«Սաղմնաբանություն»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
[[Պատկեր:Embryo, 8 cells.jpg|thumb|240px|right|[[Մորուլա]], 8 բջիջների փուլը]]
'''ՍԱՂՄՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ''', էմբրիոլոգիա սաղմնաբանություն և Լոգիկա կենդանիների և մարդու, նեղ իմաստով [[գիտություն]] սաղմնային զարգացման մասին։ Ավելի լայն իմաստով այն ուսումնասիրում է նաև օրգանիզմների նախասաղմնային զարգացումը (սեռական բջիջների առաջացումը), բեղմնավորումը, սաղմնածագումը, զարգացման թրթուրային, ետսաղմնային և ետծննդյան շրջանները մինչև հասուն, բազմացման ընդունակ օրգանիզմի առաջացումը։ Այսպիսով դժվար է հստակ սահման անցկացնել սաղմնաբանության և անհատական զարգացման օրինաչափություններն ուսումնասիրող գիտության՝ զարգացման կենսաբանության միջև։ Սաղմնաբանության հիմնադիրներն են [[Հիպոկրատ]]ը և [[Արիստոտել]]ը։ Գիտության հետագա զարգացումը կապված է Վ․ Հեսրվեի, Ա․ Լնենհուկի, Մ․ Մաչպիգիի և ուրիշների անունների հետ։ Ժամանակակից սաղմնաբանության հիմնադիրը Կ․ Մ․ Բերն է։ Չ․ Դարվինի տեսության վրա հիմնված էվոլյուցիոն համեմատական սաղմնաբանության հիմքը դրվել է Ա․ Կովափսկու և Ի․ Սեչնիկովի աշխատանքներում։ ժամանակակից Սաղմնաբանությանն մեջ մեծ ավանդ ունեն Ա․ Սևերցովը, Հ․ Շպևէանը, Վ․ ՇիէՏկևիչը և ուրիշներ։ Սաղմնաբանության հիմնական խնդիրը մեկ բջջից առաջացած հարյուր միլիարդավոր [[բջիջ]]ներից կազմված կառուցվածքային, ֆունկցիոնալ և կենսաքիմիական բարդ համակարգի՝ օրգանիզմի առաջացման պարզաբանումն է։ Կախված հետազոտության խնդիրներից և մեթոդներից՝ տարբերում են սաղմնաբանության ընդհանուր, համեմատական, էկոլոգիական և փորձառական ուղղություններ։ Վերջին տասնամյակներում ամենամեծ զարգացման է հասել փորձառական սաղմնաբանություն, որի նվաճումների շնորհիվ բացահայտվել են բջիջների և հյուսվածքների ձևագոյացման, տարբերակման, բազմացման և աճի կարգավորման, ինչպես նաև ամբողջ [[օրգանիզմ]]ի և նրա առանձին մասերի փոխազդեցության կարևորագույն մեխանիզմները։ Ըստ ժամանակակից սաղմնաբանության սաղմնածագումը և անհատական զարգացումը տեղի են ունենում բեղմնավորում։
[[Պատկեր:Blastulation.png|thumb|240px|right|'''1''' մորուլա, '''2''' - [[բլաստուլա]]]]
[[Պատկեր:Gastrulation.png|thumb|240px|[[Գաստրուլացում]]. '''1''' - Բլաստուլա, '''2''' - գաստրուլան բլաստոմերի հետ միասին, նարնջագույն գույնով նշված է էկտոդերմը, կարմիր՝ էնտոդերմը]]
'''Սաղմնաբանություն''', '''էմբրիոլոգիա''' ({{lang-grc|ἔμβρυον}} - էմբրիոն, սաղմ + {{lang-grc2|-λογία}}, {{lang-grc2|λόγος}} - գիտություն), [[գիտություն]] սաղմնային զարգացման մասին։ Ավելի լայն իմաստով այն ուսումնասիրում է նաև օրգանիզմների նախասաղմնային զարգացումը (սեռական բջիջների առաջացումը), [[բեղմնավորում]]ը, սաղմնածագումը, զարգացման թրթուրային, ետսաղմնային և ետծննդյան շրջանները մինչև հասուն, բազմացման ընդունակ օրգանիզմի առաջացումը։
 
Այսպիսով դժվար է հստակ սահման անցկացնել սաղմնաբանության և անհատական զարգացման օրինաչափություններն ուսումնասիրող գիտության՝ զարգացման կենսաբանության միջև<ref>''Захваткин Ю. А.'' Эмбриология насекомых. — М.: Высшая школа, 1975</ref><ref>''Голиченков В. А., Иванов Е. А., Никерясова Е. Н.'' Эмбриология: Учеб. для студ. университетов. — М.: Издательский дом «Академия», 2004</ref><ref>''Белоусов Л. В.'' Основы общей эмбриологии. (3-е изд., переработ. и дополн.) — М.: Изд-во МГУ-Наука, 2005</ref>։
 
== Հիմնադիրներ ==
Սաղմնաբանության հիմնադիրներն են [[Հիպոկրատ]]ը և [[Արիստոտել]]ը։ Գիտության հետագա զարգացումը կապված է Վ․ Հեսրվեի, Ա․ Լնենհուկի, Մ․ Մալպիգիի և ուրիշների անունների հետ։ Ժամանակակից սաղմնաբանության հիմնադիրը Կ․ Մ․ Բերն է։
 
[[Դարվին Չարլզ|Չ․ Դարվին]]ի տեսության վրա հիմնված էվոլյուցիոն համեմատական սաղմնաբանության հիմքը դրվել է Ա․ Կովափսկու և Ի․ Մեչնիկովի աշխատանքներում։
 
Ժամանակակից սաղմնաբանությանն մեջ մեծ ավանդ ունեն Ա․ Սևերցովը, Հ․ Շպևէանը, Վ․ Շիետկևիչը և ուրիշներ։
 
== Հիմնական խնդիր ==
Սաղմնաբանության հիմնական խնդիրը մեկ բջջից առաջացած հարյուր միլիարդավոր [[բջիջ]]ներից կազմված կառուցվածքային, ֆունկցիոնալ և կենսաքիմիական բարդ համակարգի՝ օրգանիզմի առաջացման պարզաբանումն է։
 
Կախված հետազոտության խնդիրներից և մեթոդներից՝ տարբերում են սաղմնաբանության.
* ընդհանուր,
*համեմատական,
*էկոլոգիական
*փորձառական ուղղություններ։
 
Վերջին տասնամյակներում ամենամեծ զարգացման է հասել փորձառական սաղմնաբանություն, որի նվաճումների շնորհիվ բացահայտվել են բջիջների և [[հյուսվածքներ]]ի ձևագոյացման, տարբերակման, բազմացման և աճի կարգավորման, ինչպես նաև ամբողջ [[օրգանիզմ]]ի և նրա առանձին մասերի փոխազդեցության կարևորագույն մեխանիզմները։ Ըստ ժամանակակից սաղմնաբանության սաղմնածագումը և անհատական զարգացումը տեղի են ունենում բեղմնավորում։
 
== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}
 
== Գրականություն ==
* Massimo De Felici, Gregorio Siracus, The rise of embryology in Italy: from the Renaissance to the early 20th Century, Int. J. Dev. Biol. 44: 515—521, 2000.
* Alex Lopata (2009). «History of the Egg in Embryology». Journal of Mammalian Ova Research 26: 2-9.
*Шимкевич В. М.,. Эмбриология // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* {{cite book|last1=Apostoli|first1=Pietro|last2=Catalani|first2=Simona|editor=Astrid Sigel, Helmut Sigel and Roland K. O. Sigel|title=Metal Ions in Toxicology|series=Metal Ions in Life Sciences|volume=8|year=2011|publisher=RSC Publishing|doi=10.1039/9781849732116-00263|pages=263–303|chapter=Chapter 11. Metal Ions Affecting Reproduction and Development}}
* Scott F. Gilbert. ''Developmental Biology''. Sinauer, 2003. ISBN 0-87893-258-5.
* Lewis Wolpert. ''Principles of Development''. Oxford University Press, 2006. ISBN 0-19-927536-X.
 
== Արտաքին հղումներ ==
* [http://www.embryology.ch/indexdu.html Online course in embryology]
* [http://www.indiana.edu/~anat550/embryo_main/index.html Indiana University's Human Embryology Animations]
* [http://embryology.med.unsw.edu.au UNSW Embryology] Large resource of information and media.
* [http://www.cambridgenetwork.co.uk/views/biolines What is a human admixed embryo?]
* [http://www2.merriam-webster.com/cgi-bin/mwmednlm?book=Medical&va=embryo Definition of embryo according to Webster]
*[http://www.embryonews.co.uk Embryonews _ resource for IVF and embryology articles]
 
{{Սաղմնային զարգացում}}
{{ՀՍՀ}}