրոնը համարվում էր [[XVII վերին եգիպտական նոմ]]ի մայրաքաղաք [[Կինոպոլ]] քաղաքը: Պատկերվում էր շնագայլի և [[Սաբ (վայրի շուն)|Սաբ]] վայրի շան տեսքով, երբեմն շնագայլի կամ շան գլխով մարդու տեսքով<ref>Мифы народов мира / Ред. С. А. Токарев. — М.: Советская энциклопедия, 1991. — Т. 1, с. 89.</ref>: Օսիրիսի շրջափուլում օգնում էր [[Իսիդա]]յին Օսիրիսի մասերի որոնման գործում: Սրբազան կենդանիներն են՝ շնագայլը<ref name="Мифы Древнего Египта">Иван Рак. Мифы Древнего Египта.</ref>, շունը:
 
[[Անիմիզմ]]ի դարաշրջանում Անուբիսը ներկայանում էր շնագայլի կերպարով<ref name="Египетская Мифология">Макс Мюллер. Египетская Мифология.</ref>: Հին Եգիպտոսի կրոնի զարգացման որոշակի ժամանակաշրջանից Անուբիսին սկսեցին պատկերել շան գլխով մարդու տեսքով, ընդ որում աստվածության գործառույթները փոփոխվել են: XVII վերին եգիպտական նոմի մայրաքաղաք Կինոպոլը Հին Եգիպտոսի ամբողջ պատմության ընթացքում համարվում էր Անուբիսի պաշտամունքի կենտրոն<ref name="Мифы Древнего Египта" />: Եգիպտագետները նշում են այդ պաշտամունքի արագ և համատարած տարածումը վաղ ժամանակաշրջանում: [[Հին թագավորություն|Հին թագավորության]] ժամակաշրջանում Անուբիսը [[հանդերձյալ աշխարհ]]ի տիրակալ էր և կրում էր [[Խենտիամենտի]] մականունը: Բացի այդ, Օսիրիսի պաշտամունքի ի հայտ գալուց առաջ նա համարվում էր Արևմուտքի գլխավոր աստվածությունը: Որոշ աղբյուրների տվյալներով «Խենտիամենտիու»-ն համարվում է տաճարի գտնվելու վայր, որտեղ երկրպագում էին այդ աստվածությունը<ref name="Египетская Мифология" />:
[[Պատկեր:Tutanhkamun jackal.jpg|thumb|250px|left|Անուբիսը [[շուն|շան]] տեսքով: Արձանիկ՝ [[Թութանհամոն]]ի դամբարանից]]
Տվյալ մականվան թարգմանության տարբերակներից մեկը համարվում է «Արևմուտքի բնակիչներից առաջինը»: Օսիրիսի պաշտամունքի զարգացման հետ մեկտեղ ղեկավար Դուատի մականունը և Անուբիսի որոշ գործառույթներ անմիջապես անցնում են Օսիրիս աստծո մոտ (Հին Թագավորությունում նա մարմնավորում էր մահացած փարավոնին)<ref name="Мифы Древнего Египта" />: Անուբիսը դառնում է մահացածների ուղեկցորդ [[Ամենտի]]ով (հին եգիպտ. «Արևմուտք»)՝ [[Դուատ]]ի տարածքը, որի միջով հոգին հայտնվում էր Օսիրիսի Դատինդատաստանին:
[[Պատկեր:Anubis attending the mummy of Sennedjem.jpg|thumb|left|200px|Անուբիսը մումիայի հետ: Սեննեջեմի դամբարանի վրա արված զարդանկարը:]]
 
[[Մեռյալների գիրք|Մեռյալների գրքի]] տեքստերից մեկում ներկայացվում է եգիպտացիների մանրամասն պատկերացումները հանդերձյալ աշխարհի մասին: Տվյալ տեքստը ենթադրաբար գրված էր XVIII դինաստիայի ժամանակներում: Դրա գլուխներից մեկում ներկայացվում է Օսիրիսի Դատիդատաստանի նկարագրությունը, որի ժամանակ Անուբիսը Ճշմարտության կշեռքի վրա կշռում էր սիրտը: Կշեռքի ձախ նժարին դրվում էր մահացածի սիրտը, իսկ աջին՝ [[Մաատ]] թագուհու փետուրը, որը խորհրդանշում էր ճշմարտությունը:
== Անուբիսը Օսիրիսի շրջափուլում ==
[[Պատկեր:Anubis statuette 2.jpg|thumb|100px|Անուբիսի արձանիկը]]
Օսիրիսի շրջափուլում Անուբիսը Օսիրիսի[[Օսիրիս]]ի և Նեֆտիդայի[[Նեֆտիդա]]յի որդին: [[Սեթ (դիցաբանություն)|Սեթ]]ի կինը՝ Նեֆտիդան սիրահարվել է Օսիրիսին և, ընդունելով Իսիդայի կերպարը, գայթակղում է նրան: Արդյունքում ծնվում է Անուբիս աստվածը: Վախենալով Սեթի հատուցմանը դավաճանության համար, Նեֆտիդան նորածնին թողնում է եղեգի մացառուտներում, որին հետո հայտնաբերում է [[Իսիդա]] աստվածուհին: Հետագայում Անուբիս աստվածը սկսեց օգնել Իսիդային Օսիրիսի մասերի որոնման գործում և մասնակցեց Օսիրիսի վերականգնված մարմնի զմռսմանը{{sfn|Freeman|1997|p=91}}:
[[Պատկեր:RPM Ägypten 186.jpg|thumb|100px|Անուբիսի դիմակը: Ուշ ժամանակաշրջան, 1585 թվական: Ռեմեր Պելիցեուս թանգարան, Հիլդեսհայմ]]
 
== Անուբիսը անտիկ գրականության մեջ ==
Պլուտարքոսի[[Պլուտարքոս]]ի «Իսիդան և Օսիրիսը» ստեղծագործության մեջ մեկնաբանություն է բերվում, որտեղ Անուբիսը Սեթի[[Սեթ (դիցաբանություն)|Սեթ]]ի և Նեֆտիդայի[[Նեֆտիդա]]յի որդին է, որը գտնվել և դաստիարակվել է Իսիդայի[[Իսիդա]]յի կողմից<ref>Плутарх. Об Исиде и Осирисе 14; 44, см. Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М., 2001. В 3 т. Т. 1. С. 127.</ref>: [[Ստրաբոն]]ը հիշատակում է, որ դա եգիպտական աստվածություն է, որին երկրպագել են XVII վերին եգիպտական նոմում<ref>Страбон. География XVII 1, 40 (стр. 812)</ref>: Ըստ Վերգիլիի, Անուբիսը պատկերված էր Էնեյի[[Էնեյ]]ի վահանի վրա<ref>Вергилий. Энеида VIII 698</ref>: Յուվենալը[[Յուվենալ]]ը հիշատակում է աստվածության երկրպագության մասին Հռոմում<ref>См. Ювенал. Сатиры VI 534</ref>:
 
Հույները նույնացնում էին Անուբիսին Հերմեսի հետ:
Հույները նույնացնում էին Անուբիսին [[Հերմես]]ի հետ<ref name="autogenerated1" /><ref name="autogenerated3" /><ref name="autogenerated4" /><ref name="autogenerated2" />:
 
== Անուբիսի հետ կապված աստվածությունները ==
* '''Ինպուտ''' (հին.եգիպտ.)՝ եգիպտական դիցաբանության մեջ Դուատա աստվածուհին (մահացածների գտնվելու վայրը): Պատկերվում էր շան գլխով կնոջ տեսքով: XVII (Կինոպոլի) վերին եգիպտական նոմում, նրա անունը կրող կինը, համարվում էր Անուբիսի կինը: Երբեմն երկրպագվում էր որպես Անուբիսի կանացի ձև<ref name="Египетская Мифология" />:
[[Պատկեր:Weighing of the heart3.jpg|250px|right|thumb|Անուբիսի դատաստանը, հոգու կշռումը:]]
* '''Ուպուաուտ''' (հին եգիպտ. «Ճանապարհներ բացող»), ''Օֆոիս'' (հուն.)՝ եգիպտական դիցաբանության մեջ գայլի տեսքով աստված, մահացածի ուղեկցողը դեպի [[Դուատ]]:
* '''Իսդես''' (նաև արտասանվում է որպես ''Աստենու'', ''Աստեն'', ''Իստեն'' կամ ''Աստես'')՝ հանդերձյալ աշխարհի բարեխոսներից մեկը (Դուատ, Արևմտյան անապատիանապատ) եգիպտական դիցաբանության մեջ, այդ առումով մոտիկ Անուբիսին: Իսդեսը պատկերվում էր խոշոր սև շան տեսքով, նույն կերպ, ինչպես Անուբիսը պատկերվում էր շնագայլի տեսքով: Ուշ ժամանակաշրջանում նմանացվում է Անուբիսի հետ<ref name="Мифы Древнего Египта" />:
* '''Հերմանուբիս''' (հին հուն. {{lang-grc|Ἑρμανοῦβις}})՝ դիցաբանության մեջ եղել է աստված, ով իր կերպարով նմանվում էր Հերմեսին[[Հերմես]]ին ([[Հունական դիցաբանություն|հին հունական դիցաբանություն]]) և Անուբիսին[[Անուբիս]]ին ([[եգիպտական դիցաբանություն|հին եգիպտական դիցաբանություն]]){{sfn|Peacock|2000|pp=437–38 (Hellenistic kingdom)}}<ref>{{cite web|url=http://www.babylon.com/definition/Hermanubis/English |title=Hermanubis &#124; English &#124; Dictionary & Translation by Babylon |publisher=Babylon.com |accessdate=15 June 2012}}</ref>: Օսիրիսի և Նեֆտիդայի որդին էր: Հերմեսը և Անուբիսը ունեին նմանատիպ պարտականություններ (նրանք հոգիների ուղեկցորդներ էին{{sfn|Riggs|2005|p=166}}), ինչը, հավանաբար, հանգեցրել է այդ երկու աստվածությունների միաձուլմանը մեկում՝ Հերմանուբիսի:
 
== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ|2}}
 
== Հղումներ ==
* {{ВТ-ЭСБЕ}}
* [http://www.foxdesign.ru/legend/anubis2.html Статья об Анубисе]
* [http://ofap.ulstu.ru/history/Egipet/Slowar/upuat.htm В. Д. Гладкий «Древний Мир» Том 2]
* [http://aquaflora.info/plants/anubias Анубисы]
* [http://symbolsegyptian.ru/bog_voyny_i_mertvyh_upuaut.html Символы Египта]
3142

edits