«Մակրոէկոնոմիկա»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
կետադրություն և բացատներ, փոխարինվեց: ն , ո → ն, ո (15) oգտվելով ԱՎԲ
չ (→‎Մերկանտելիզմից դեպի մարքսիզմ: վերջակետների ուղղում, փոխարինվեց: ը: → ը։ (3) oգտվելով ԱՎԲ)
չ (կետադրություն և բացատներ, փոխարինվեց: ն , ո → ն, ո (15) oգտվելով ԱՎԲ)
==== Մերկանտելիզմից դեպի մարքսիզմ ====
[[Պատկեր:Karl Marx 001.jpg|մինի|ձախից|150px|[[Կարլ Մարքս]]]]
Չնայած նրան , որ մակրոէկոնոմիկան նոր գիտություն է ուսումնասիրությունը սկսվել է դեռևս «Քեյնսան հեղափոխությունից» շատ առաջ։
[[Պատկեր:Lefebvre - Jean-Baptiste Colbert.jpg|մինի|աջից|150px |մինի|ձախից|150px|[[Ժան- Բատիստ Կոլբեր]]]]
15-րդ դարում առաջացավ [[մերկանտելիզմ]]ը` առաջին տնտեսագիտական ( տնտեսական) դպրոցը, որի զարգացման վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել [[Անտուան դե Մոնկրետիեն]]ը, [[Ուիլյամ Ստաֆֆորդ]]ը, [[Թոմաս Ման]]ը, [[Ժան Բատիստ Կոլբեր]]ը։Քննարկվում էին այնպիսի խնդիրներ, ինչպիսիք էին ֆինանսական ապահովվածության ավելացումը`տնտեսության մեջ կառավարության միջամտմամբ, առևտրային հաշվեկշռի պահպանումը (ի հաշիվ տվյալ երկրումարտադրված ապրանքների արտահանման չափերի ավելացման և սահմանափակ ներմուծման ). մերկանտելիստները մեծ ուշադրություն էին դարձնում դրամական շրջանառության ոլորտի վրա։
18-րդ դարի կեսերին ձևավորվում է ֆիզիոկրատների դպրոցը ([[Ֆրանսուա Կենե]] , [[Անն Ռոբեր]], [[Ժակ Տյուրգո]], [[Վիկտոր Միրաբո]] և [[Պիեր Պոլ Մերսե Լա Րիվեր]]) Զարգացնելով իրենց գաղափարնները, հիմքում ֆիզիոկրատները հիմնվում էին գյուղատնտեսության դերի կարևորության վրա։ Այսպես ամենահին և ճանաչված տնտեսագիտական մոդելը` Կենեի աղյուսակը բացատրում էր «մաքուր արտադրանքի» շրջանառությունը միայն գյուղատնտեսության զարգացման տեսակետից, ամբողջ հասարակությունը բաժանելով արտադրողական, «անպտուղ» դասակարգի և սեփականատերերի։
19-րդ դարում առաջացավ [[մարքսիզմ]]ը և մարքսիստական քաղաքական տնտեսությունը, որի հիմնադիրները համարվում են [[Կարլ Մարքս]]ը և [[Ֆեդիրիխ Էնգելս]]ը։ Մարքսի տնտեսագիտական գաղափարները նշանակալից ազդեցություն են ունեցել մակրոտնտեսագիտության տեսության զարգացման վրա։ Ներմուծվում և ակտիվորեն զարգանում են նոր հասկացություններ, ինչպիսիք են` հավելյալ արժեքը, արտադրական հարաբերոՄակրոէկոնոմիկա գիտությունը զբաղվում է այնպիսի հարցերով, որոնց պատասխանները անհնար է գտնել միկրոէկոնոմիկայի մակարդակներում։ Նշենք մակրոէկոնոմիկայի խնդիրները։ւթյուններըխնդիրները։ ւթյունները, պարզ և ընդլայնված վերարտադրությունը։
 
==== Ավստրիական դպրոց ====
[[Պատկեր:1Bawerk.png|մինի|ձախից|150px |մինի|ձախից|150px|[[Հոյգեն ֆոն Բյոմ-Բավերկ]]]]
{{ Հիմնական հոդված | Ավստրիական դպրոց }}
[[19-րդ դար]]ի վերջին ձևավորված ավստրիական տնտեսագիտական դպրոցի ներկայացուցիչները ընդգծում էին շուկայի գնային մեխանիզմի ինքնակազմավորվող ուժերի դերը։ Տվյալ մոտեցման հիմքն այն պնդումն է, որ մարդկային վարքագծի բարդությունը և շուկայի բնույթի մշտական փոփոխությունը դարձնում են տնտեսության մեջ մաթեմատիկական մոդելավորումը բացառապես բարդ (եթե ընդհանրապես հնարավոր է )։ Մակրոտնտեսագիտական խնդիրները ուսումնասիրելիս , ներառյալ դրամական ցիկլի բնույթի ուսումնասիրությունը, ավստրիական դպրոցը հիմնական շեշտը դնում է հետերոգենեսության և կապիտալի ժամանակավոր կառուցվածքի վրա։
Ավստրիական դպրոցի հիմնական ներկայացուցիչները համարվում են [[Կարլ Մենգեր]]ը, [[Հոյգեն ֆոն Բյոմ-Բավերկ]]ը, [[Լյուդվիգ ֆոն Միզեսը]]։ 20-րդ դարի լավագույն տնտեսագետների թվին են պատկանում ավստրիական դպրոցի ներկայացուցիչներ [[Հենրի Խեզլիտտ]], [[Մյուրրե Ռոտբարդ]] և նոբելյան մրցանակակիր [[Ֆրիդրիխ ֆոն Հայեկը]] ։
 
[[Պատկեր:GregoryMankiw.jpg|մինի|աջից|300px |[[Գրիգորի Մենկյու]] Քեյնսական դպրոցի գլխավոր ներկայացուցիչներից մեկը ]]
{{ Հիմնական հոդված | Քեյնսականություն }}
Քեյնսան տնտեսագիտական դպրոցը ստեղծվել է բրիտանացի տնտեսագետ [[Ջոն Մեյնարդ Քեյնս]]ի կողմից [[1936]] վականին , երբ նա հրատարակեց իր «Զբաղվածության, տոկոսի և փողի ընդհանուր տեսություն» գիրքը։ Մինչ այդ Մեծ ճգնաժամը խարխլել էր հավատը դասական «ավտոմատացված» տնտեսագիտության հիմքերը։ Քեյնսը, ելնելով իր ուսումնասիրություններից, [[Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմ]]ի և [[1929]]-[[1933]] թվականների մեծ դեպրեսայի փորձից եկավ եզրահանգումների, որոնցով լիովին հերքեց դասականների գաղափարները։ Նախ և առաջ Քեյնսը ենթադրեց, որ շուկայում չի կարող լինել միայն կատարյալ մրցակցություն։ Երկրորդ Քեյնսը ենթադրում էր, որ կարճաժամկետ հատվածում գները կարող են չփոխվել։ Ըստ քեյնսականության տնտեսությունը կարող է լինել անկայուն։ Քեյնսը համոզված էր, որ կոնկրետ իրադրություններում շուկան չի կարող ինքնուրուն դիմակայել. երբեմն պետությունը պետք է միջամտի տնտեսությանը, որպեսզի վերացնի թերությունները։ Այսպիսով, Քեյնսը համարվում է [[խառը տնտեսական համակարգ]]ի կողմնակիցը։
Շուտով հայտնվեցին Քեյնսի տնտեսագիտության տեսության մեծ թվով հետևորդներ։ 20-րդ դարի երկրորդ կեսին առաջացան այսպես կոչված [[նեոքեյնսականություն]]ը և «նոր քեյնսականությունը», որոնց նպատակն է ընդգրկել քեյնսականությունը ժամանակակից տնտեսագիտական վերլուծության ստանդարտների մեջ և կապ գտնել ավելի վաղ, նեոդասական գաղափարների հետ։ Քեյնսական մակրոտնտեսական դպրոցը հատկապես մեծ ճանաչում գտավ համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամի ընթացքում սկսած [[2007]] թվականից։ Տվյալ դպրոցի հիմնական ներկայացուցիչներից կարող ենք համարել [[Ուիլյամ Ֆիլիպս]]ին, [[Բեն Բերնանկ]]ին, [[Ջեյմս Տոբին]]ին և [[Գրեգորի Մենկյու]]ն։
 
===== 1970 թվականի նոր դասական մակրոտնտեսագիտություն =====
{{ Հիմնական հոդված | Ռացիոնալ սպասումների տեսություն }}
Ռացիոնալ սպասումների տեսությունը առաջացել է 1970-ական թվականներին ամերիկացի տնտեսագետ [[Ռոբերտ Լուկասի]] կողմից։ Կարևոր ներկայացուցիչնեից է համարվում նաև [[Թոմաս Սադժենտ]]ը։ «Նոր դասականները» հիմնվում են տեղեկատվության անհամաչափության սկզբունքի վրա և մակրոտնտեսագիտական գործակալների արդյունավետության վրա. Տրամադրվող տնտեսական տեղեկատվության որակը համարվում է տնտեսության վարքի կարևոր չափանիշներից մեկը։ Այսպիսով տվյալ դպրոցի ներկայացուցիչները գտնում են , որ եթե բոլոր տնտեսագետ գործակալները իրենց վարքագծում լինեն արդյունավետ, եթե նրանց տրամադրվեն կատարյալ տեղեկատվություն, ապա տնեսությունը չի կարող լինել անկայուն։ Կարծում էին նաև, որ .քանի որ մարդիկ ռացիոնալ են, ապա «միևնույն սխալը չեն կարող կրկնել կրկնակի », այսինքն կարող են արագ հարմարվել տնտեսության ցանկացած իրավիճակում։ Արդյունքում բոլոր գործակալները կարող են կանխատեսել այն, ինչ կարող է տեղի ունենալ , եթե պետությունը օգտագործի միևնույն մեթոդները տնտեսության կարգավորման համար։
 
===== 20-րդ դար վերջին նոր քեյնսականություն =====
Տնտեսագիտությունը վերլուծության է ենթարկվում գրաֆիկների, աղյուսակների, սխեմաների, մաթեմատիկական ֆունկցիաների միջոցով, ընդ որում ուսումնասիրությանը ենթակա են մակրոտնտեսական փոփոխությունները որոնք կարող են լինել կամ ''էկզոգեն'', այսինքն կատարվում են տնտեսական մոդելից դուրս, կամ ''էնդոգեն'' որոնք ձևավորվում են մոդելի ներսում։
Բոլոր մակրոտնտեսական հատկանիշները կարող են դիտվել կամ որոշակի ժամանակահատվածում, կամ բնութագրվում են որոշակի պահերի համար։ Այսպիսով բոլոր փոփոխականները մակրոտնտեսագիտության մեջ բաժանվում են երկու խմբի.
* ''Հոսքեր' - փոփոխականներ, որոնք ուսումնասիրվում են որոշակի ժամանակահատվածում (օրինակ մեկ տարում) ։ Հոսքերին կարելի է վերագրել այնպիսի ցուցանիշներ, ինչպիսիք են ներդրումները , պետական բյուջեի վիճակը (ավելցուկ և պակասուրդ) ներկրում և արտահանում, ՀՆա։
* ''Պահուստներ'' - ցուցանիշներ, որոնք ցույց են տալիս քանակը տվյալ ժամանակում։ Պահուստներ կարելի է համարել հարստությունը, պետական պարտքը, գործազուրկների քանակը։
Մակրոտնտեսագիտական վերլուծության ցուցանիշները բաժանվում են երկու խմբի՝ ''դրական'' վերլուծություն և ''նորմատիվային'' ։ Առաջինը որոշում և բացատրում է տնտեսության վարքագիծը և հանդիսանում է հիմք տնտեսության ապագայի կանխատեսումների համար։ Նորմատիվ վերլուծությունը ցույց է տալիս ''ինչ պետք է անել'' և ինչպիսի տնտեսական ձևափոխումներպետք է կատարվեն։ Որպես օրենք նորմատիվ վերլուծությունը հանդիսանում է ամբողջական տնտեսական հետազոտության քաղաքական մոտեցում։ Մակրոտնտեսական հետազոտությունները արվում են «''ceteris paribus''» («այլ հավասար պայմաններում») ռեժիմով , այսինքն մեկ փոփոխական դիտարկման դեպքում մյուսները մնում են անփոփոխոխ։
 
=== Տնտեսության տարերը ===
;Արտադրական գործոնների շուկա
Տնտեսական ռեսուրսներ կամ արտադրական գործոններ ընդունված է համարել ՝ ''հողը'' , ''աշխատուժը'' (աշխատանքի շուկա), ''ֆիզիկական և ֆինանսկան կապիտալ''։
Որոշ տնտեսագետներ ավելացնում են նաև այդ ցուցակին ''մարդկային կապիտալը'' կարողություններ , մարդկանց տաղանդը , որը թույլ է տալիս ավելացնել արտադրողականությունը։
; Ապրանքների և ծառայությունների շուկա
Հենց այս շուկայում էլ իրականանում է պահանջարկի և առաջարկի ամբողջականության ձևավորում։ Ընդ որոմ ապրանքների պահանջարկը ներկայացնում են բոլոր մակրոտնտեսական գործակալները, միևնույն ժամանակ առաջարկը ստեղծում են կազմակերպությունները՝ ապրանքների և ծառայությունների հիմնական արտադրողները։ Քանի որ այդ շուկայում իրական արժեքների փոխանակություն է կատարվում այդ շուկան կոչվումէ նաև ''իրական շուկա''։
Մակրոտնտեսության մեջ դիտում են չորս տնտեսական գործակալներ
* ''Տնային տնտեսություններ'' - հանդիսանում են տնտեսական ռեսուրսների սեփականատերերը / արտադրական գործոններ/, ապրանքների և ծառայությունների հիմնական սպառողները։ Կազմակերպությունների կողմից օգտագործվող աշխատուժի դիմաց որպես եկամուտ ստանում են աշխատավարձը` տնային տնտեսությունների կողմից արտադրված հիմնական ռեսուրսը։ Վճարում են հարկեր պետությանը և նրանից էլ ստանում են անհրաժեշտ տրանսվերտներ, այնպիսիք, ինչպիսիք են թոշակը, անաշխատունակության նպաստը, ուսանողների թոշակը և այլն։ .
* ''Կազմակերպությունների'' - ապրանքների և ծառայությունների հիմնական արտադրողների գլխավոր նպատակն է , առավելագույնի հասցնել սեփական շահույթը։ Հանդիսանում են արժեթղթերի շուկայի հիմնական պարտատերերը։ Կազմակերպությունները ապրանքների և ծառայությունների ներդրումից ստանում են շահույթ։ Կազմակերպությունների հիմնական ծախսերն են համարվում` հարկերը, ներդրումային ծախսերը և ռեսուրսների օգտագործման համար վճարները տնային տնտեսություններին։
Տնային տնտեսությունները և կազմակերպությունները կազմում են '''տնտեսության մասնավոր հատվածը'''։
* ''Պետություն'' - հասարակական բարիքների հիմնական արտադրողը, հիմնական նպատակն է ազգային եկամուտի վերաբաշխում, այլ գործակալների և շուկանների տնտեսական ակտիվության կարգավորում։ Ստանում են հարկեր` նրա հիմնական եկամուտի աղբյուրը, վճարում է տնային տնտեսություններին տրանսֆերտներ և կազմակերպություններին հատկացնում է սուբսիդիաներ, եթե անհրաժեշտ է կատարում է գնումներ ապրանքների շուկայում։ Պետությունը անընդհատ շփման մեջ է գտնվում ֆինանսական շուկայի հետ։
Տնտեսական պարբերաշրջանների բնույթը և վարքագիծը ուղիղ հարաբերության մեջ է հիմնական մակրոտնտեսական հիմնախնդիրների հետ, [[արժեզրկում]] և [[գործազրկություն]]։ [[Տնտեսության գերաճ]], այսինքն վիճակ, որի ժամանակ երկիրը գտնվում է իր տնտեսական հնարավորությունների գագաթնակետում, ոչ հազվադեպ առաջանում են բարձր արժեզրկման տեմպեր, այսինքն` սրընթաց աճ կամ գների «ուրճացում»։ Շարունակական վայրէջքը իր հերթին վտանգում է ''պարբերաշրջանային գործազրկության'' նշանակալից մակարդակը։ Դա նշանակում է, որ կրճատում են աշխատուժի քանակը իրենք գրծատուները, որպես օրենք ակտիվներից բարձր պահանջների հետևանքով տնտեսության մեջ գործնական ակտիվների իջեցման ժամանակ։
 
Որպես կանոն, պետության քաղաքականությունը կախվածէ տվյալ երկրի տնտեսության վիճակից, այսինքն նրանից, թե պարբերաշրջանի, որ փուլում է գտնվում տվյալ երկիրը. վերելք, թե վայրէջք։ Եթե երկիրը գտնվում է վայրէջքում , ապա կառավարությունը վարում է ''խթանող տնտեսական քաղաքականություն'', որպեսզի երկիրը հանի ճգնաժամից։ Եթե երկիրը վերելք է ապրում, ապա կառավարությունը իրականացնում է ''զսպող տնտեսական քաղաքականություն'' որպեսզի թույլ չտա բարձր մակարդակի [[ինֆլյացիա]] երկրում։ Տնտեսության տեսությունը առանձնացնում է տնտեսական քաղաքականության երկու ձև, որը կարող է իրականացնել պետությունը։
 
=== Ֆիսկալ քաղաքականություն ===
{{ Հիմնական հոդված | Ֆիսկալ քաղաքականություն}}
[[Ֆիսկալ քաղաքականություն]]- պետության կարգավորիչ քաղաքականություն, որի նպատակն է մեղմել տնտեսական պարբերաշրջանները ամբողջական խնայողությունների ցուցանիշների փոփոխության միջոցով։ Տվյալ տնտեսության հիմնական գործիքները հանդիսանում են զուտ հարկերը և ապրանքների և ծառայությունների պետական գնումները։ Եթե երկրում անկում է, ապա կառավարությունը կարող է ավելացնել պետական գնումները կամ կրճատել հարկերը ամբողջական թողարկման ավելացան համար։ Եթե տնտեսությունը վերելքում է , ապա հակառակը` իջեցնել գնումները, ավելացնել հարկերը։
Ֆիսկալ քաղաքաանության դրական գծերից մեկը այն է, որ տվյալ քաղաքականությունը ավելի հեշտ է իրականացնել պետության կողմից, քան մոնետարիստական քաղաքականությունը, որովհետև պետությունը հստակ առանձին որոշումներ չի կայացնում ֆիսկալ քաղաքականության իրականացման համար։ Մինչդեռ քեյնսական դպրոցի ներկայացուցիչները առաջարկեցին որ մոնետար քաղաքականությունը հեշտ է կառավարել տոկոսադրույքով, բայց ներդրումները դրանից գրեթե չեն փոփոխվում։
Ֆիսկալ քաղաքականությունը ունի նաև իր թերությունները։ Պետությունը , ինչպես յուրաքանչյուր մակրոտնտեսական գործակալ կարող է վնասներ կրել, այսինքն ունենալ պետական բյուջեի պակասուրդ։ Ավելցուկային միջոցների մեծ պաշարները նույնպես վնաս են պետության համար։ Ոչ գրագետ քաղաքականության վարումը կարող է բերել լուրջ ''անհավասարակշռություն պետական բյուջեում''։ Ֆիսկալ քաղաքականության հիմնական խնդիրները տնտեսագետները համարում են ''Crowding-out-ի էֆեկտ (դուրսգրման էֆեկտ) '', երբ պետական ծախսերի աճի դեպքում` վարկային միջոցների շուկայում որոշակի ռեակցիայի պատճառով, իջնում է ներդրումների ծավալը երկրում , որը դանդաղեցնում է երկրի զարգացման տեմպը։
 
=== Մոնետարիստական քաղաքականություն ===
144 973

edits