Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

Առանց խմբագրման ամփոփման
{{Քիմիական տարր
[[Պատկեր:Yb-TableImage.png|մինի|Իտերբիում]]
| անվանում = Իտերբիում / Ytterbium (Yb)
'''Իտերբիում''', քիմիական տարր է որի նշանն է ''Yb''։ Լանթանիդ է, կարգահամարը՝ 70, ատոմային զանգվածը՝ 173.04 ատոմի արտաքին էլեկտրոնային թաղանթի կառուցվածքը՝ 6s²։ Ունի 7 իզոտոպ։
| համար = 70
| սիմվոլ =Yb
| վերևից =
| ներքևից = [[Նոբելիում|No]]
| խումբ = 3
| պարբերություն = 5
| բլոկ =
| արտաքին տեսք =[[Պատկեր:Ytterbium-3.jpg|220px]]<br />Կռելի, մածուցիկ արծաթափայլ մետաղ
| պատկեր =
| ատոմային զանգված = 173,045(10)<ref>[http://www.iupac.org/news/news-detail/article/standard-atomic-weight-of-ytterbium-revised.html Standard Atomic Weight of Ytterbium Revised]</ref>
| կոնֆիգուրացիա = [Xe] 4f<sup>14</sup> 6s<sup>2</sup>
| էլեկտրոնային թաղանթ =
| ատոմի շառավիղ = 194
| կովալենտային շառավիղ =170
| Վան-դեր-Վալսի շառավիղ =
| իոնի շառավիղ =(+3e) 85.8 (+2e) 93
| էլեկտրաբացասականություն = 1,1
| էլեկտրոդային պոտենցիալ = Yb←Yb<sup>3+</sup> -2,22 В<br />Yb←Yb<sup>2+</sup> -2,8 В
| օքսիդացման աստիճան = 3, 2
| իոնիզացման էներգիա 1 = 603,0 (6,25)
| իոնիզացման էներգիա 2 =
| իոնիզացման էներգիա 3 =
| ֆազ =
| խտություն = 6,9654
| խտություն2 =
| խտություն3 =
| խտություն հջ =
| հալման ջերմաստիճան = 1&nbsp;097
| եռման ջերմաստիճան =1&nbsp;466
| կրիտիկական կետ Կ =
| հալման ջերմունակություն =
| հալման ջերմունակություն2 =
| գոլորշիացման ջերմունակություն =
| ջերմունակություն =26,7<ref name="ХЭ">{{ռուսերեն գիրք
|автор = Редкол.:Зефиров Н. С. (гл. ред.)
|часть =
|заглавие = Химическая энциклопедия: в 5 т
|оригинал =
|ссылка =
|ответственный =
|издание =
|место = Москва
|издательство = Большая Российская энциклопедия
|год = 1999
|том = 5
|страницы = 487
|страниц =
|серия =
|isbn =
|тираж =
}}
</ref>
| ջերմունակություն2 =
| մոլային ծավալ =24,8
| հագեցած գոլորշի =
| ճնշում հգ 1 =
| ճնշում հգ 10 =
| ճնշում հգ 100 =
| ճնշում հգ 1 k =
| ճնշում հգ 10 k =
| ճնշում հգ 100 k =
| բյուրեղացանցի կառուցվածք =խորանարդ
| բյուրեղացանցի տվյալներ = 5,490
| C/a հարաբերություն =
| Դեբայի ջերմաստիճան =
| մագնիսական կառուցվածք =
| տեսակարար դիմադրություն =
| ջերմահաղորդականություն = (34,9)
| ջերմաստիճանահաղորդականություն =
| ջերմային ընդարձակում =
| ձայնի արագություն =
| Յունգի մոդուլ =
| CAS համար =
| արգելվող գոտի =
| իզոտոպներ =
| իզոտոպներ լրացումներ =
}}
 
{{Պարբերական համակարգի տարր|align=center|fontsize=100%|number=70}}
Հայտնաբերել է շվեյցարացի գիտնական Ժ․ Մարինյակը [[1878]] թվականին։ Ցրված տարր է, երկրակեղևում նրա պարունակությունը 3.3*10<sup>−5</sup>% է։
'''Իտերբիում''', քիմիական տարր է որի նշանն է ''Yb''։, Լանթանիդ[[պարբերական է,համակարգ]]ի կարգահամարը՝5-րդ 70պարբերության 3-րդ խմբի [[քիմիական տարր]]: Կարգահամարը 39 է, ատոմայինատոմական զանգվածը՝ 173.0488,9059: [[Լանթանիդներ|Լանթանիդ]] է, ատոմի արտաքին էլեկտրոնային թաղանթի կառուցվածքը՝ 6s²։ Ունի 7 իզոտոպ։
 
Կռելի, մածուցիկ արծաթափայլ [[մետաղ]]: Գոյություն ունի երկու բյուրեղային մոդիֆիկացիաներ՝ α-Yb, խորանարդ բյուրեղացանցի կառուցվածքով և β-Yb, անցումային [[ջերմաստիճան]]ը՝ α↔β 792 [[°C]]:
<br clear="left" />
 
== Պատմություն ==
Հայտնաբերել է շվեյցարացի գիտնական Ժ․ Մարինյակը [[1878]] թվականին։թվականին<ref>[http://n-t.ru/ri/ps/pb070.htm Иттербий]. — Популярная библиотека химических элементов</ref> էրբիումի օքսիդից։ Ցրված տարր է, երկրակեղևում[[երկրակեղև]]ում նրա պարունակությունը 3.3*103•10<sup>−5-5</sup>% է։
 
== Անվանում ==
Իտերբիումը ևս երեք քիմիական տարրերի հետ ([[տերբիում]], [[էրբիում]], [[իտրիում]]) իր անվանումը ստացել են Իտերբիում գյուղի պատվին, որը գտնվում է Ռեսարո կղզում, Ստոկհոլմի արշիպելագ:
 
== Բնության մեջ ==
[[File:Kristallstruktur Lanthanoid-C-Typ.png|thumb|ձախից|Իտերբիումի (III) օքսիդ բյուրեղացանցի կառուցվածքը]]
Պարունակությունը [[երկրակեղև]]ում 2,8-10<sup>-3</sup> % է (ըստ կշռի), օվիկանոսի ջրում՝ 2{{e|−6}}<ref>J.P. Riley and Skirrow G. Chemical Oceanography V. I, 1965</ref>:
 
== Ստացում ==
Ստացվում է օքսիդը (Y<sub>2</sub>O<sub>3</sub>) [[մագնեզիում]]ի ներկայությամբ [[կալցիում]]ով վերականգնելիս, ինչպես նաև ինտերբիումի քլորիդի հալույթի [[էլեկտրոլիզ]]ով:
 
=== Գներ ===
Մաքուր՝ 99—99,9 %, մետաղական իտերբիումի գները [[2006]] թվականին 1 կգ կազմել է 260-420 դոլլար:
 
== Հատկություններ ==
[[File:Ytterbium(III) oxide.jpg|thumb|Իտերբիումի (III) օքսիդ]]
Իտերբիումը սպիտակ-արծաթափայլ, փափուկ մետաղ է, հալման ջերմաստիճանը՝ 1525±25 °C, եռմանը՝ 3025 °C, [[խտություն]]ը՝ 4472 կգ/մ<sup>3</sup>: Սովորական պայմաններում կայուն է: Քիմիական հատկություններով նման է [[լանթանիդներ]]ին:
 
Փոխազդեցությունը [[հալոգեններ]]6ի հետ.
 
::<math>\mathrm{ 2Yb + 3F_2 \longrightarrow 2YbF_3 }</math>
 
::<math>\mathrm{ 2Yb + 3Cl_2 \longrightarrow 2YbCl_3 }</math>
 
::<math>\mathrm{ 2Yb + 3Br_2 \longrightarrow 2YbBr_3 }</math>
 
::<math>\mathrm{ 2Yb + 3I_2 \longrightarrow 2YbI_3 }</math>
 
[[Թթուներ]]ի հետ.
 
::<math>\mathrm{ 2Yb + 3H_2SO_4 \longrightarrow 2[Yb(H_2O)_9]^{+3} + 3SO_4^{-2} + 3H_2}</math>
 
=== Իզոտոպներ ===
Ունի մեկ կայուն իզոտոպ՝ <sup>89</sup>Y: Արհեստական [[ռադիոակտիվ իզոտոպներ]]ից արժեքավոր են <sup>91</sup>Y (T<sub>1/2</sub> = 57,5 օր) և <sup>90</sup>Y (T<sub>1/2</sub> = 64,24 ժ):
 
== Կիրառություն ==
Կիրառվում է [[միջուկային տեխնիկա]]յում: Իտերբիումի համաձուլվածքները ([[ալյումին]]ի հետ) օգտագործվում են ինքնաթիռաշինության մեջ:
 
== Տես նաև ==
* [[Պարբերական աղյուսակ]]
 
== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}
 
== Գրականություն ==
*''Guide to the Elements – Revised Edition'', Albert Stwertka, (Oxford University Press; 1998) ISBN 0-19-508083-1
 
== Արտաքին հղումներ ==
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Yb/key.html Իտերբիում Webelements-ում]
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb070.htm Իտերբիում Քիմիական տարրերի հայտնի գրադարանում]
*[http://education.jlab.org/itselemental/ele070.html It's Elemental – Ytterbium]
 
{{Փոքր պարբերական աղյուսակ}}
 
{{ՀՍՀ}}
[[Կատեգորիա:Լանթանոիդներ]]
[[Կատեգորիա:Իտերբիում]]