Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

Ավելացվել է 36 բայտ, 4 տարի առաջ
չ
վերջակետների ուղղում, փոխարինվեց: է: → է։ (36) oգտվելով ԱՎԲ
| պարբերություն =
| բլոկ =
| արտաքին տեսք = [[Պատկեր:Sulfur-sample.jpg|200px]], Ծծումբը բաց դեղին փխրուն պինդ նյութ է:է։
| պատկեր =
| ատոմային զանգված = [32,059; 32,076]
 
'''Ծծումբ'''՝ S ({{lang-lat|sulfur}}), քիմիական տարր է, որի նշանն է '''S''' և ատոմային թիվը՝ 16։
Գտնվում է պարբերական համակարգի 6-րդ խմբի գլխավոր ենթախմբում:ենթախմբում։ Իսկ [[Ջրածին|ջրածնի]] և [[Թթվածին|թթվածնի]] միացություններում բաղկացած է տարբեր [[իոններ]]ներից, փոխազդում է համարյա բոլոր թթուների և [[աղ]]երի հետ:հետ։ Ծծմբի աղերը քիչ են լուծվում ջրում:ջրում։ Ցուցաբերում է ոչ մետաղական հատկություններ:հատկություններ։ Ծծումբը մարդուն հայտնի է վաղնջական ժամանակներից։ [[Երկրակեղև]]ում ծծմբի պարունակությունը 0,05% է, հանդիպում է ինչպես ազատ (բնածին ծծումբ), այնպես էլ միացությունների՝ գերազանցապես սուլֆիդների, օրինակ՝ ZnS, PbS, Cu2S, FeS2, և սուլֆատների, օրինակ՝ CaSO4.2H2O, Na2SO4.10H2O, ձևով։
 
== Ծծմբի տարաձևությունները ==
 
== Բնական հանքային ծծումբ ==
Ծծումբը 16-րդ տարրն է, իր տարածվածությամբ երկրակեղևում:երկրակեղևում։ Երկրակեղևում նրա պարունակությունը 0,05% է (ըստ զանգվածի): Բնության մեջ հանդես է գալիս ինչպես ազատ ձևով այնպես էլ, միացությունների ձևով:ձևով։ Առավել կարևոր բնական հանքային ծծումբի միացություններն են՝
*FeS<sub>2</sub> - երկաթի կոլչեդան կամ պիրիտ,
*ZnS - [[ցինկ]]ի սուլֆիդ
*HgS - [[սնդիկ]]ի սուլֆիդ (կինաբար)
* Sb<sub>2</sub>S<sub>3</sub> - Ծարիրի սուլֆատ
Բացի դրանից ծծումբ կան նաև [[նավթ]]ում, [[բնական ածուխ|բնական ածխում]], [[բնական գազ]]ում և թերթաքարում:թերթաքարում։ Ծծումբը 6-րդ տարրն է իր պարունակությամբ բնական ջրերում, հանդես է գալիս հիմնականում սուլֆիտ իոնների ձևով, առաջացնում է «մշտական» կարծրություն քաղցրահամ ջրերում:ջրերում։ Կենսական կարևոր տարր է բարձրակարգ օրգանիզմների համար, անբաժանելի մասն է [[սպիտակուց]]ների, կենտրոնացած է մազերում:մազերում։
 
===== Ծագման պատմությունը =====
[[Պատկեր:Soufresicile2.jpg|մինի|Ծծմբի բյուրեղներ]]
Ծծմբի ծագման պետություն, ինչպես նաև ծծմբի միացությունները հայտնի էին դեռևս հնագույն ժամանակներից:ժամանակներից։
Ծծումբը մարդկությանը հայտնի է հնագույն ժամանակներից:ժամանակներից։ Այն հիշատակվում Է [[Աստվածաշունչ|Աստվածաշնչում]], [[Հոմերոս]]ի պոեմներում:պոեմներում։ Ռազմական նպատակների համար ծծմբից պատրաստել են հրկիզող խառնուրդներ, օրինակ՝ «հունական կրակը»: Մոտավորապես [[13-րդ դար]]ում [[Չինաստան]]ում ծծումբը կիրառվել Է հրատեխնիկական նպատակներով:նպատակներով։ Նախկինում մարդիկ կարծում էին, թե այրվող ծծմբից առաջացած կապույտ բոցն ու սուր հոտը վանում են չարքերին:չարքերին։
Ծծումբը և նրա միացություններն օգտագործել են մաշկային հիվանդություններ (օրինակ՝ քոսը) բուժելու, ինչպես նաև այգեգործական նպատակներով:նպատակներով։ Արաբ ալքիմիկոսները կարծում էին, թե բոլոր [[մետաղ]]ները կազմված են ծծմբի և [[սնդիկ]]ի խառնուրդից:խառնուրդից։ Ծծումբը, որպես [[Քիմիական տարրեր|քիմիական տարր]], առաջինը բացահայտել Է ֆրանսիացի քիմիկոս [[Լավուազիե|Ա. Լավուազիեն]] [[18-րդ դար]]ի վերջին:վերջին։ Առաջի տեղեկությունները գրականություններում ծծմբի մասին գրել է Ագրիկոլը:Ագրիկոլը։
 
===== Անվան ծագումը =====
«Ծծումբ» բառը հայտնի է հին ռուսերենից [[15-րդ դար]]ում, վերցված է Հին Սլավոնական «sera» բառից, նշանակում է ծծումբ, խեժ, ընդհանուր առմամբ, «դյուրավառ, յուղ»:<ref>[http://enc-dic.com/semenov/Sera-95.html Этимологический словарь русского языка Семенова]</ref>. Ըստ Ֆասմերայի ենթադրության, «ծծումբը» գալիս է {{lang-lat|sera}} և «աճել» կամ {{lang-lat|serum}} - «շիճուկ» բառերից:բառերից։ Լատիներեն sulfur - ենթադրաբար գալիս է հնդեվրոպական արմատ՝ swelp - «այրել» բառից:բառից։
 
== Ծծմբի ֆիզիկական հատկությունները ==
 
===== Ծծմբի օքսիդները =====
[[Պատկեր:Lapis lazuli block.jpg|մինի|ձախից|Կապույտ քար:քար։ Կապույտ գույնը ստացել է ծծմբի շնորհիվ]]
Ծծումբն առաջանում է երկու կայուն օքսիդ՝ '''SO<sub>2</sub>''' և '''SO<sub>3</sub>''': Ծծմբի(IV) օքսիդը հաճախ կոչվում է նաև ծծմբային գազ, իսկ ծծմբի(VI) օքսիդը՝ ծծմբական անհիդրիդ։
Լաբորատորիայում ծծմբային գազը ստանում են հետևյալ ռեակցիաներով․
 
== Կիրառությունները ==
Ծծումբը մանր փոշու՝ ծծմբածաղկի ձևով օգտագործվում է խաղողի թփի հիվանդությունների դեմ պայքարելու համար։ Մեծ քանակով ծծումբ է ծախսվում [[կաուչուկ]]ի վուլկանացման՝ կաուչուկը ռետինի փոխարկելու համար։ Դրա համար էլ առանց ծծումբի անհնար է արտադրել այնպիսի ռետինե իրեր, ինչպիսիք են [[անվադող]]երը, կրկնակոշիկները, շլանգները և այլ իրեր։ Ծծումբը մտնում է որսորդական վառոդի կազմի մեջ, կիրառվում է լուցկու արտադրության ժամանակ։ Ծծումբի զգալի քանակություն օգտագործվում է [[Ծծմբական թթու|ծծմբական թթվի]] արտադրման ժամանակ։ Ծծումբը առաջացնում է երեք տարաձևություն, որոնցից ամենակայունը շեղանկյուն կամ ալֆա ծծումբն է, որը սովորաբար ստանում են դեղին փոշու տեսքով։ Աշխարհում ծծմբի խոշորագույն մատակարարներն են [[Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ]]ը, [[Մեքսիկա]]ն և [[Իտալիա]]ն:ն։ Ծծումբ պարունակող հանքաքարեր կան նաև [[Հայաստան]]ի որոշ (օրինակ՝ [[Ալավերդի|Ալավերդու]] և [[Կապան]]ի) [[Պղինձ|պղնձի]] հանքավայրերում:հանքավայրերում։ Ծծմբի արդյունահանման և արդյունաբերական ստացման ծավալները տարեցտարի աճում են ամբողջ աշխարհում:աշխարհում։
Երբ որոշ երկրներում ծծմբի պաշարների կուտակումը գերազանցեց դրանց սպառումը, գիտնականները մշակեցին շինարարությունում լայնորեն կիրառվող նոր նյութեր՝ ջերմամեկուսիչ ծծմբական [[փրփրապլաստ]], հատուկ բետոնե խառնուրդներ, ինչպես նաև ավտոմայրուղիների պատվածքներ, որոնցում ծծումբը մասամբ կամ լրիվ փոխարինում է պորտլանդ [[ցեմենտ]]ին:ին։
 
===== Ծծմբի արտադրությունը =====
[[Պատկեր:2000sulphuric acid.PNG|thumb|760 px|կենտրոն|Ծծմբական թթվի արտադրությունը 2000 թվականին]]
== Կենսաբանական դերը ==
Ծծումբը կենսաբանական տարրերից մեկն է:է։ Մտնում է մի քանի ամինաթթուների (ցիստեին, մեթիոնին) [[վիտամին]]ների (թիամին), ֆերմենտների բաղադրության մեջ:մեջ։ Ծծումբը մասնակցում է սպիտակուցային կառուցվածքների ձևավորմանը:ձևավորմանը։ Մասնակցում է բակտերիաների սինթեզին (ծծումբը մտնում է բակտերիոքլորոֆիլի կազմության մեջ ծծմբաջրածինը հանդիսանում է ջրածնի ստացման հիմանակն աղբյուր): Օքսիդավերականգնման ռեակցիաներում ծծումբը հանդիսանում է էներգիայի աղբյուր քեմոսինթեզում:քեմոսինթեզում։ Մարդու օրգանիզմում պարունակվում է ուղիղ 2գ ծծումբ:ծծումբ։
 
== Ծծմբի հրդեհային հատկությունները ==
[[Պատկեր:Io highest resolution true color.jpg|մինի|ձախից|ծծումբի և նրա միացությունների տարեկան արտադրանքը]]
Հրդեհի մարման միջոցներ. փրփրաջուր, օդա-մեխանիկական փրփուր:փրփուր։ Ըստ Վ. Մարշալի տեղեկությունների ծծմբի փոշին պատկանում է պայթուցիկ նյութերի շարքին, բայց պայթելու համար անհրաժեշտ է բարձր կոնցենտրացիայով փոշի՝ կարգ 20 գ/մ³ (20,000 մգ/մ), այդպիսի կոնցենտրացիան մի քանի անգամներ գերազանցում է առավելագույն թույլատրելի կոնցենտրացիան մարդու համար աշխատանքային ոլորտում՝ 6 մգ/մ:մ։<ref>[http://www.ecologylife.ru/ekologiya-chernogo-morya-2001/ekologo-–-gigienicheskie-posledstviya-vzryivov-pyili-i-pozharov-komovoy-seryi-soprovozhdayuschie-eyo-peregruzku-v-portu-mariupol.html Е. П. Белобров, А. В. Сидоров «Эколого-гигиенические последствия взрывов пыли и пожаров комовой серы, сопровождающие её перегрузку в порту Мариуполь»]</ref>. Օդու ծծումբը առաջացնում է պայթուցիկ խառնուրդ:խառնուրդ։<ref>[http://www.gosthelp.ru/text/RD5029081Metodicheskieuka.html РД 50-290-81 Методические указания. Анализаторы содержания серы в нефти. Методы и средства поверки]</ref>. Այրվող ծծումբը հոսում է միայն հալված վիճակում, այրելով մնացած հեղուկները:հեղուկները։ Այրվող ծծումբի վերին շերտը եռում է, ստեղծելով որոշակի զանգված, որը առաջացնում է կարակ՝ մինչև 5 սմ<ref>[http://daily.sec.ru/dailypblprnver.cfm?pid=22051 В. Аксютин, П. Щеглов, В. Жолобов, С. Алексанянц «Ликвидация пожаров при аварийных ситуациях с опасными грузами]»</ref>. բարձրությամբ:բարձրությամբ։ Կրակի ջերմաստիճանը այրվելու ժամանակ հասնում է 1820&nbsp;°C:
 
== Տես նաև ==
144 973

edits