Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

Ավելացվել է 25 բայտ ,  4 տարի առաջ
չ
վերջակետների ուղղում, փոխարինվեց: է: → է։ (25) oգտվելով ԱՎԲ
}}
{{Պարբերական համակարգի տարր|align=center|fontsize=100%|number=27}}
'''Կոբալտ''' ({{lang-lat|''Cobaltum''}})՝ քիմիական տարր է, որի նշանն է '''Co''', [[պարբերական համակարգ]]ի 8-րդ խմբի առաջին եռյակի [[քիմիական տարր]]: Կարգահամարը 27 է, ատոմական զանգվածը՝ 58,9332: Կոբալտը վարդագույն երանգով արծաթագույն, ծանր [[մետաղ]] է:է։ Ունի մեկ կայուն իզոտոպ՝ <sup>59</sup>Co (տարածվածությամվ 100<ref name="Nubase2003">{{Справочник:Nubase2003}}</ref> %), արհեստական ռադիոակտիվ [[իզոտոպներ]]ից արժեքավոր է <sup>60</sup>Co(T<sub>1/2</sub>= = 5,27 տարի):
 
Միարժեք և քառարժեք կոբալտի համար ստացված են միայն քիչ թվով կոմպլեքս միացություններ:միացություններ։ Սովորական ջերմաստիճանում հոծ կոբալտը կայուն է ջրի և օդի ազդեցության նկատմամբ:նկատմամբ։ α-Co ունի վեցանկյուն բյուրեղացանցի կառուցվածք, β-Co բյուրեղացանցը խորհանարդ է, ջերմաստիճանային անցումը՝ α↔β, 427 °C:
 
== Պատմություն ==
[[File:Kobalt 13g.jpg|thumb|left]]
[[Հին Եգիպտոս]]ում, [[Բաբելոն]]ում և [[Չինաստան]]ում կոբալտի օքսիդը կիրառվում էր [[ապակի]]ն և արծնը կապույտ ներկելու համար:համար։ Նույն նպատակով [[16-րդ դար]]ում [[Արևմտյան Եվրոպա]]յում օգտագործվում էր քրքումաներկը, որն ստանում էին «կոբոլդ» կոչվող հանքանյութերի ջերմային մշակմամբ, որի ընթացքում անջատվում էր մեծ քանակությամբ թունավոր ծուխ, իսկ ջերմային մշակման նյութերից չէր հաջողվում մետաղ ձուլել:ձուլել։
 
Միջնադարյան հանքափորներն ու մետաղագործներն պյդ երևույթը համարում էին առասպելական էակների՝ կոբոլդների ({{lang-de|Kobold}} - տան ոգի, գնոս) արարքներ:արարքներ։ [[1735]] թվականին շվեդ, քիմիկոս Գ. Բրանդը քրքումաներկի, [[Քարածուխ|քարածխ]]ի և ֆլյուսի խառնուրդը հնոցում տաքացնելով ստացավ մետաղ և անվանեց «կոբոլդի ձուլահատիկ»:
 
Հետագայում այն վերանվանվեց «կոբոլտ», ապա՝ «կոբալտ»: Կոբալտի պարունակությունը երկրակեղևում 1,8•10<sup>-3</sup>% է (ըստ զանգվածի): Կոբալտի միներալները (թվով 30 հատ) հազվագյուտ են և չեն առաջացնում նշանակալի հանքակուտակումներ:հանքակուտակումներ։
՝
== Բնության մեջ ==
== Ստացում ==
[[File:Cobalt(II)-chloride-hexahydrate-sample.jpg|thumb]]
Կոբալտի արդյունաբերական ստացման հիմնական աղբյուրը [[նիկել]]ի հանքանյութերն են, որոնցում այն գտնվում է խառնուրդի ձևով:ձևով։ Այդ [[հանքանյութ]]երի մշակումը շատ բարդ է և դրա եղանակը կախված է հանքանյութի բաղադրությունից:բաղադրությունից։ Նիկելից կոբալտից անջատում են ըստ ռեակցիայի:ռեակցիայի։
 
:: <math>\mathsf{2CoCl_2 + NaClO + 4NaOH + H_2O \rightarrow 2Co(OH)_4 + 5NaCl}</math>
 
Համարյա ամբողջ նիկելը մնում է լուծույթում:լուծույթում։ [[Ջուր]]ը հեռացնելու համար Co(OH)<sub>3</sub>-ը սև նստվածքը շիկացնում են:են։ Ստացված Co<sub>3</sub>O<sub>4</sub> օքսիդը վերականգնում են ջրածնով կամ ածխածնով:ածխածնով։ 2-3 % խառնուրդներ (Ni, Fe, Cu ևն) պարունակող կոբալտը կարելի է մաքրել [[էլեկտրոլիզ]]ով:ով։
 
== Ֆիզիկական հատկությունները ==
 
[[File:Cobalt - world production trend.svg|thumb|Համաշխարհային արտադրությունը]]
Մանրացրած կոբալտը, որն ստացվում է 250 °C-ում նրա օքսիդը ջրածնով վերականգնելիս (հրակիր կոբալտ), օդում ինքնաբոցավառվում է՝ փոխարկվելով CoO-ի:ի։ Հոծ կոբալտը սկսում է օքսիդանալ միայն 300 °C-ից բարձր:բարձր։ Կարմիր շիկացման ջերմաստիճանում կոբալտը քայքայում է ջրային գոլորշին՝
 
:: <math>\mathsf{Co + H_2O \rightarrow CoO + H_2}</math>
:: <math>\mathsf{Co + Cl_2 \rightarrow CoCl_2}</math>
 
Նոսր աղաթթվի և ծծմբական թթվի հետ դանդաղ է փոխազդում, դուրս է մղում ջրածին և առաջացնում, համապատասխանաբար, քլորիդ՝ CoCl<sub>2</sub>, և սուլֆատ՝ CoSO<sub>4</sub>, իսկ նոսր [[Ազոտական թթու|ազոտական թթվի]] հետ՝ ազոտի օքսիդներ և նիտրատ:նիտրատ։
 
:: <math>\mathsf{Co_3O_4 + 4H_2 \rightarrow 3Co + 4H_2O}</math>
:: <math>\mathsf{4Co(OH)_2 + O_2 \rightarrow 2Co_2O_3 + 4H_2O}</math>
 
Խիտ HNO<sub>3</sub>-ը պասսիվացնում է կոբալտ:կոբալտ։ Cօ<sup>2+</sup>-ի աղերի [[լուծույթներ]]ից ալկալիները նստեցնում են կապույտ հիդրօքսիդը՝ Co(OH)<sub>2</sub>, որն աստիճանաբար մգանում է օդի թթվածնով մինչև Co(OH)<sub>3</sub> օքսիդանալու պատճառով:պատճառով։ 400-500 °C-ում [[Թթվածին|թթվածնում]] CoO-ն տաքացնելիս առաջացնում է սև ենթօքսիդ-օքսիդ՝ Co<sub>3</sub>O<sub>4</sub>, կամ CoO•Co<sub>2</sub>O<sub>3</sub>:
 
== Կիրառություն ==
[[Պատկեր:bristol.blue.glass.arp.750pix.jpg|մինի|200px|«Կոբալտի կապույտ» գույնի ապակեղեն:ապակեղեն։]]
* Հնագույն ժամանակներից կոբալտից ստեղծված գունանյութերը (կոբալտի կապույտ) օգտագործվել են զարդեղենների արտադրությունում և [[ապակի]]ներ գունավորելու համար։
* Կոբալտն օգտագործվում է պողպատի լեգիրացման համար, ինչի շնորհիվ մեծանում է վերջինիս ջերմակայունությունը, բարելավվում են մեխանիկական հատկությունները։ Կոբալտ պարունակող [[համաձուլվածքներ]]ից պատրաստում են մշակող գործիքներ՝ [[շաղափ]]ներ, [[կտրիչ]]ներ և այլն։
 
=== Օրգանիզմում ===
Մշտապես գտնվելով [[կենդանիներ]]ի և բույսերի [[հյուսվածքներ]]ում կոբալտը մասնակցում է [[Նյութափոխանակություն|նյութափոխանակության]] պրոցեսներին:պրոցեսներին։ Կոբալտի նկատմամբ մարդու օրական պահանջը 7-15 մկգ է, կենդանիներինը կախված է նրանց տեսակից, տարիքից և մթերատվությունից:մթերատվությունից։
 
Կերաբաժնում կոբալտի անբավարարությունը նվազեցնում է կենդանիների մթերատվությունը, խախտվում է նյութափոխանակությունը և արյունաստեղծումը, առաջանում [[որոճողներ]]ի ակոբալտոզ:ակոբալտոզ։ Կոբալտը ազդում է [[սպիտակուցներ]]ի, [[ածխաջրեր]]ի, [[ճարպեր]]ի նյութափոխանակության, [[նուկլեինաթթուներ]]ի սինթեզի, կենդանի օրգանիզմում օքսիդավերականգնման ռեակցիաների վրա:վրա։ Կոբալտի արյունաստեղծումը և էրիտրոպոետինների սինթեզն ակտիվացնող հզոր միջոց է:է։
 
== Տես նաև ==
144 973

edits