«Միություն և առաջադիմություն»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
{{Հայոց Ցեղասպանություն}}
'''Միություն և առաջադիմություն''' ([[թուրքերեն|թուրք.]] «Ittihat ve terakki», «իթթիհաթ վե թերաքքի»), [[Երիտասարդ Թուրքեր|երիտթուրքեր]], թուրքական քաղաքական կուսակցություն։ Հիմնվել է [[1889]] թ. [[մայիսի 21]]-ին՝ «Օսմանյան միասնության ընկերություն» անունով։ Նպատակը [[1876]] թ.թվականի սահմանադրությանՍահմանադրության վերականգնումն էր և պառլամենտի գումարումը։ Ավելի ուշ վերանվանվել է «Միության և առաջադիմության օսմանյան ընկերություն» և միավորվել երիտթուրքերի [[Փարիզ]]ի խմբի հետ։ Հիմնադիրներն էին Աբդուլլահ Ջևդեթը, Իսհակ Սյուքութին, Իբրահիմ Թեմոն, Հիլմի Թունալըն և Աքիլ Մուխթարը։ Հալածանքների պատճառով ղեկավարները փախել են արտասահման։ [[1897]] թ.թվականին սկսել են գործել ընկերության [[Ժնև]]ի, ապա և [[Կահիրե]]ի բաժանմունքները։ Ընկերությունը հրատարակել է թերթեր [[Կ.Պոլիս|Կ.Պուսում]], [[Զմյուռնիա]]յում, [[Ժնև|Ժնևում]], [[Կահիրե|Կահիրեում]], քննադատել [[Աբդուլ Համիդ II|Աբդուլ Համիդ ll]]-ի վարչակարգը։ [[1902]] թ.թվականին Փարիզի համագումարում ընկերությունը պառակտվել է 2 խմբի. Սաբահէդդինի կողմնակիցների և Ահմեդ Ռիզայի կողմնակիցների։ Դաշնակցության ներկայացուցիչ Խ. Մալումյանի միջնորդությամբ, կողմերը համաձայնել են միավորել ուժերը սուլթանի դեմ պայքարում։ Այդ ժամանակ [[Սալոնիկ]]ում գործել է Ազատության օսմանյան ընկերությունը, որը հանդես է եկել կայսրության ներքին գործերին եվրոպական տերությունների միջամտության դեմ. ագիտացիա արել բանակում և այլն։ 1908-ին թվականին այդ ընկերությունը որոշել է միավորվել Փարիզի ընկերության հետ, և նրա պարագլուխները մտել են ԿԿ կազմի մեջ։ [[1908]] թվականի [[հուլիսի 23]]-ի զինված հեղաշրջման հետևանքով իթթիհաթականները հռչակել են սահմանադրության վերականգնումը։ Դրանից հետո գաղտնի ԿԿ անդամներ [[Թալեաթ փաշա|Թալեաթը]], [[Էնվեր փաշա|Էնվերը]], [[Բեհաեդդին Շաքիր]]ը, Միդհաթ Շյուքրին և ուրիշներ Սալոնիկից տեղափոխվել են Կ. Պոլիս, շուտով նրանց գլխավորած ընկերությունը հռչակվել է քաղաքական կուսակցություն։ Լինելով պանթյուրքիզմի մոլի ջատագովներ՝ նրա պարագլուխները իրենց տասնամյա կառավարման ընթացքում (1908-18) [[Օսմանյան կայսրություն]]ը երեք անգամ ներքաշել են արկածախնդրական պատերազմների ([[1911-ին]] թվականին՝ Տրիպոլիտանական, 1912-13-ին՝ Բսլկանյան[[Բալկանյան պատերազմներ (1912-1913)|Բալկանյան]], 1914-18-ին՝ առաջին[[Առաջին համաշխարհային պատերազմ|Առաջին աշխարհամարտ]]) մեջ՝ նոր տարածքներ զավթելու նպատակով։
 
[[Առաջին համաշխարհային պատերազմ]]ի նախօրեին և ընթացքում «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության պարագլուխները ծրագրել և իրագործել են [[Հայոց Ցեղասպանություն|հայերի ցեղասպանությունը]]։ Պատերազմում Թուրքիայի պարտությունից հետո՝ [[1918]] թվականի [[հոկտեմբերի 19]]-ին, տեղի է ունեցել կուսակցության վերջին համագումարը, որը հայտարարել է ինքնալուծարման և նոր՝ «Թեջադդուդ» («Վերածնունդ») կուսակցության ստեղծման մասին։ Սակայն [[նոյեմբերի 2]]-ին դաշնակիցների ([[Անտանտ]]ի) զորքերը մտել են [[Կ.Պոլիս]], և «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության պարագլուխները փախել են արտասահման։
 
1919—20-ին1919—1920 թվականներին Կ.Պոլսում տեղի է ունեցել [[Երիտթուրքերի դատավարություն (1919-1920)|կուսակցության ԿԿ անդամների դատավարությունը։դատավարությունը]]։ Պատերազմի և հայերի ցեղասպանության գլխավոր հանցագործները հեռակա կարգով դատապարտվել են մահվան, սակայն հանցագործների զգալի մասը խուսափել է արդար պատժից։ Կուսակցության որոշ պարագլուխների մահվան դատավճիոն ի կատար են ածել [[Նեմեսիս գործողություն|հայ ժող. վրիժառուները]]։
 
{{ՀՀ}}