«Հունգարական հեղափոխություն (1956)»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
վերջակետների ուղղում, փոխարինվեց: մ: → մ։ (39) oգտվելով ԱՎԲ
No edit summary
չ (վերջակետների ուղղում, փոխարինվեց: մ: → մ։ (39) oգտվելով ԱՎԲ)
'''Հունգարիայի 1956-ի հեղափոխությունը''' - Զինված ապստամբություն [[Հունգարիա]]յում կոմունիստական դրածո վարչախմբի դեմ:դեմ։ Ճնշվել է խորհրդային զորքերի կողմից:կողմից։ [[Պատկեր:Budapešť, Belváros, Országház, revoluční vlajka.JPG|մինի|Հունգարիայի դրոշը, որից կտրված է խորհրդային տարբերանշանը:տարբերանշանը։ Այն Հունգարիայի հեղափոխության խորհրդանիշն է]]
 
== Հունգարիայում դրածո վարչախմբի հաստատումը ==
1945-ի փետրվարին [[ԽՍՀՄ Զինված ուժեր|խորհրդային զորքերը]] գրավում են Հունգարիան:Հունգարիան։ 1947-ին [[:en: Paris Peace Treaties, 1947|Փարիզի պայամանագրով]] Հունգարիան ճանաչվում է անկախ, դառնում [[ՄԱԿ]]-ի անդամ:անդամ։ 1947-49թթ [[ԽՍՀՄ]] հատուկ ծառայություններն ու նրանց գործակալները տեռորի, շանտաժի, կեղծիքների միջոցով Հունգարիայում հաստատում են կոմունիստական միակուսակցական դրածո վարչախումբ:վարչախումբ։
 
== Խորհրդային զորքերի կարգավիճակը Հունգարիայում ==
[[Պատկեր:Nagy Imre - bust in Mátészalka, Hungary.jpg|մինի|Իմռե Նաձի կիսանդրին]]
Փարիզի պայմանագրով նախատեսվում էր դուրս բերել խորհրդային զորքերը Արեվելաեվրոպական երկրներից:երկրներից։ Սակայն 1955 թվականի [[մայիսի 14]]-ին [[Վարշավա]]յում [[Ալբանիա]]ն, [[Բուլղարիա]]ն, [[Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետություն]]ը, [[Լեհաստան]]ը, Հունգարիան, [[Չեխոսլովակիա]]ն, [[Ռումինիա]]ն և ԽՍՀՄ-ը հիմնում են «[[Վարշավայի պայմանագրի կազմակերպություն]]» (ՎՊԿ) ռազմաքաղաքական դաշինք, որով ԽՍՀՄ-ն իրավունք է ստանում զորք տեղակայել ՎՊԿ երկրներում:երկրներում։
 
== Ընդվզման նախաշեմին ==
[[Պատկեր:Будапешт 56. Голова статуи Сталина.jpg|մինի|Ստալինի կոտրված արձանի գլուխը]]
Հունգարիայում 1947-52թթ. 650.000 մարդ հալածվում և հետապնդումների է ենթարկվում, սահմանափակվում է ազատ խոսքը:խոսքը։ 1949-ին կալանավորվում է 200 քաղաքական գործիչ, որոնց մի մասը մահապատժի է ենթարկվում:ենթարկվում։ [[1952]]թ-ին բռնադատվում է 540.000 մարդ, քրգործեր են հարուցվում 1.5 մլն մարդու նկատմամբ:նկատմամբ։ Վճարվող մեծ ռազմատուգանքը խոչընդոտում է տնտեսության զարգացմանը:զարգացմանը։ [[1953]]թ.ին Հունգարիայի կառավարության ղեկավար է նշանակվում [[Իմռե Նաձ]]ը, որը սկսում է բարեփոխումներ իրականացնել. Քաղբանտարկյալների նկատմամբ համաներում է կիրառվում, դադարեցվում է բռնի կոլեկտիվացումը, մամուլին որոշակի ազատություններ են տվում և այլն:այլն։ Կրեմլը 1955-ի ապրիլի 18-ին պաշտոնանկ է անում Իմռե Նաձին, ինչը հասարակական դժգոհության ալիք է բարձրացնում:բարձրացնում։
 
==«Շանդոր Պետեֆի» խմբակը==
1955թ. հունգարացի ուսանողները հիմնում են «Շանդոր Պետեֆի» խմբակը ([[Շանդոր Պետեֆի]]ն [[1848]]թ. [[Հունգարական բուրժուական հեղափոխություն (1848-1849)|հունգարական հեղափոխության]] առաջնորդներից է, զոհվել է [[1849]]թ. [[ռուսներ]]ի դեմ կռվում), որը դառնում է ազատ բանավեճերի ակումբ:ակումբ։ 1956-ի հունիսին [[:pl: Poznański Czerwiec|Պոզնանի ապստամբության]] ազդեցությամբ Հունգարիայում սրվում են ընդդիմադիր և հակախորհրդային տրամադրությունները:տրամադրությունները։ Փակվում է «Շանդոր Պետեֆի» խմբակը, մի քանի ուսանող ձերբակալվում է:է։ Մնացածները հոկտեմբերի 16-ին ստեղծում են «Հունգարիայի համալսարանների և ակադեմիաների ուսանողների միությունը», որը ղեկավարում է հակակառավարական ցույցերն ու ապստամբությունը:ապստամբությունը։
 
==Առաջին հուժկու ցույցերը==
[[Պատկեր:Szétlőtt harckocsi a Móricz Zsigmond körtéren.jpg|մինի|Խոցված խորհրդային տանկ]]
Առաջին զանգվածային հակակոմունիստական [[ցույց]]ը տեղի է ունենում 1956թ. [[հոկտեմբերի 6]]-ին, որին մասնակցում է մոտ 100.000 մարդ, հնչում են հակաստալինյան, հակառուսկան կոչեր:կոչեր։ [[Հոկտեմբերի 22]]-ին ուսանողները ներկայացնում են 16 պահանջ, այդ թվում՝ խորհրդային զորքերի դուրս բերումը, քաղբանտարկյալների ազատ արձակումը և այլն:այլն։
 
==Ապստամբության սկիզբը==
[[Հոկտեմբերի 23]]-ին երթին մասնակցում է 200.000 մարդ, հնչում են հակակոմունիստական և հակախորհրդային կոչեր, պետական դրոշների վրայից կտրում-հեռացնում են խորհրդային խորհրդանիշը:խորհրդանիշը։ [[Հոկտեմբերի 24]]-ին ցուցարարները գրավում են հունգարական զորքերի ռազմակայաններից մեկը և զինվում, մի քանի հազար հունգարացի զինվոր անցնում է ցուցարարների կողմը:կողմը։ Ապստամբները գրավում են Ազգային ռադիոյի շենքը, ջարդուփշուր անում [[Ստալին]]ի հուշարձանը, ինչից հետո խորհրդային տանկերը մտնում են [[Բուդապեշտ]], վերահսկողության տակ վերցնում [[խորհրդարան]]ը և [[օդանավակայան]]ը:ը։ Սկսվում են զինված բախումները:բախումները։
==Խորհրդային կայսրության հակազդեցությունը==
Հոկտեմբերի 25-ին Կրեմլը Հունգարիա է գործուղում [[Յանոշ Կադար]]ին:ին։ Իմռե Նաձը [[Անաստաս Միկոյան|Միկոյանի]] և [[Միխայիլ Սուսլով|Սուսլովի]] հետ բանակցություններ է սկսում:սկսում։ Հոկտեմբերի 30-ին Իմռե Նաձը հայտարարում է կոալիցիոն կառավարություն ձևավորելու մասին:մասին։ Հոկտեմբերի 31-ին [[ԽՄԿԿ ԿԿ Նախագահություն|ԽՄԿԿ կենտկոմի]] նիստում [[Նիկիտա Խրուշչով|Խրուշչով]]ը պահանջում է Յանոշ Կադարի գլխավորությամբ նոր կառավարություն ստեղծել Հունգարիայում, իսկ հեղափոխության ճնշումը հանձնարարվում է մարշալ [[Իվան Կոնև]]ին:ին։ Խորհրդային նոր զորամիավորումներ են մտնում Հունգարիա:Հունգարիա։ Ի պատասխան Իմռե Նաձը հայտարարում է Հուգարաիայի ՎՊԿ-ից դուրս գալու մասին:մասին։
 
==Խորհրդային զորքի ներխուժումը==
[[Պատկեր:1956 emlékmű Mélykút.jpg|մինի|Հունգարիայի հեղափոխության հուշարձանը]]
1956թ. [[նոյեմբերի 4]]-ի առավոտյան սկսվում է «Վիխր» գործողությունը, որին մասնակցում է խորհրդային 60.000 զինվոր:զինվոր։ Ապստամբները փողոցային բարիկադներ են կառուցում և կռվում զավթիչների դեմ, իսկ նրանց գործակալներին հրապարակավ կախում:կախում։ Խորհրդային զինվորները կրակ են բացում ոչ միայն ապստամբների, այլև խաղաղ բնակչության վրա, զոհված հունգարացիների հազարավոր դիակները փողոցներից հավաքվում ու նետում են [[Դանուբ]] գետը:գետը։ [[Նոյեմբերի 7]]-ին հեղափոխությունը ճնշվում է, խորհրդային բանակի ուղեկցությամբ Յանոշ Կադարը մտնում է [[Բուդապեշտ]]: Իռմե Նաձին ձերբակալում են ու տանում [[Մոսկվա]]:
 
==Կորուստներն ու բռնաճնշումները==
«Վիխր» գործողության ժամանակ զոհվում է 3.000 հունգարացի ապստամբ, 700 սովետական զինվոր, վիրավորվում են տասնյակ հազար մարդիկ:մարդիկ։ Հեղափոխությունը ճնշելուց հետո ձերբակալվում է 15.000 մարդ, որից 280-ը մահապատժի է դատապարտվում:դատապարտվում։ Հետապնդումից խուսափելու համար ավելի քան 200.000 մարդ արտագաղթում է երկրից:երկրից։ [[1958]]թ. [[հունիսի 9]]-ին սկսվում է Իմռե Նաձի և նրա համախոհների դատավարությունը:դատավարությունը։ Իմռե Նաձին մեղադրում են պետական դավաճանության մեջ և [[հունիսի 15]]-ին մահապատժի դատապարտում:դատապարտում։ Պատիժը կիրառվում է հաջորդ օրը:օրը։
 
Հունգարիայի ներկայիս Սահմանադրության մեջ գրված է. «Մեր ներկայիս ազատությունը ծաղկել է 1956 թվականի հեղափոխությունից»: <ref>[http://nemzetikonyvtar.kormany.hu/download/c/00/50000/%C3%B6rm%C3%A9ny-magyar_nyomda.pdf Հունգարիայի սահմանադրությունը]</ref>
167 013

edits