«Սպեկտր»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 32 բայտ ,  5 տարի առաջ
չ
վերջակետների ուղղում, փոխարինվեց: ա: → ա։ (32) oգտվելով ԱՎԲ
չ (վերջակետների ուղղում, փոխարինվեց: ա: → ա։ (32) oգտվելով ԱՎԲ)
'''Սպեկտր''' (լատ. spectrum - պատկերացում, պատկեր, [[Ֆիզիկա|ֆիզիկայում]]՝ տվյալ ֆիզիկական մեծության ընդունած տարբեր արժեքների համախումբ։ Սպեկտրները կարող են լինել անընդհատ և ընդհատ։ «Սպեկտր» հասկացությունն առավել հաճախ կիրառվում է [[տատանողական պրոցեսներ|տատանողական պրոցեսների]], ինչպես նաև [[Էլեկտրամագնիսականություն|էլեկտրամագնիսական]] և [[օպտիկական երևույթներ|օպտիկական երևույթների]] նկարագրության համար։ Լույսի աղբյուրների դասակարգումը կարելի է կատարել [[լույսի ալիքային տեսություն|լույսի ալիքային տեսության]] հիման վրա:վրա։ Այս տեսակետից լույսի աղբյուրների ամենակարևոր դասակարգումը կարելի է իրագործել ելնելով նրանց ճառագայթած սպեկտրներից:սպեկտրներից։ Ժամանակակից օպտիկական գործիքները, որոնք ծնունդ են առել պարզ սարքերի կատարելագործման հետևանքով, հնարավորություն են տալիս մանրամասնորեն ուսումնասիրել տարբեր աղբյուրների տված սպեկտրները:սպեկտրները։ Այդ գործիքները կոչվում են [[սպեկտրոսկոպ]]ներ, եթե նրանք նախատեսված են սպեկտրների տեսողական դիտման համար, և [[սպեկտրագիր]]ներ՝ եթե նրանք հնարավորություն են տալիս լուսանկարել սպեկտրը:սպեկտրը։ Այդ գործիքների օգնությամբ հայտնաբերվել են սպեկտրների երեք հիմնական տեսակները, որոնք ստացել են գծային, շերտավոր և անընդհատ սպեկտրներ անունները:անունները։ Սպեկտրների յուրաքանչյուր տեսակը կարող է դիտվել և որպես ճառագայթման (էմիսիոն) սպեկտր, և որպես՝ կլանման:կլանման։
 
 
== Ճառագայթման գծային սպեկտր ==
 
Ճառագայթման գծային սպեկտրը բաղկացած է մութ արանքներով իրարից բաժանված մի շարք բավականաչափ նեղ գծերից, որոնց թիվը կախված ճառագայթման աղբյուրից, կարող է մի քանիսից հասնել մի քանի հազարի:հազարի։ Նեղ գծերը դիտվում են այն դեպքում, երբ լույս ճառագայթող ատոմները ուրիշ ատոմների հետ բախումների հետևանքով, չեն ենթարկվում ուժեղ ազդեցության:ազդեցության։ Նեղ գծերը սովորաբար առաջանում են փոքր ճնշման տակ գտնվող գազերում էլեկտրական պարպման ժամանակ, ընդ որում ամեն մի գիծ բնորոշ է այն տեսակի ատոմների համար, որոնք ճառագայթում են նրան:նրան։ Օրինակ՝ նատրիումի ատոմները ճառագայթում են իրար շատ մոտ դասավորված երկու պայծառ գծեր սպեկտրի դեղին տիրույթում, կադմիումը ճառագայթում է պայծառ կարմիր ու կանաչ գծեր, ինպես նաև շատ թույլ գծեր, սնդիկը ճառագայթում է մի քանի պայծառ գծեր և այլն:այլն։ [[Էլեկտրական պարպում|Էլեկտրական պարպման]] ժամանակ գազերի վրա գործադրված ճնշման մեծացումը բերում է սպեկտրալ գծերի լայնացման, որի շնորհիվ սպեկտրը դառնում է շերտավոր:շերտավոր։ Շերտավոր սպեկտրը բաղկացած է շատ մեծ թվով գծերից, որոնք սպեկտրի տարբեր տիրույթներում կենտրոնացված են խմբերով:խմբերով։ [[Մոլեկուլ]]ները ճառագայթում են հենց այդպիսի սպեկտրներ, ընդ որում շերտերի տվյալ համակարգը բնորոշ է միայն նրան [[Ճառագայթում|ճառագայթող]] մոլեկուլներին:մոլեկուլներին։ Ճնշման ավելի մեծացման ժամանակ շերտերը, լայնանալով, միանում են կազմելով անընդհատ սպեկտր:սպեկտր։ Տաքացած պինդ մարմինների ճառագայթած սպեկտրները ևս անընդհատ են:են։ Այս տեսակի սպեկտրը, սովորաբար ճառագայթվում է այնպիսի պայմաններում, երբ յուրաքանչյուր [[ատոմ]]ը գտնվում է հարևան ատոմների ուժեղ ազդեցության տակ:Օգտագործելովտակ։Օգտագործելով [[ֆոտոթիթեղ]]ներ, կարելի է լուսանկարել այն գծերն ու շերտերը, որոնք ընկած են տեսանելի սպեկտրի սահմաններից դուրս:դուրս։ Դա նշանակում է, որ կան ճառագայթման որոշ տեսակներ, որոնց նկատմամբ ֆոտոթիթեղը զգայուն է, իսկ աչքը՝ ոչ:ոչ։ Ճառագայթումը, որը տեղավորված է սպեկտրի կարմիր ծայրից դուրս, կոչվում է [[Ինֆրակարմիր ճառագայթներ|ինֆրակարմիր]], իսկ մանուշակագույն ծայրից դուրս գտնվող սպեկտրը՝ [[Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ|ուլտրամանուշակագույն]]:
 
== Ճառագայթմն անընդհատ սպեկտր ==
 
Սովորական լույսի աղբյուրների մեծ մասը տալիս են ճառագայթման անընդհատ սպեկտր:սպեկտր։ Նկատվել է, որ գազերով կամ գոլորշիներով այդպիսի լույսի անցման ժամանակ ի հայտ են գալիս մութ գծեր:գծեր։ [[Գոլորշի]]ները, գազերը և հեղուկները կարող են տալ նաև կլանման անընդհատ սպեկտր:սպեկտր։ Սակայն հայտնաբերվել են, որ սպեկտրում [[գազ]]երի ու գոլորշիների առանձնահատուկ կլանման գծերի ու շերտերի դիրքերը համընկնում են էլեկտրական պարպման հետևանքով այդ գազերի ու գոլորշիների ճառագայթած գծերի ու շերտերի դիրքերի հետ:հետ։ Կլանման այդպիսի գծերն ու շերտերը հնարավորություն են տալիս ապացուցել գազերում և գոլորշիներում համապատասխան ատոմների ու մոլեկուլների առկայությունը:առկայությունը։ Նման տեսակի սպեկտր առաջին անգամ հայտնաբերել է [[Ֆրաունհոֆեր]]ը, որը ցույց է տվել, որ արեգակի ճառագայթած անընդհատ սպեկտրը հատված է մի շարք մութ գծերով:գծերով։ Սպեկտրում նրանց դիրքերը համընկնում են լաբորատոր պայմաններում ստացված էմիսիոն սպեկտրի որոշ գծերի դիրքերի հետ:հետ։ Այդ գծերի ծագման պատճառը կայանում է հետևյալում:հետևյալում։ Արեգակի կենտրոնը իրենից ներկայացնում է մեծ խտություն և բարձր [[ջերմաստիճան]] ունեցող գազ, որը ճառագայթում է անընդհատ սպեկտր:սպեկտր։ Այդ լույսն անցնելով արեգակի փոքր խտության և համեմատաբար սառը արտաքին շերտով նրա մի մասը կլանվում է, որի հետևանքով արեգակի սպեկտրում նկատվում են մութ գծեր:գծեր։ Արեգակի սպեկտրում կլանման որոշ գծերը, որոնք նկատվում են Երկրի վրա կատարվող դիտումների ժամանակ, իրենց ծագումով պարտական են [[մթնոլորտ|մթնոլորտի գազեր]]ի կողմից լույսի կլանանը:կլանանը։ Նշենք, որ արեգակի կենտրոնական տիրույթը կոչվում է [[ֆոտոսֆերա]]: Արևապսակը իրենից ներկայացնում է արեգակի ավելի փոքր [[խտություն]] ունեցող մասը, որը տարածվում է քրոմոսֆերայի ահմաններից մեծ հեռավորությունների վրա:վրա։ Պսակը կարելի է տեսնել միայն արեգակի խավարման ժամանակ, երբ արեգակի սկավառակի հիմնական լույսը ծածկվում է լուսնով:լուսնով։ Պսակի սպեկտրում դիտվում են մի շարք թույլ, բայց շատ նեղ էմիսիոն գծեր:գծեր։
 
== Սպեկտրները միջուկային ֆիզիկայում ==
144 973

edits