Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

Ավելացվել է 15 473 բայտ, 4 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
{{Քիմիական տարր
[[Պատկեր:Tc-TableImage.png|մինի|Տեխնեցիում]]
| անվանում =Տեխնեցիում / Technetium (Tc)
'''Տեխնեցիում''', քիմիական տարր է որի նշանն է ''Tc'' և կարգաթիվը՝ 43։ Տարրը քիչ է ուսումնասիրված, քանի որ տարբեր պատճառներով կայուն իզոտոպներ չունի։ Հայտնի իզոտոպներից համեմատաբար կայունն է Tc<sup>98</sup>-ը։
| համար = 43
| սիմվոլ = Tc
| վերևից =[[Մանգան|Mn]]
| ներքևից =[[Ռենիում|Re]]
| խումբ =7
| պարբերություն = 5
| բլոկ =
| արտաքին տեսք =[[Պատկեր:Technetium.jpg|205px]]<br />Արծաթափայլ ռադիոակտիվ մետաղ
| պատկեր =
| ատոմային զանգված = 97,9072
| радиус атома =
| энергия ионизации 1 =
| конфигурация =
| ковалентный радиус =
| радиус иона =
| электроотрицательность =
| կոնֆիգուրացիա =[Kr] 4d<sup>5</sup> 5s<sup><nowiki>2</nowiki></sup>
| էլեկտրոնային թաղանթ =
| ատոմի շառավիղ = 136
| կովալենտային շառավիղ =127
| Վան-դեր-Վալսի շառավիղ =
| իոնի շառավիղ =(+7e)56
| էլեկտրաբացասականություն = 1,9
| էլեկտրոդային պոտենցիալ = 0
| օքսիդացման աստիճան = −1-ց մինչև +7, հանդիպում են նաև +7
| իոնիզացման էներգիա 1 = 702,2 (7,28)
| իոնիզացման էներգիա 2 =
| իոնիզացման էներգիա 3 =
| ֆազ =
| խտություն = 11,5<ref name =webelements>{{cite web|url=http://www.webelements.com/technetium/|title=Technetium: physical properties|publisher=WebElements|lang=en|accessdate=2013-08-16}}</ref>
| խտություն2 =
| խտություն3 =
| խտություն հջ =
| հալման ջերմաստիճան =2430 K (2157&nbsp;°C, 3915&nbsp;°F)
| եռման ջերմաստիճան = 4538 K (4265&nbsp;°C (7709&nbsp;°F)
| կրիտիկական կետ Կ =
| հալման ջերմունակություն =
| հալման ջերմունակություն2 =
| գոլորշիացման ջերմունակություն =
| ջերմունակություն = 24<ref name="ХЭ">{{ռուսերեն գիրք
|автор = Редкол.:Зефиров Н. С. (гл. ред.)
|часть =
|заглавие = Химическая энциклопедия: в 5 т
|оригинал =
|ссылка = http://www.xumuk.ru/encyklopedia/2/4419.html
|ответственный =
|издание =
|место =
|издательство = Советская энциклопедия
|год = 1995
|том = 4
|страницы = 560
|страниц = 639
|серия =
|isbn = 5—85270—039—8
|тираж = 20 000
}}
</ref>
| իոնիզացման էներգիա 1 = 702,2 (7,28)
| իոնիզացման էներգիա 2 =
| իոնիզացման էներգիա 3 =
| ֆազ =
| խտություն = 11,5<ref name =webelements>{{cite web|url=http://www.webelements.com/technetium/|title=Technetium: physical properties|publisher=WebElements|lang=en|accessdate=2013-08-16}}</ref>
| խտություն2 =
| խտություն3 =
| խտություն հջ =
| հալման ջերմաստիճան =2430 K (2157&nbsp;°C, 3915&nbsp;°F)
| եռման ջերմաստիճան =4538 K (4265&nbsp;°C (7709&nbsp;°F)
| կրիտիկական կետ Կ =
| հալման ջերմունակություն =
| հալման ջերմունակություն2 =
| գոլորշիացման ջերմունակություն =
| խտություն = 11,5<ref name =webelements>{{cite web|url=http://www.webelements.com/technetium/|title=Technetium: physical properties|publisher=WebElements|lang=en|accessdate=2013-08-16}}</ref>
| ջերմունակության = 24<ref name="ХЭ">{{ռուսերեն գիրք
|автор = Редкол.:Зефиров Н. С. (гл. ред.)
|часть =
|заглавие = Химическая энциклопедия: в 5 т
|оригинал =
|ссылка = http://www.xumuk.ru/encyklopedia/2/4419.html
|ответственный =
|издание =
|место = {{М.}}
|издательство = Советская энциклопедия
|год = 1995
|том = 4
|страницы = 560
|страниц = 639
|серия =
|isbn = 5—85270—039—8
|тираж = 20 000
}}
</ref>
| ջերմունակություն2 =
| մոլային ծավալ =8,5
| հագեցած գոլորշի =
| ճնշում հգ 1 =
| ճնշում հգ 10 =
| ճնշում հգ 100 =
| ճնշում հգ 1 k =
| ճնշում հգ 10 k =
| ճնշում հգ 100 k =
| բյուրեղացանցի կառուցվածք = Վեցանկյուն
| բյուրեղացանցի տվյալներ = a=2,737 c=4,391
| c/a հարաբերություն = 1,602
| Դեբայի ջերմաստիճան = 653
| մագնիսական կառուցվածք =
| տեսակարար դիմադրություն =
| ջերմահաղորդականություն = 50,6
| ջերմաստիճանահաղորդականություն =
| ջերմային ընդարձակում =
| ձայնի արագություն =
| Յունգի մոդուլ =
| cAS համար =
| արգելվող գոտի =
| իզոտոպներ =
| իզոտոպներ լրացումներ =
}}
{{Պարբերական համակարգի տարր|align=center|fontsize=100%|number=43}}
 
'''Տեխնեցիում''' ({{lang-lat|Technetium}}), քիմիական նշանը՝ '''Тс''', [[պարբերական համակարգ]]ի 5-րդ պարբերության 7-րդ խմբի ռադիոակտիվ տարր։ Կարգահամարը 43, ատոմական զանգվածը՝ 98,9062։ d տարր է, ատոմի արտաքին էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքն է 4s<sup>2</sup>4p<sup>6</sup>4d<sup>5</sup>5s<sup>2</sup>։ К, L, M թաղանթները լրացված են: Տարրը քիչ է ուսումնասիրված, քանի որ տարբեր պատճառներով կայուն իզոտոպներ չունի։ Հայտնի իզոտոպներից համեմատաբար կայունն է Tc<sup>98</sup>-ը։ Արծաթամոխրագույն [[մետաղ]] է, առաջին սինթեզված [[քիմիական տարր]]ը:
 
== Պատմություն ==
Տարրի գոյությունը կանխատեսել էր Դ․ Մենդելեևը։ Այն առաջինը ստացել են իտալացի ֆիզիկոսներ Կ․ Պեռյեն և Է․ Սեգրեն ([[1937]]), [[մոլիբդեն]]ը արագ դեյտրոններով ռմբակոծելով։
 
== Անվանում ==
Անվանվել է {{lang-grc|''τεχνητός''}} - «արհեստական» բառով։ Տեխնեցիումը կուտակվում է ատոմային ռեակտորների թափոններում։
 
== Բնության մեջ ==
[[Պատկեր:Uraniumore.jpg|մինի|ձախից|Տեխնեցիւմ պարունակող ուրանի հանքաքար]]
Բնության մեջ հանդիպում է աննշան քանակներով, [[ուրան]]ի հանքերում, որպես <sup>235</sup>Ս-ի քայքայման արդյունք (1 տ ուրանում՝ 10<sup>-10</sup> գ․ տեխնեցիում)։
 
== Ստացում ==
Տեխնեցիումի ստացման հիմնական աղբյուրը ատոմական արդյունաբերության թափոններն են։ <sup>99</sup>Tc անջատում են ուրանի և [[պլուտոն]]իումի քայքայման արդյունքներից։ Մետաղական տեխնեցիումը անջատում են վերականգնելով ջրածնով կամ [[էլեկտրոլիզ]]ով:
 
== Ֆիզիկական հատկություններ ==
[[Պատկեր:Technetiumkomplex.svg|մինի|Տեխնեցիումի օրգանական կոմպլեքսը]]
Արծաթամոխրագույն մետաղ է, հալման ջերմաստիճանը 2200±l0 °C, եռմանը՝ մոտ 4600 °C, [[խտություն]]ը 11487 կգ/մ<sup>3</sup>։ Պարամագնիսական է, -265,5 °C-ից ցածր ջերմաստիճաններում՝ գերհաղորդիչ։ Քիմիական հատկություններով նման է [[ռենիում]]ին։ Քիմիապես կայուն է, սովորական պայմաններում օդում չի օքսիդանում։ Մետաղների լարվածության շարքում գտնվում է [[Ջրածին|ջրածնից]] հետո։ Միացություններում ցուցաբերում է -1-ից +7 [[օքսիդացման աստիճան]]ներ (առավել կայուն է +7-ը)։
 
== Քիմիական հատկություններ ==
Տաքացնելիս միանում է [[Թթվածին|թթվածնի]] (առաջանում են [[օքսիդներ]]ը՝ Тс<sub>2</sub>O<sub>7</sub>, ТсO<sub>2</sub>), [[ֆտոր]]ի, [[քլոր]]ի (TcX<sub>6</sub>, ТсХ<sub>5</sub>, TcX<sub>4</sub>), ծծմբի (Tc<sub>2</sub>S<sub>7</sub>, TcS<sub>2</sub>) հետ։
 
:: <math>\mathsf{4Tc + 7O_2 \rightarrow 2Tc_2O_7\uparrow}</math>
 
Տեխնեցիումի (VII) օքսիդը բաց դեղին, պինդ նյութ է, լուծվում է շրում, առաջացնելով [[տեխնեցիումական թթու]]՝ НТсО<sub>4</sub>։
 
Գերտեխնեցիումատները ուժեղ հակաօքսիդիչներ են․ օրինակ KTcO<sub>4</sub>-ի լուծույթով (0,001%) նախօրոք թրջած [[պողպատ]]ը տարիների ընթացքում չի ժանգոտվում։ Տեխնեցիումի [[համաձուլվածքներ]] է առաջացնում մի շարք մետաղների (Mo, Zr, Nb, Ti, Se, Hg, V, Та, Cr, W, Mn, Fe, Al, Zn) հետ։
 
Ստացվել են տեխնեցիումի կարբոնիլները, կոմպլեքսային և մետաղօրգանական միացությունները։ Տեխնեցիումը լուծվում է [[Ազոտական թթու|ազոտական]] և խիտ [[ծծմբական թթու]]ներում, արքայաջրում, ջրածնի գերօքսիդում, բրոմաջրում։
 
== Իզոտոպներ ==
Հայտնի են 92-108 զանգվածային թվերով ռադիոակտիվ [[իզոտոպներ]]ը։ Կայուն իզոտոպներ չունի։ Առաջին արհեստական տարրն է։ Կարևոր են <sup>99</sup>Tc (T<sub>1/2</sub>=2,12•10<sup>5</sup> տարի) և <sup>99m</sup>Tc(T<sub>1/2</sub> =6,04 Ժամ) իզոտոպները<ref>{{cite web|url=http://nucleardata.nuclear.lu.se/Scripts/database/es/Nuclide.idc?el=Tc&prod=|title=Изотопы технеция|publisher=nucleardata|accessdate=2013-08-16|archiveurl=http://www.webcitation.org/6IvX0WNqQ|archivedate=2013-08-17}}</ref>։
 
{| class="wikitable"
!Զանգվածային թիվ
!Տրոհման ժամանակը
!Տրոհման տեսակ
|-
|92
|4,3 րոպե
|β<sup>+</sup>, էլեկտրոնային բռնկում
|-
|93
|43,5 րոպե
|էլեկտրոնային բռնկում(18%), իզոմերային անցում (82%)
|-
|93
|2,7 ժամ
|էլեկտրոնային բռնկում (85%), β<sup>+</sup> (15%)
|-
|94
|52,5 րոպե
|էլեկտրոնային բռնկում (21%), իզոմերային անցում (24%), β<sup>+</sup> (55%)
|-
|94
|4,9 ч
|β<sup>+</sup> (7%), էլեկտրոնային բռնկում (93%)
|-
|95
|60 օր
|էլեկտրոնային բռնկում, իզոմերային անցում (4%), β<sup>+</sup>
|-
|95
|20 час
|էլեկտրոնային բռնկում
|-
|96
|52 րոպե
|իզոմերային անցում
|-
|96
|4,3 օր
|էլեկտրոնային բռնկում
|-
|97
|90,5 օր
|էլեկտրոնային բռնկում
|-
|97
|2,6{{e|6}} տարի
|էլեկտրոնային բռնկում
|-
|98
|1,5{{e|6}} տարի
|β<sup>−</sup>
|-
|99
|6,04 ժամ
|իզոմերային անցում
|-
|99
|2,12{{e|5}} տարի
|β<sup>−</sup>
|-
|100
|15,8 վրկ
|β<sup>−</sup>
|-
|101
|14,3 րոպե
|β<sup>−</sup>
|-
|102
|4,5 րոպե / 5 վրկ
|β<sup>−</sup> / γ/β<sup>−</sup>
|-
|103
|50 վրկ
|β<sup>−</sup>
|-
|104
|18 րոպե
|β<sup>−</sup>
|-
|105
|7,8 րոպե
|β<sup>−</sup>
|-
|106
|37 վրկ
|β<sup>−</sup>
|-
|107
|29 վրկ
|β<sup>−</sup>
|-
|}
 
== Նշանակություն ==
<sup>99</sup>Tc իզոտոպն օգտագործվում է բժշկության մեջ, որպես γ ճառագայթման աղբյուր։ տեխնեցիումը հեռանկարային մետաղ է․ կարող է օգտագործվել որպես [[կատալիզատոր]] և գերհաղորդիչ [[մագնիս]]ներ պատրաստելու համար, իսկ միացությունները՝ որպես հակակոռոզային ինհիբիտորներ։
 
== Տես նաև ==
* [[Պարբերական աղյուսակ]]
 
== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}
 
== Մատենագիտություն ==
*{{cite book
|last = Cotton|first = F. A.
|author2 = Wilkinson, G.|author3=Murillo, C. A.|author4=Bochmann, M.
|title = Advanced Inorganic Chemistry
|edition = 6th
|year = 1999
|publisher = John Wiley & Sons, Inc.
|location = New York
|isbn = 0-471-19957-5
|ref = CITEREFCotton1999}}
* <!-- Em -->{{cite book
|title = Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements
|last = Emsley
|first = J.
|publisher = Oxford University Press
|year = 2001
|location = Oxford, England, UK
|isbn = 0-19-850340-7
|url = http://books.google.com/?id=j-Xu07p3cKwC&printsec=frontcover
|ref = CITEREFEmsley2001}}
* <!-- Gr -->{{cite book
|last = Greenwood
|first = N. N.
|author2=Earnshaw, A.
|title = Chemistry of the Elements
|edition = 2nd
|publisher = Butterworth-Heinemann
|location = Oxford
|year = 1997
|isbn = 0-7506-3365-4
|ref = CITEREFGreenwood1997}}
* <!-- He -->{{cite book
|last = Heiserman
|first = D. L.
|year = 1992
|title = Exploring Chemical Elements and their Compounds
|location = New York
|publisher = TAB Books
|isbn = 0-8306-3018-X
|chapter = Element 43: Technetium
|ref = CITEREFHeiserman1992}}
*{{cite book|url=http://books.google.com/?id=BHjxH8q9iukC&pg=PP1|author = Schwochau, K.|title =Technetium: chemistry and radiopharmaceutical applications| publisher = Wiley-VCH|year = 2000|isbn =3-527-29496-1|ref = CITEREFSchwochau2000}}
 
== Գրականություն ==
* {{cite book|title=The radiochemical Manual|editor=B.J. Wilson|date=1966|edition=2nd|isbn=0-7058-1768-7}}
* {{cite book| last = Scerri|first= E.R.| title = The Periodic Table, Its Story and Its Significance| publisher = Oxford University Press|date =2007| url = http://www.us.oup.com/us/catalog/general/subject/Chemistry/?view=usa&ci=9780195305739| isbn = 0-19-530573-6}}
* {{cite book|url = http://books.google.com/?id=0Pr7aMRxLZ8C&pg=RA1-PA41|chapter = Nuclear Mass and Stability| title = Radiochemistry and nuclear chemistry|first1= G.|last1 = Choppin|first2= J-O|last2 = Liljenzin|first3 = J.|last3= Rydberg|edition = 3rd|date = 2002|isbn = 978-0-7506-7463-8|pages =41–57 | publisher=Butterworth-Heinemann}}
* [http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Tc.html EnvironmentalChemistry.com&nbsp;– Technetium]<!--per the guidelines at [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WikiProject_Elements Wikipedia's WikiProject Elements] (all viewed 1 December 2002)-->
* [http://www.nndc.bnl.gov/nudat2/index.jsp Nudat 2] nuclide chart from the National Nuclear Data Center, Brookhaven National Laboratory
* ''[http://chartofthenuclides.com/default.html Nuclides and Isotopes] Fourteenth Edition: Chart of the Nuclides'', General Electric Company, 1989
* [http://www.rsc.org/chemistryworld/podcast/element.asp Chemistry in its element podcast] (MP3) from the [[Royal Society of Chemistry]]'s [[Chemistry World]]: [http://www.rsc.org/images/CIIE_Technitium_48kbps_tcm18-125831.mp3 Technetium]
 
== Արտաքին հղումներ ==
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb043.htm Տեխնեցիումը քիմիական տարրերի հայտնի գրադարանում]
 
{{Փոքր պարբերական աղյուսակ}}
[[Կատեգորիա:Տեխնեցիում]]
[[Կատեգորիա:Դմիտրի Մենդելեև]]
 
 
{{Chem-stub}}