Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

Ավելացվել է 153 բայտ ,  4 տարի առաջ
չ
clean up, փոխարինվեց: : → ։ (181), ` → ՝ (44), → (44) oգտվելով ԱՎԲ
[[Պատկեր:Bundesarchiv Bild 183-T0425-0005, Grevesmühlen, Bekleidungswerk, Wettbewerb.jpg|300px|մինի|աջից|Ծիծաղ]]
'''Ծիծաղ''', մարդկանց և պրիմատների որոշ տեսակներին բնորոշ ռեակցիա, որի դրսևորումները ներառում են յուրահատուկ [[ձայն]]եր և դեմքի և շնչառական համակարգի մկանների ոչ կամածին շարժումներ:շարժումներ։ Որոշ դեպքերում ծիծաղը կարող է լինել նյարդային լարվածության ռեակցիա (նյարդային ծիծաղ) կամ հոգեկան խանգարման հատկանիշ լինել:լինել։ Համատեղ ծիծաղը սոցիալականացման, հաղորդակցության ակտիվ գործոն է:է։ Ծիծաղը կարելի է բնորոշել և որպես անցումային երևույթ կենսաբանականի և մշակութայինի միջև:միջև։ Մշակութային բովանդակությունն է, որ առանձնահատուկ հետաքրքրություն է առաջացնում ծիծաղի նկատմամբ:նկատմամբ։
== Ծիծաղի նյարդաֆիզիոլոգիա ==
Ծիծաղի և հումորի դրսևումներն ունեն իրենց ուղեղային մեխանիզմները:մեխանիզմները։ Բարբարա Վիլդի տեսության համաձայն՝ ծիծաղը հսկողության է ենթարկվում երկու՝ միմյանցից անկախ մեխանիզմներով:մեխանիզմներով։ Առաջին՝ անկախ, ինքնաբերական ծիծաղը, պայմանավորված է ենթակեղևային ազդակներով, և ֆիլոգենետիկական տեսանկյունից ավելի հին է:է։ Այս անկախ ծիծաղին մասնակցում են տեսաթումբը (thalamus), ենթատեսաթումբը (hypothalamus), ստորին տեսաթումբը(subthalamus) և նշաձև կորիզը (nucleus amygdaloideum):։ Ծիծաղի երկրորդ ձևը, որը կարելի է համարել ծիծաղի իմիտացիա, գիտակցված ծիծաղն է, որի համար պատասխանատու է [[գլխուղեղ]]ի ճակատային կեղևը:կեղևը։ [[Հումոր]]ի ընկալումը ևս կապված է ճակատային կեղևի ձախ հատվածի ակտիվացման հետ:հետ։
 
Ծիծաղի նյարդաֆիզիոլոգիական մեխանիզմները սերտորեն փոխկապակցված են [[խոսք]]ի և ձայնային ապարատի կենտրոնների հետ:հետ։ Նյարդահոգեբան Սերենս Դիկոնը նշում է, որ երբ գրգռվում են ծիծաղի կենտրոնները արգելակվում է խոսքի կենտրոնը: կենտրոնը։ Իր կառուցվածքով, բովանդակությամբ և հնչողությամբ ծիծաղը խիստ տարբերվում է խոսքից:խոսքից։ Ծիծաղի ընթացքում իսպառ բացակայում է արտասանությունը:արտասանությունը։ Ձայնային վերլուծությունները ցույց են տվել, որ ծիծաղը կազմված է չեզոք հնչյուններից և չի պարունակում բաղաձայն ու ձայնավոր հնչյուններ<ref> Wild B. Rodden F. A. Grodd W. Ruch W. Neural correlates of laughter and humour// Brain. 2003, Vol. 126, p. 2121-2138.</ref>:։
 
Կենսաբանական (վարքաբանական և նյարդաֆիզիոլոգիական) փաստերը թույլ են տալիս վերակազմել ծիծաղի ֆիլոգենեզը:ֆիլոգենեզը։ Ինքնաբերական ծիծաղը զարգացել է մետակոմունիկատիվ ազդակից անլուրջ խաղային պայքարի ժամանակ:ժամանակ։ Հոմոլոգիական ազդակ առկա է [[կաթնասուն]]ների [[վարք]]ում:ում։ Ծիծաղի վաղեմությունը հաստատվում է նրանով, որ նրա հսկողության մեխանիզմը տեղայնացված է ուղեղի ենթակեղևում և ենթակա չէ [[կամք]]ին:ին։ [[Էվոլյուցիա|Էվոլյուցի]]ոն առումով նոր ճակատային կեղևի դերը կայանում է անկախ ծիծաղի կանխման մեջ:մեջ։ Մարդկային ծիծաղն, անկասկած, ինտենսիվ է կապկային նախածիծաղի համեմատ:համեմատ։ Ծիծաղը մարդու մոտ ստացավ մեծ կարևորություն`կարևորություն՝ դառնալով անլրջության մետակոմունիկատիվ նշան<ref>Deacon T. The neural circuitry underlying primate calls and human language// Language Origin: A Multidisciplinary Approach/ Eds. Bichakjian B. Nocentini A. Dordrecht: Kluwer, 1992, p. 245-246.</ref>:։
== Ծիծաղ և հումոր ==
Հումորի և գիտակցված ծիծաղի ընդհանրականը կայանում է նրանում, որ երկուսն էլ ինքնաժխտման դրսևորումներ են:են։ Ինքնաժխտումը անհատական, իմաստային, զգայական մակարդակում`մակարդակում՝ հումորն է:է։ Ինքնաժխտումը միջանհատական մակարդակում իրագործվում է ծիծաղի միջոցով:միջոցով։ Ծիծաղի վարակիչ բնույթը ստեղծում է ծիծաղի օբյեկտիվության իլյուզիա:իլյուզիա։ Խոսելով հումորի սեմանտիկայի մասին`մասին՝ թվում է, թե ծիծաղը նրա ռեակցիան է, որը չունի ինքնուրույն նշանակություն:նշանակություն։ Իրականում ծիծաղը ոչ թե արդյունքն է, այլ պատճառը:պատճառը։ Ծիծաղը չունի նշանակություն, իսկ հումորն ունի:ունի։ Անլուրջ հայտարարությունը իմաստ չի հետապնդում, իսկ մետահաղորդագրոությունը`մետահաղորդագրոությունը՝ ծիծաղը, ունի որոշակի իմաստ: իմաստ։
 
Ծիծաղը և հումորը ունեն փիլիսոփայական, հոգեբանական և նշանաբանական ասպեկտներ:ասպեկտներ։ Հումորը հակադրված է մարդկային բոլոր զգացումներին:զգացումներին։ Դա միակ զգացումն է, որn իրատեսական չէ և ամբողջությամբ սուբյեկտիվ է:է։ Հումորը արտաքին աշխարհում ոչ մի օբյեկտ չունի, հետևաբար չունի նաև սեմանտիկա:սեմանտիկա։ Կան ուղղակի հումորային [[տեքստ]]եր, որոնք սեմանտիկական ծանրաբեռնվածություն չեն կրում:կրում։ Հումորի ողջ իմաստը հենված է հակադրման վրա:վրա։ Հակադրում, որը գոյություն ունի լուրջի և անլուրջի միջև: միջև։
 
«Ծիծաղելի» հասկացությունը հոգեբանական և լեզվական ֆիկցիա է`է՝ զուրկ որևիցե բովանդակությունից:բովանդակությունից։ Օբյեկտը սուբյեկտին արտաքին, ձևական առիթ է տալիս՝ անցնելու ոչ լուրջ հարաբերությունների:հարաբերությունների։ Հումորի հիմքում սուբյեկտի չեզոքացնող մետահարաբերությունն է դեպի իր սեփական անլրջությունը:անլրջությունը։ Հումորի իրական օբյեկտները [[Միտք|մտք]]երը, զգացումները և [[բառ]]երն են:են։ Իսկ մեխանիզմը հետապնդում է վերը թվարկածների ոչնչացումը բովանդակային առումով և իրականության հետ կապի խախտումը:խախտումը։ Հումորի գործառույթը մտքի ծանրաբեռնվածությունից ազատագրումն է: է։
 
Հումորը սուբյեկտիվ դիալեկտիկա է, խաղային ինքնահերքում:ինքնահերքում։ Սուբյեկտի ռեֆլեքսիան իր սեփական աշխարհարընկալման դեմ:դեմ։ Հիմնական հակասությունը, որն ընկած է «ծիծաղելիի» հիմքում միանգամայն սուբյեկտիվ է:է։ Այն բխում է հոգեբանական հավասարությունների հաշտեցման անհնարինությունից:անհնարինությունից։ Հակասությունները կարող են լինել գեղագիտական, հոգեբանական, ինտելեկտուալ:ինտելեկտուալ։
=== Խուտուտից դեպի հումոր ===
Չարլզ Դարվինը հետևյալ միտքն է արտահայտել. «Հաճախ ասում են,որ ծիծաղելի միտքը խուտուտ է տալիս [[երևակայություն]]ը, այդ գործողությունը իրենից ներկայացնում է նույն մարմին խուտուտ տալու իրավիճակը»<ref name="Դարվին">Дарвин Ч. Выражение эмоций у человека и животных, М. 1953.</ref>:։ Իսկ Ուիլյամ Մակ Դուգալը ծիծաղը դիտարկում է որպես հումորի պրիմիտիվ դրսևորում<ref> McDougall W. An Introduction to Social Psychology. L.: Methuen, 1931, p. 395</ref>: ։
 
Ստացվում է, որ մարմնական ռեակցիան (խուտուտ) կապված է հոգեբանական ֆենոմենի`ֆենոմենի՝ ծիծաղի և հումորի հետ:հետ։ Քանի որ խուտուտն անմիջականորեն կապված է ծիծաղի և հումորի հետ և՛ մարդկանց, և՛ կապիկների մոտ, կարող է լույս սփռել ծիծաղի կենսաբանական մեխանիզմների վրա:վրա։ Հեղինակների մեծ մասը խուտուտից առաջացած ծիծաղը դիտարկում են որպես պարզագույն ֆիզիոլոգիական ռեակցիա:ռեակցիա։ Թվում է, թե խուտուտից առաջացած ծիծաղը կենդանական ծագում ունի, իսկ հոգեբանական գործոններից առաջացած ծիծաղը`ծիծաղը՝ մարդկային:մարդկային։ Այս հանգամանքից ելնելով՝ կարելի է ծիծաղի հիմքերը փնտրել խուտուտի հետ պատճառական կապում:կապում։
=== Ծիծաղից դեպի հումոր ===
Ծիծաղն, ըստ Յոհան Հայզինգայի՝ բնածին անգիտակցական մետակոմմունիկատիվ խաղային ազդակ է, որը դրսևորվում է հատկապես «բացասական» խաղի ժամանակ, երբ դիտավորյալ խախտվում են [[խաղ]]ի կանոնները:կանոնները։ Այս դեպքում դրսևորվում է նախածիծաղը, որը զարգացել է ծիսականացված մեղմ կծումներից, և, ըստ էության, մարդկային [[Հասարակություն|հասարակության]] մեջ մինչ օրս կրում է ծիծաղի գլխավոր պատճառի «պատվավոր տեղում» իր բազմաթիվ երանգներով:երանգներով։ Ծիծաղի սկզբնական և կարևորագույն իմաստն այն է, որ տեղեկացնում է խախտված նորմի անլրջության մասին:մասին։
 
Հումորը օնթոգենետիկական և ֆիլոգենետիկական տեսանկյունից ունի երկու ակունք`ակունք՝ կեղծ ագրեսիա (պսևդոագրեսիա) և խաղային հակավարքի ոչ ագրեսիվ դրսևորումներ:դրսևորումներ։ [[Անթրոպոգենեզ]]ի վաղագույն փուլերում՝ հավանաբար մինչ խոսքի և մշակույթի ծագումը, կեղծ ագրեսիան շատ մեծ դեր է խաղացել մարդացման գործընթացում:գործընթացում։ Այդ վարքն է, որ դառնում է խաղային կանոնների խախտման առաջին դրսևորումը:դրսևորումը։ Խոսքի և [[մշակույթ]]ի ձևավորումը նպաստում են խաղային հակաագրեսիայի զարգացմանը`զարգացմանը՝ նրան տալով մշակութային դրսևորումների երանգ:երանգ։ Ծիծաղը`Ծիծաղը՝ էվոլյուցիոն նախնին է, որը ծնվել է խաղի ժամանակ հակաագրեսիայի ձևով խաղային կանոնները խախտելուց և որպես հականորմ՝ պահպանվել է մարդկության գոյության ողջ ընթացքում`ընթացքում՝ մինչ օրս:օրս։
 
Ծիծաղի և հումորի կապը կարելի է դիտարկել որպես բացասական խաղի երկու բաղադրիչների կապ, ինքնահերքման զույգ դրսևորում:դրսևորում։ Հումորը երկրորդական է ծիծաղի նկատմամբ:նկատմամբ։ Այն սոցիալական խաղի արդյունքն է:է։
 
Կարելի է դիտարկել երկու տիպի խաղ`խաղ՝ խաղ կանոններով և անկանոն խաղ:խաղ։ Կանոններով խաղը (որտեղ կան դերեր) ինչ-որ առումով հոմանիշ է մշակույթին:մշակույթին։ Այս խաղը զուտ մարդկային է՝ «արհեստականության» արդյունք:արդյունք։ Այն չունի կենսաբանական արմատներ:արմատներ։ Առանց կանոննեի խաղը պրիմատների սոցիալական խաղի ժառանգությունն է:է։ Ի տարբերություն նրանց`նրանց՝ մարդու մոտ այն դրսևորվում է մետախաղի ձևով`ձևով՝ որպես ռեֆլեքսիա մշակույթի և մշակութային դերերի առիթով:առիթով։ Այս առիթով կարելի է նշել հնագույն տոնական ծեսերը, որոնց բոլոր նշանակությունները ժամանակավորապես փոփոխված են:են։ Երկու տիպի խաղերի նախադրյալը խաղային շրջանակն է:է։ Բայց եթե կանոններով խաղի մասին է խոսքը, շրջանակը թափանցիկ է, որի հետևանքով այդ խաղը հիմնված է լիարժեք նշանների վրա, ապա առանց կանոնների խաղի շրջանակը հերմետիկ է:է։ Նշանները, որոնք ներթափանցում են շրջանակի մեջ դադարում են այլևս նշան լինել:լինել։
 
Ծիծաղը ոչ թե «խոսում է», այլ գոռում է:է։ «Այն նշան չէ, ուստի հականշանային իմաստն է ծիծաղի հիմնական բնութագիրը»<ref> Хейзинга Й. Homo Ludens, В тени завтрошнего дня. М.: Прогресс, 1992</ref>: ։
 
Խոսքային խաղի երկու տիպերի`տիպերի՝ հեգնանքի (իրոնիայի) և հումորի միաձուլումը մեկ հասկացության`հասկացության՝ կոմիկականի համակարգում սխալական է:է։ Հեգնանքը կանոններով խաղի տարատեսակ է:է։ Լուրջ ֆանտազիայի և ստի նման այն հիմնված է լիարժեք նշանների վրա:վրա։ Հեգնանքը փոխում է իր արտահայտման մոդուսը`մոդուսը՝ թողնելով անփոփոխ, անխախտ րեֆերենցիան և պրոպերենցիան:պրոպերենցիան։ Հումորը անկանոն խաղի տարատեսակ է:է։ Նա ոչնչացնում է ռեֆերենցիան, ինչի շնորհիվ պրոպոզիցիան դառնում է ոչ բարվորակ:բարվորակ։ Իսկ մոդուսը`մոդուսը՝ ոչ ռելյատիվ:ռելյատիվ։ Այսպիսով, հումորի էությունը կայանում է հետևյալում. փոխել կոմունիկացիան`կոմունիկացիան՝ հիմված սիմվոլների վրա:վրա։ Կարելի է ենթադրել, որ հումորը և ծիծաղը ոչ թե ինդիվիդուալ կամ խմբային ռեակցիա են, այլ`այլ՝ տեսակային:տեսակային։ Դա շատ խորքային [[կոնֆլիկտ]]ի արդյունք է:է։ Կոնֆլիկտ, որը գոյություն է ունեցել պրիմատների մոտ ճանաչողական-կոմունիկատիվ հատկությունների և ապագա խոսքի միջև:միջև։ Խոսքի ծագումը «հեղափոխություն» էր էվոլյուցիայի մեջ, և միանգամայն հավանական է, որ այն հանգեցրել է նյարդահոգեբանական աններդաշնակության:աններդաշնակության։ Մարդը խոսող պրիմատ է, ժամանակ առ ժամանակ ընբոստանում է սեմիոզայի դեմ, որն էլ հիմնված է սիմվոլներ վրա:վրա։ Լեզվի մակարդակում բողոքը դրսևորվում է հումորի ձևով, իսկ խոսքի մակարդակում`մակարդակում՝ ծիծաղի ձևով:ձևով։ Չբավարարվելով լեզվական նշանների հոգեբանական գործառույթներով`գործառույթներով՝ ծիծաղը, փաստորեն, դրանք քայքայում է ֆիզիկապես:ֆիզիկապես։ Այն հակադրվում է խոսքի նկատմամբ, ինչպես հումորը`հումորը՝ լեզվի նկատմամբ:նկատմամբ։
== Ծիծաղի ուսումնասիրման ուղղություններ ==
=== Մշակութաբանական մոտեցում ===
Ծիծաղի իրական պատճառը ոչ ավել ոչ պակաս`պակաս՝ մարդկային վիճակն է:է։ Ցնցելով մեր մարմինը`մարմինը՝ ծիծաղը մեզ ազատում է ոչ միայն խոսքից, այլ նաև մտքերից ու զգացումներից`զգացումներից՝ բերելով ժամանակավոր երանելի անգիտակից և անզգա վիճակի, զրկելով գործելու ունակությունից: ունակությունից։ Այդ «հոգու թափահարումը» կարճատև ու բժշկող հանգիստ է խոսքերից, որոնք մարդը գցել է իր ուսերին անթրոպոգենեզի և մշակութագենեզի գործընթացում:գործընթացում։ Բնությունը ժամանակավոր «վրեժ է լուծում» մշակույթից և մտնում մրցակցության մեջ:մեջ։
 
Ծիծաղը մինչխոսքային հաղորդակցության համակարգի ժառանգումն է:է։ Ենթակեղևի գործառույթը ենթարկվում է կեղևին էվոլյուցիայի ընթացքում, մասնավորապես`մասնավորապես՝ լեզվայինի. ծիծաղի իմաստը սեղմված էր հետ`հետ՝ «տոհմականն ու անգիտակցականը»:։ Սակայն ծիծաղը կոնվենցիալ նշանի վերածելու փորձերը անհաջողությունների են մատնվում, քանի որ լեզվային նշանները պետք է ենթարկվեն կամային հսկողությանը այն ժամանակ, երբ ծիծաղը ակամա է:է։ Մեր նախնիների մոտ ծագելով որպես մետակոմունիկատիվ «հականշան»` ծիծաղը շարունակում է մնալ ինքնուրույն, ապրել իր կյանքով և լինել խոսքի հակադրյալը: Ծիծաղը մարդուն չի վերադարձնում մշակույթից բնություն, այլ նաև հիշեցնում է նրա մշակութային ապաստարանի արհեստականության մասին: Ծիծաղի խորը անգիտակցությունից, անկառավարելիությունից և «անթափանցելիությունից» մշակույթը փորձում է փոխել այդ մետակոմունիկատիվ բարեկարգման ազդանշանի իրական իմաստը՝ տարբեր, արհեսատական իմաստներով:իմաստներով։ Սակայն [[հույզ]]երը և բնածին վարքային բարդույթներ, որոնք նախկինում կոչվում էին բնազդային և անկանխելի արտահայտիչ շարժումներ, ունեն էվոլյուցիոն բավական մեծպաշար:մեծպաշար։ Եվ մեր բնության այդ դրսևորումներից մշակույթի կողմից փոփոխման չեն ենթարկվել անճանաչելիության աստիճան. ծիծաղն էլ բացառություն չէ:չէ։ Ավելի օտար է ծիծաղի էության այն տարածված միտքը, որ նա իր բնույթով խիստ կապված է չարի և բռնության, դատապարտման ու թշնամիների հետ:հետ։ Այս միտքը խորը արմատավորված է առօրյա [[գիտակցություն|գիտակցության]] մեջ (այստեղից են «քմծիծաղ», «ծաղրանք» հասկացությունները) և ծիծաղի տեսություններում:տեսություններում։ Իրոք, ծիծաղը եղել է արյունոտ ծիսակատարությունների մաս, սակայն ոչինչ չի մատնանշում, որ այդ ծիսակատարություններն արտացոլում են նրա բնությթը:բնությթը։
 
Անկախ նրանից, թե մարդն ինչպես է իրեն դրսևորում, նա մշակույթի կողմից սահմանված որոշակի դեր է խաղում:խաղում։ Իր բնածին հատկանիշները մարդը սահմանում է որպես խաղի հատկանիշ, ինչպես դերասանը սահմանում է իր բեմական հագուստը, դիմահարդարումը, դեկորացիաները, սակայն մարդը սխալվում է:է։ Բեմական հագուստ, դիմահարդարում, դեկորացիաներ և այլն, սրանք մշակույթի սեփականությունն են, իսկ ահա հույզերը և բնածին արտահայտիչ զգացումները`զգացումները՝ ուրիշ առանձնահատկություն ունեն: ունեն։ Սրանք ոչ միայն նշաններ են, սիմվոլներ, գաղափարական մետաֆորաներ:մետաֆորաներ։ Նրանք ունեն իրենց սեփական էությունը, սեփական կյանքը:կյանքը։ Եվ միայն նրանց մշակութային, մասնավորապես`մասնավորապես՝ կրոնական մասից դեպի գոյաբանականը տեղափոխվելիս ենք գտնում այն հարցի պատասխանը, թե ինչու է ծիծաղը իրենից ներկայացնում հսկայական առեղծված, լացը՝ ոչ<ref> Козницев А.Г. Феномен «смех-плач»: о различии сходного, Санкт-Петербург, 2010</ref>:։
=== Հոգեբանական մոտեցում ===
Ուրախությունը հրճվանքի համակեցությունն է ծիծաղի հետ:հետ։ Սակայն, արդյո՞ք, մարդը չի կարող ուրախանալ առանց ծիծաղելու:ծիծաղելու։ Եվ արդյո՞ք ծիծաղն արտահայտում է միան ուրախություն. ուրախությունն այստեղ երկրորդական է:է։
 
Ե՛վ ծիծաղը, և՛ լացը մարդու առեղծվածային առանձնահատկություններից են:են։ Ֆիզիոլիգիական տեսանկյունից՝ երկուսն էլ վեգետատիվ ռեֆլեքսներ են, իսկ հոգեբանական առումով՝ արտահայտիչ շարժումներով ուղեկցվող զգացումներ:զգացումներ։ Նշված երկրորդ ասպեկտին հատկապես մեծ ուշադրություն է դարձրել Դարվինն իր «Մարդկանց և կենդանիների հույզերի արտահայտումը»<ref name="Դարվին">< /ref> մենագրության մեջ:մեջ։ Նշված աշխատության մեջ էլ Դարվինը նշում է, որ հույզի արտահայտումը դեմքի վրա բնածին և էվոլյուցիոն հարմարվողականության արդյունք է:է։ Տարբեր ռասսաների մարդիկ միևնույն կերպ են արտահայտում ծիծաղի և լացի հույզերն իրենց դեմքի վրա:վրա։ Նա նշում է նաև, որ էմոցիաների միմիկական արտահայտումները ուժեղացնում են տեսահաղորդակցության հնարավորությունները և նպաստում տեսակի գոյատևմանը: գոյատևմանը։
 
Ինչ վերաբերում է նախնադարյան հույզերին, այդ հարցը հեշտությամբ է լուծվում էվոլյուցիոն- համեմատական մոտեցաման օգնությամբ<ref> Козницев А.Г. Смех, плач, зевота: Психология чувств или этология общения? Этология человека на пороге XXI века. М. 1999</ref> <ref>Keith-Spiegel, P. C. Early Conceptions of Humor: Varieties and Issues. In Goldstein & McGhee, NY, 1972</ref>: ։
 
Հետաքրքրական է Ուիլյամ Ջեյմսի մոտեցումը հույզերի մարմնական դրսևորումների վերաբերյալ. նա տեղափոխել է պատճառը և հետևանքը՝ նշելով, որ առաջնային է հենց «արտահայտչականությունը» (միմիկան), իսկ այն, որը համարվում էր «արտահայտվող»` հույզերը, ընդամենը հոգեբանական արձագանքներ են, միմիկայի արտացոլման հետ ոչ մի նշանակություն չունեն: Եթե այսպես է, ապա հույզերի արտահայտման հարցը մղվում է երկրորդ պլան. («ոչ թե դեմքն է հոգու հայելին, այլ հոգին է դեմքի հայելին»):։ Ըստ Ջեյմսի՝ հույզերի հետազոտման գլխավոր խնդիրը պետք է կայանա նախ և առաջ դրանց պատճառները գտնելու մեջ, որոնցով էլ որոշակի ազդակներ առաջացնում են մարմանական ռեակցիաներ: ռեակցիաներ։
 
Ընդանուր առմամբ, այդպիսի մոտեցումը դժգոհություն չի առաջացնում:առաջացնում։ Փոխադարձ կապ կա ուղեղի գործունեության և միմիկայի միջև:միջև։ Մի կողմից այստեղից հետևում է, որ երկու տարբերակն էլ հնարավոր է`է՝ դեմքը`դեմքը՝ հոգու հայելի, հոգին`հոգին՝ դեմքի:դեմքի։ Մի կողմից էլ պարզ է, որ «արտահայտիչ շարժումները» իրենց բնույթով բնազդային սոցիալական ազդանշաններ են, մյուս կողմից էլ՝ որ մարդու հոգեկան կյանքը անչափ հարուստ է, քան [[կենդանի]]ներինը, և ավելի բարձր մակարդակի է`է՝ լեզվական, ոչ թե բնազդային<ref>Джемс У. Психология, М.: Педагогока, 1991. С. 332-351</ref>:։
=== Վարքաբանական (էթոլոգիական) մոտեցում ===
Ծիծաղի ուսումնասիրման այս մոտեցումը մատնացույց է անում ծիծաղի նմանությունը կենդանիների շարժողական ակտիվության հետ:հետ։ Այս տերմինով էլ վարքաբանները նշում են վարքի ոչ ադեկվատ ռեակցիաները, որոնք կոնֆլիկտերի շարժառիթներով են առաջանում<ref name="Կոզ">Козинцев А.Г. Человек и смех, Санкт-Петерург, Алтейа, 2007.</ref>
 
Սովորական, նորմալ պայմաններում մարդկանց ծիծաղը չափազանց կարծրատիպային է և վարակիչ:վարակիչ։ Այդ գծերը բնորոշ են բնազդներին, որոնք ունեն ազդանշանային գործառույթ, որոնք էթոլոգիայում կոչվում են սոցիալական ռելիզեր (releaser)<ref>http://psychology.academic.ru/7025/%D0%A0%D0%95%D0%9B%D0%98%D0%97%D0%95%D0%A0</ref>:։ Ծիծաղն, ռելիզեր է, որը ունի հանդարտացման գործառույթ և հայտնվել է ծիսականացման ճանապարհով`ճանապարհով՝ ագրեսիվ [[ռեֆլեքս]]ի հիմքի վրա: վրա։ Կենդանական աշխարհում լայն տարածում ունի սպառնալիքը ողջունելի դարձնելու երևույթը, որը բազմաթիվ զուգահեռներ ունի մարդկային հասարակությունում:հասարակությունում։ Թաքնված իմաստ ունի այդ վարքը:վարքը։ Իրոք, էթոլոգիական փաստերը վկայում են, որ ծիծաղի էվոլյուցիոն նախնին եղել է, այսպես կոչված, թույլ կիսաբաց բերանի դիսպլեյը այլ կեպ ասած`ասած՝ «խաղադեմք»` ծիսականացված խայթ [[կապիկ]]ների կողմից կիրառվող խաղային ագրեսիայի ժամանակ: Այդ ազդանշանով կապիկը իր խաղընկերոջը հասկացնում է, որ լուրջ չէ իր հարձակումը: Հավանական է, որ հենց այստեղից է ծագում խուտուտի երևույթը:
 
Ինչպես հաճախ պնդում են, խուտուտը «հաճելի խթանում» չէ, այլ`այլ՝ խաղային ագրեսիա:ագրեսիա։ Կապիկները գիտեն, որ «խաղային դեմքը» սոցիալական ռելիզոր է:է։ Դրա համար էլ նրանք իրենց բերանը ձեռքով ծածկում են, երբ չեն ցանկանում այլևս խաղալ:խաղալ։ Մարդկային ծիծաղն էլ է չափազանց սոցիալական և, շատ դեպքերում, գործում է ինչպես խաղային ազդանշան:ազդանշան։ Մարդիկ, ի տարբերություն կապիկների, ընդունակ են հսկել իրենց միմիկան և ծիծաղել «շինծու» ծիծաղով, սակայն նորմայում մարդկային ծիծաղը ակամայից է և ոչ պակաս ինստինկտիվ, քան կապիկների «ծիծաղը»:։ Ինքն իրենով ծիծաղը վարակիչ է նույնիսկ առանց հումորի:հումորի։ Բացի այդ ապացուցված է, որ հումորը և ծիծաղը հասարակության մեջ գործում են որպես «մեղմացնող երևույթ»` նվազեցնելով ագրեսիայի և թշնամանքի մակարդակը վերաձևավորելով կոնֆլիկտային իրավիճակը` խաղայինի:խաղայինի։ Ելնելով էթոլոգիական փաստերից, թվում է, թե ծիծաղի առաջնային ֆունկցիան կայանում է ագրեսիայի կանխման մեջ:մեջ։ Բայց կապիկների համար ներխմբային ագրեսիայի խնդիրը ոչ պակաս կարևոր է, քան մարդկանց մոտ:մոտ։ Ստացվում է, որ ծիծաղը միայն մարդկային որակ չէ, կապիկների մոտ ևս գտնում ենք դրա սաղմերը:սաղմերը։
 
Շատ տեսաբաններ նշում են, որ մարդանման կապիկներին բնորոշ են հումորի նախադրյալներ, որոնք դրսևորման որոշ պայմաններում առաջանում է հումորը:հումորը։ Այդպիսի գլխավոր պայմաններից է կապիկների կողմից մարդկային սիմվոլիկ հաղորդակցության յուրացումը:յուրացումը։ Հարկ է նկատել, որ հենց ազատազրկումն է կապիկների մոտ արթնացնում այն վարքը, որ բացակայում է բնությունում:բնությունում։ Մասնավորապես վանդակում [[շիմպանզե]]ների մոտ`մոտ՝ առանց վարժեցնոլու երբեմն ի հայտ են գալիս կոպիտ, պրակտիկ հումորի նշաններ:նշաններ։ Մարդկանց կողմից արգելնքները բերում են նրան, որ խախտվում են խաղի ձևով վարքը, որը չափազանց նման է մարդկային հասարակության մի քանի՝ ոչ պակաս կոպիտ, ծիծաղելի տոնական [[ավանդույթ]]ներին<ref name="Կոզ">< /ref>:։
 
Չնայած նրան, որ տասնյակ տեսաբաններ փորձել են բացատրել հումորի իմաստը, այս երևույթը մնում է բավական առեղծվածային:առեղծվածային։ Հավանաբար, դրա ավելի խորը ակունքներին է վերաբերում արդեն հիշատակված հնագույն տոնական ավանդույթները, որը դասվում է «հակառակ վարքին»:։ Արտասահմանյան վարքաբանները նման երևույթներն անվանում են «սիմվոլիկ ինվերսիա», իսկ ռուսական դպրոցի մշակութաբանները`մշակութաբանները՝ անվանում են «հակավարք»:։ Կիրառվում են նաև ուրիշ անվանումներ`անվանումներ՝ «պարոդիաներ», «կարնավալիզացիա»:։ Հակավարքային տոների ժամանակ խստագույն արգելքները խախտվում էին համընդհանուր ուրախ ծիծաղի նեքրո:նեքրո։ Դրանց հիմնական ֆունկցիան կայանում էր, հավանաբար, հոգեկան լարվածություններից բեռնաթափման մեջ<ref> Абрамян Л. Беседы у дерева, М. 2005</ref>: ։ Մյուս իմասն էլ այն է, թե մարդիկ միմյանց ներկայացնում էին «ինչպես է պետք» կամ «ինչպես պետք չէ»` այդպիսով պահպանում էին հասարակական կարգը: Կամ, ինչպես նշում է [[Զիգմունդ Ֆրոյդ]]ը, տոնակատարությունը թույլատրելիի, ավելին` պարտադիրի է արգելվածի հանդիսավոր խախտումը<ref> Фрейд З. Тотем и табу. М. 1997, с. 412</ref>:։
 
Ընդհանրապես արխայիկ գիտակցությունը «խուսափում է» ամեն վերացականից և ձգտում է կոնկրետության:կոնկրետության։ Հատկապես սխալ վարքը պետք է ոչ միայն ժխտվեր, այլ պետք է ցուցադրվեր գոնե դիտավորյալ, որը ստեղծում էր [[դրդապատճառ]]ների կոնֆլիկտ, որը փոփոխված ակտիվության, այսինքն`այսինքն՝ ծիծաղի ազատ արձակման նախադրյալ է:է։ Հակավարքային ծիսակատարությունների համընկնումը տարբեր [[ազգ]]երի մոտ առաջացել է մարդու [[հոգեկան]]ի ընդհանուր օրինաչափություններով, ինչպես օրինակ`օրինակ՝ եվրոպական պարահանդեսը, [[բարեկենդան]]ը:ը։ Անհատական մակարդակով հակավարքը ցուցադրվում է ծիսական [[ծաղրածու]]ներով, որոնց դերը հասարակությունում հակասական է:է։ Նրանք ընկալվում էին որպես գերբնական էակներ:էակներ։ Համապատասխանաբար առաջացնում են և՛ ծիծաղ, և՛ [[վախ]]:։
 
=== Փիլիսոփայական մոտեցում ===
Ծիծաղի, համապատասխանաբար հումորի, մշակութային բովանդակության վերլուծությանն անդրադարձել են շատ փիլիսոփաներ:փիլիսոփաներ։ Տարբերելով կատակերգականը և ողբերգակը`ողբերգակը՝ [[Արիստոտել]]ը նշել է, որ կատակերգությունը ձգտում է պատկերել վատ մարդկանց, իսկ [[ողբերգություն]]ը` հակառակը: Նա նշում է, որ կատակերգությունը վատ մարդկանց կրկնօրինակումն է, քանի որ ծիծաղելին բացասական վարքի մասն է կազմում` ծիծաղելին սխալմունք է և տգեղություն, որ ոչ ոքի ցավ չի պատճառում: պատճառում։ Ըստ [[Թոմաս Հոբս]]ի, ով «գերազանցության տեսության» հեղինակն է, համարում էր, որ ծամածռությունները, որոնք անվանվում են ծիծաղ, ոչ թե չարի դեմ տարած հաղթանակի վեհությունն են արտահայտում, այլ մարդկության էգոիստական և փառասիրության հպարտությունը: հպարտությունը։ Բացասականի նկատմամբ հաղթանակը նշանակում է, որ միայն մարդկային հաճույքի համար են գրվում կարակերգությունները:կարակերգությունները։ Ծիծաղելու համար անհրաժեշտ է անցնել մետամակարդակի և եզրակացություն անել, ոչ թե նկարագրվածը, այլ պատմվածքի բուն բնույթը:բնույթը։ Գրվածքը հասկանալու և ծիծաղելու համար չի պահանջվում հումորի զգացում<ref>Гоббс Т. Человческая природа, М. 1989, с. 507-514</ref>:։
 
Ծիծաղի ուսումնասիրությանն անդրադարձել է նաև [[Էմանուել Կանտ]]ը:ը։ Կանտը նշում է, որ ծիծաղի պատճառ կարող է ծառայել մտքի պատկերացումների խաղը, որի միջոցով ոչինչ չի իմաստավորվում և այդ խաղից ստացած հաճույքը կարող է հասցնել [[աֆեկտ]]ի: ի։ Ծիծաղը, ըստ նրա, աֆեկտ է, որն առաջանում է հանկարծակի`հանկարծակի՝ ոչնչի լարված սպասումից: սպասումից։ Ծիծաղող մարդը հրաժարվում է զգացողությունից, գնահատականներից, մոռանում է ինչ-որ բանի նկատմամբ վերաբերմունքի մասին:մասին։ Ծիծաղը ինչպես և մահը արդարացիորեն համարվում են մեծագույն հավասարիչ: հավասարիչ։ Կոմիկ «դեգրադացիան» վերադարձնում է մարդուն զարգացման ստորին մակարդակի, այնպես որ մարդը դադարում է տարբերել լավը վատից, ողջամտությունը անմտությունից, գեղեցիկը տգեղից և այլն: այլն։ Եթե օբյեկտը մեզանից ինչ որ չափով բարձր է, մենք մտովի այն իջեցնում ենք ծիծաղով, որի արդյունքում իջնում ենք ինքներս<ref> Кант. И. Критика способности суждения. М. 1994. С. 68.</ref>: ։
 
Կանտը հրաժարվում է «կատակերգական» և «ծիծաղելի» հասկացություններից. նա խոսում է միայն ծիծաղի առիթի մասին:մասին։ Երբեք ծիծաղը ուղղված չի եղել ինչ-որ մեկի դեմ:դեմ։ Արտաքին աշխարհում դրա համար կան միայն առիթներ:առիթներ։ Իրական և միակ պատճառը միշտ մեզանում է:է։ Ծիծաղը չի բավարարվում ձևի և միջոցի դերով, ծիծաղը ձգտում է դառնալ բովանդակություն և [[նպատակ]]` անջատելով և դուրս մղելով ցանկացած լրջություն:
== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}
* Marteinson, Peter, On the Problem of the Comic: A Philosophical Study on the Origins of Laughter, Legas Press, Ottawa, 2006.
* Бергсон Анри — «Смех». Presses Universitaires de France, 1940-Издательство «Искусство», 1992.
 
[[Կատեգորիա: Ծիծաղ]]
[[Կատեգորիա: ՌեֆլեքսներԾիծաղ]]
[[Կատեգորիա: ԾիծաղՌեֆլեքսներ]]
266 264

edits