«Ուզբեկներ»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
կետադրական, փոխարինվեց: : → ։
No edit summary
չ (կետադրական, փոխարինվեց: : → ։)
|ծագում=[[Կենտրոնական Ասիա]]յում
}}
'''Ուզբեկներ''' (ինքնանվանումը՝ ուզբեկ),ազգ [[ՍՍՀՄ]]-ում, Ուզբեկներ [[ՍՍՀ]] հիմնական բնակչությունը։
 
== Թվաքանակ ==
Ընդհանուր թիվը ՍԱՀՄ-ում՝ 14 մլն ([[1983]]), Ուզբեկներ [[ՍՍՀ]]-ում ապրում է 10 մլն 569 հազար (1979, հանրապետության բնակչության 68,7%-ը), 873 հազար՝ [[Տաջիկներ]] ԱԱՀ-ում, 426 հազար՝ [[Կիրգիզներ]] [[ԱԱՀ]]-ում, 263 հազար՝ [[Ղազախներ]] [[ԱԱՀ]]-ում, 234 հազար՝ [[Թուրքմեններ]] [[ԱԱՀ]]-ում։ [[ԱՀՄ]]-ից դուրս 1,5 մլն Ուզբեկներ բնակվում են [[Աֆղանստան]]ում, մոտ 13 հազար՝ [[ՉԺՀ]]-ի արմարևմտյան շրջանների որոշ [[քաղաք]]ներում։
 
== Լեզու և կրոն ==
Խոսում են [[ուզբեկերեն]]։ Հավատացյալները սուննի մահմեդականներ են։
 
== Մարդաբանակ գծեր ==
[[Պատկեր:Boukhara 4749a.jpg|մինի|ձախից|Ուզբեկ կին]]
[[Պատկեր:Uzbek man from central Uzbekistan.jpg|մինի|ձախից|Ազգային տարազով ուզբեկ մեծահասակ տղամարդ]]
Ուզբեկներ ԱԱՀ տարածքում հնում բնակվել են եվրոպեոիդ մարդաբանական տիպին պատկանող իրանալեզու ժողովուրդներ ու ցեղեր (սողդիացիներ, խորեզմցիներ, բակտրիացիներ, ֆերգանացիներ և սակա-մասսագետներ)։
 
== Ծագում ==
Մ․ թ․ I հազարամյակի կեսին [[Կենտրոնական Ասիա]]յից սկսել են Միջինասիական միջագետք թափանցել մոնղոլոիդ մարդաբանական տիպին պատկանող թյուրքալեզու որոշ ցեղախմբեր։ Այդ հոսքն ուժեղացել է VI դ․ 2-րդ կեսից, երբ [[Միջին Ասիա]]ն մտել է Թյուրքական խաքանության կազմի մեջ։ Հետագա դարերում թյուրք, որոշ ցեղեր աստիճանաբար անցել են նստակեցության և միաձուլվել իրանալեզու ժողովուրդներին, մնացածները շարունակել են վարել վաչկատուն կյանք՝ պահպանելով տոհմացեղային ավանդույթները։ Միջինասիական միջագետքը Կարախանյանների պետության մեջ մտնելու ժամանակաշրջանում (XI — XII դդ․) այնտեղ հաստատված թյուրքալեզու ցեղերի հիման վրա սկսվել է ուզբեկ, ժողովրդի կազմավորումը։ XIII թաթար-մոնղոլների նվաճումների հետեվանքով Միջինասիական միջագետքում հաստատվել են թյուրք, և մոնղոլ նոր ցեղեր։ Ուզբեկների՝ որպես ժողովրդի կազմավորումը, հիմնականում տեղի է ունեցել դեշտ-ի ղփչաղ կամ ուզբեկ կոչվող թյուրք, ցեղերի զանգվածային ներթափանցումից (XV դ․ վերջ —XVI դ․) հետո։ XX դ․ սկըզբին Ուզբեկների կազմում առկա էին ազգագրության 3 մեծ խմբեր՝ երկրագործությամբ, արհեստներով ու առետրով զբաղվող նստակյացներ, նախամոնղոլական և ետմոնղոլական ժամանակներում հաստատված թյուրք, խաշնարած ցեղերի հետնորդներ, որոնց մեծամասնությունը պահպանում էր «թյուրք» ինքնանվանումը, և XV—XVI դդ․ դեշտ-ի ղփչաղ ուզբեկ, ցեղերի սերունդներ։ Ուզբեկ, ցեղերի անցումը նստակեցության սկսվել է XV դ․ և ավարտվել XX դ․ սկզբին։ [[1917]] թվականի [[Հոկտեմբերյան հեղափոխության]] նախօրյակին դեռես ավարտված չէր ուզբեկ, բուրժուական ազգի ձեավորումը։ Սովետականկարգերի պայմաններում Ուզբեկներ ձեռք բերեցին իրենց ազգային պետականությունը (Ուզզբեկներ [[ՍՍՀ]]) և ձևավորվեցին իբրև սոցիալիստական ազգ, հաղթահարեցին տնտեսական և մշակութային հետամնացությունը, մեծ հաջողությունների հասան գիտության և արվեստի զարգացման բնագավառներում։ Պատմության, տնտեսության և մշակույթի մասին:մասին։
{{ՀՍՀ}}
 
== Տես նաև ==
[[Ուզբեկական ՍՍՀ]]
 
 
[[Կատեգորիա:Ուզբեկներ]]
286 077

edits