«Մակածություն»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 3189 բայտ ,  6 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
չ (վերջակետների ուղղում, փոխարինվեց: է: → է։ oգտվելով ԱՎԲ)
'''Մակածություն''' (ինդուկցիամակածություն, {{lang-la|inductio}}), [[տրամաբանություն|տրամաբանության]] մեջ՝ մտահանգման այնպիսի եղանակ է, երբ մասնավոր դատողությունների հիման վրա եզրահանգում է կատարվում ընդհանուրի վերաբերյալ։ Օրինակ, ուսումնասիրելով տվյալ սենյակում գտնվող բոլոր գնդակները, և բացահայտելով, որ նրանցից յուրաքանչյուրը սև է՝ սուբյեկտը կարող է կատարել հետևյալ եզրահանգումը՝ «Տվյալ սենյակի բոլոր գնդակները սև են»։ Մակածությունը՝ ինդուկցիանմակածությունն, այս դեպքում կունենա հետևյալ տեսքը։
{{անաղբյուր}}{{միացնել|Ինդուկցիա}}
<poem>1-ին գնդակը սև է։
'''Մակածություն''' (ինդուկցիա, {{lang-la|inductio}}), [[տրամաբանություն|տրամաբանության]] մեջ՝ մտահանգման այնպիսի եղանակ է, երբ մասնավոր դատողությունների հիման վրա եզրահանգում է կատարվում ընդհանուրի վերաբերյալ։ Օրինակ, ուսումնասիրելով տվյալ սենյակում գտնվող բոլոր գնդակները, և բացահայտելով, որ նրանցից յուրաքանչյուրը սև է՝ սուբյեկտը կարող է կատարել հետևյալ եզրահանգումը՝ «Տվյալ սենյակի բոլոր գնդակները սև են»։ Մակածությունը՝ ինդուկցիան, այս դեպքում կունենա հետևյալ տեսքը։
1-ին գնդակը սև է։
2-րդ գնդակը սև է։
3-րդ գնդակը սև է։
15-րդ գնդակը սև է։
......
n-րդ գնդակը սև է։</poem>
Տվյալ սենյակում բացի ուսումնասիրված գնդակներից ուրիշ գնդակներ չկան։
Հետևաբար տվյալ սենյակի բոլոր գնդակները սև են։
 
Այս օրինակում մասնավոր դատողություններն են «1-ին գնդակը սև է»։ «2-րդ գնդակը սև է»։ «n-րդ գնդակը սև է։» և այլն։ Ընդհանուր դատողությունը մտահանգման եզրակացությունն է՝ «Տվյալ սենյակի բոլոր գնդակները սև են»։
 
Վերը ներկայացվածը լրիվ ինդուկցիայի օրինակ է։ Ինդուկցիան, կարող է լինել նաև ոչ-լրիվ։
Վերը ներկայացվածը լրիվ մակածության օրինակ է։
{{անավարտ}}
 
Զևական տրամաբանական կառուցվածքի տեսակետից մակածությունը այնպիսի մտահանգում է, որի մեջ դասի առանձին անդամների նկատմամբ նախադրյալներում հաստատված հատկանիշը եզրակացության մեջ հաստատվում է որպես դասի հատկանիշ։ Տարատեսակներն են լրիվ կամ կատարյալ մակածություն, որի նախադրյալները սպառում են ամբողջ դասը, և ոչ լրիվ մակածություն, որի նախադրյալներում հատկանիշը հաստատվում է դասի անդամների որոշ մասի նկատմամբ, իսկ եզրակացության մեջ՝ փոխադրվում դասի վրա։
 
=== Ոչ լրիվ մակածություն ===
Մակածությունը, կարող է լինել նաև ոչ լրիվ։ Ոչ լրիվ մակածության տարատեսակներն են՝ պարզ թվարկման ինդոիկցիա և գիտական մակածություն (ընտրության և բեկոնմիլյան)։ Ոչ լրիվ մակածությունի եզրակացության ճշմարիտ լինելու հավանականությունը կախված է այն բանից, թե ինչ հիմունքով է կատարվում անցումն ընդհանուրին։ [[Դասական]] էմպիրիստական [[փիլիսոփայություն|փիլիսոփայության]] և տրամաբանության մեջ մակածությունը գնահատվել է որպես փորձնական տվյալներն ընդհանրացնելու, օրենքներ ձևակերպելու միջոց, ինդուկտիվ մտահանգումներն ու [[մեթոդ]]ները դիտվել են որպես [[հայտնագործություն|հայտնագործության]] ալգորիթմներ։ Սակայն այդ մեթոդներով հնարավոր է ձևակերպել միայն փորձնական առնչություններ, բայց ոչ տեսական լայն ընդհանրացումներ։ Ժամանակակից ինդուկտիվ տրամաբանությունն ուշադրությունը փոխադրել է ընդհանուր դրույթների ([[հիպոթեզների]]) հիմնավորման խնդրի վրա. ուսումնասիրվում է [[հիպոթեզի]] հավանականության կախումը դրա հետ առնչվող դրույթների և, հատկապես, փորձով ստուգելի մասնավոր պընդումների հավանականությունից։ Հիշյալ խնդրին հաջողությամբ կարող է ծառայել մաթեմատիկական հավանականությունների տեսության ձևական աքսիոմատիկայի տրամաբանական մեկնաբանությունը։ Այս իմաստով ժամանակակից [[ինդուկտիվ]] տրամաբանությունը ներկայանում է որպես հավանականային տրամաբանություն։ Գոյություն ունեն մակածության մի քանի տեսակներ (օրինակ՝ [[Մաթեմատիկական ինդուկցիա]])։
 
{{ՀՍՀ}}
 
[[Կատեգորիա:Տրամաբանության եզրույթներ]]
3198

edits