«Կաուչուկներ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 4387 բայտ ,  5 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
[[Պատկեր:Latex - Hevea - Cameroun.JPG|մինի| Հևեա ծառից լատեքսի ստացումը]]
{{Վիքիֆիկացում}}
'''Կաուչուկներ''' առաձգական բարձրամոլեկուլային միացություններ են (էլաստոմերներ), արդյունաբերական պոլիմերների[[պոլիմերներ]]ի խումբ, որոնցորոնք, մշակմամբ[[Ծծումբ|ծծմբի]] ստանումհետ ենտաքացնելով ռետին։(վուլկանացմամբ), Լինումստանում են բնական ևռետին: սինթետիկ։
 
Կաուչուկի կարևոր հատկությունն առաձգականությունն է, այսինքն՝ արտաքին ուժի ազդեցությամբ իր ձևը փոխելու, օրինակ՝ ձգվելու, սեղմվելու և ապա ազդող ուժի դադարելուց հետո իր նախկին ձևը վերականգնելու ունակությունը: Կաուչուկն օժտված է նաև ջրի ու գազի նկատմամբ անթափանց լինելու արժեքավոր հատկությամբ:
 
== Բնական կաուչուկ ==
[[Պատկեր:Ceylon_rubber.jpg|thumb|Լատեքսի հավաքումը Հևեյա ծառից, ([[Շրի-Լանկա]])]]
Բնական կաուչուկը, բուսական ծագում ունեցող [[պոլիմեր]]ներ են։ Պարունակվում է կաուչուկատու բույսերի [[կաթնահյութ]]ի (լատեքսի) մեջ։ Հիմնականում ստանում են արևադարձային երկրներում աճող բրազիլական հևեյա ծառի լատեքսից։ Բնական կաուչուկի խոշորացույն արտադրողը Մալայզիան է (համաշխարհային արտադրանքի ավելի քան 40%-ը)։ «Կաուչուկ» տերմինը ծագել է «կաուչու» բառից, որով Բրազիլիայի բնիկները կոչել են [[Ամազոն]] գետի ափերին աճող հևեայի արտաթորվող նյութը («կաու» - ծառ, «ուչու» - հոսել, լացել)։ Կաուչուկն անջատում են ծառի վրա արված կտրվածքներից հավաքած ծորացող [[լատեքս]]ը մրնջաթթվով, թրթնջկաթթվով կամ քացախաթթվով մակարդելիս։ Առաջացած փխրուն, թանձր զանգվածը լվանում են ջրով և գլանմամբ ստանում թերթեր, որոնք չորացնում ու ծխահարում են ՝ օքսիդացման օքսիդացման և մանրեների ազդեցության նկատմամբ կայունություն հաղորդելու նպատակով։
Բնական կաուչուկը, բուսական ծագում ունեցող [[պոլիմեր]]ներ են։ Պարունակվում է կաուչուկատու բույսերի [[կաթնահյութ]]ի (լատեքսի) մեջ։ Հիմնականում ստանում են արևադարձային երկրներում աճող բրազիլական հևեյա ծառի լատեքսից։ Բնական կաուչուկի խոշորացույն արտադրողը [[Մալայզիա]]ն է (համաշխարհային արտադրանքի ավելի քան 40%-ը)։
 
=== Անվանում ===
Բնական կաուչուկի հիմնական բաղադրիչը (91-96%) պոլիիզոպրենն է ՝ (C<sub>5</sub>H<sub>8</sub>)n, պարունակում է նաև 2, 2-3, 9% սպիտակուցներ և ամինաթթուներ, ացետոնով լուծահանվող նյութեր՝ 1, 5-4% (օլիենաթթու, ստերինաթթու, կարոտին), փոփոխական արժեքակնությամբ [[մետաղներ]]ի՝ [[Պղինձ|պղնձի]] (մինչև 0, 008%), [[մանգանի]]ի (0, 001%), երկաթի (0, 01%) միացություններ, ավազ և որոշ այլ խառնուրդներ։ Բնական կաուչուկին տարածականորեն կարգավորված պոլիմեր է։ Մակրոմոլեկուլի մեջ իզոպրենի օղակների 98-100%-ը միմիանց միացված են 1, 4-դիրքով և ունեն ցիս-կոնֆիգուրացիա՝
«Կաուչուկ» տերմինը ծագել է «կաուչու» բառից, որով Բրազիլիայի բնիկները կոչել են [[Ամազոն]] գետի ափերին աճող հևեայի յի արտաթորվող նյութը («կաու» - ծառ, «ուչու» - հոսել, լացել)։
 
=== Ստացում ===
Բնական կաուչուկը, բուսական ծագում ունեցող [[պոլիմեր]]ներ են։ Պարունակվում է կաուչուկատու բույսերի [[կաթնահյութ]]ի (լատեքսի) մեջ։ Հիմնականում ստանում են արևադարձային երկրներում աճող բրազիլական հևեյա ծառի լատեքսից։ Բնական կաուչուկի խոշորացույն արտադրողը Մալայզիան է (համաշխարհային արտադրանքի ավելի քան 40%-ը)։ «Կաուչուկ» տերմինը ծագել է «կաուչու» բառից, որով Բրազիլիայի բնիկները կոչել են [[Ամազոն]] գետի ափերին աճող հևեայի արտաթորվող նյութը («կաու» - ծառ, «ուչու» - հոսել, լացել)։ Կաուչուկն անջատում են ծառի վրա արված կտրվածքներից հավաքած ծորացող [[լատեքս]]ը մրնջաթթվով, թրթնջկաթթվով կամ քացախաթթվով մակարդելիս։ Առաջացած փխրուն, թանձր զանգվածը լվանում են ջրով և գլանմամբ ստանում թերթեր, որոնք չորացնում ու ծխահարում են ՝են՝ օքսիդացման օքսիդացման և մանրեների ազդեցության նկատմամբ կայունություն հաղորդելու նպատակով։
 
Բնական կաուչուկի հիմնական բաղադրիչը (91-96%) պոլիիզոպրենն է ՝է՝ (C<sub>5</sub>H<sub>8</sub>)<sub>n</sub>, պարունակում է նաև 2, 2-3, 9% [[սպիտակուցներ]] և [[ամինաթթուներ]], ացետոնով լուծահանվող նյութեր՝ 1, 5-4% ([[օլիենաթթու]], [[ստերինաթթու]], [[կարոտին]]), փոփոխական արժեքակնությամբ [[մետաղներ]]ի՝ [[Պղինձ|պղնձի]] (մինչև 0, 008%), [[մանգանի]]ի (0, 001%), երկաթի (0, 01%) միացություններ, ավազ և որոշ այլ խառնուրդներ։ Բնական կաուչուկին տարածականորեն կարգավորված պոլիմեր է։ Մակրոմոլեկուլի մեջ իզոպրենի օղակների 98-100%-ը միմիանց միացված են 1, 4-դիրքով և ունեն ցիս-կոնֆիգուրացիա՝ կոնֆիգուրացիա:
=== Հատկություններ ===
Բնական կաուչուկի մոլեկուլային զանգվածը 1400000-2600000 է, կրկնակի կապերի թիվը կազմում է տեսական արժեքի 95-98, 5%, խտությունը՝ 910-920 կգ/մ<sup>3</sup>ապակեցման ջերմաստիճանը՝ 70-720 C։ Բնական կաուչուկ ջրի ազդեցության նկատմամբ կայուն է, լավ է լուծվում բենզոլում, տոլուոլում, քսիոլում, բենզինում, CC<sub>14</sub>, CHC<sub>13</sub>, CS<sub>2</sub>, ցիկլոհեքսանում։ 100<sup>C</sup>-ից բարձր բնական կաուչուկ ամորֆ է, ցածր ջերմաստիճաններում երկարատև մնալուց մասնակիորեն բյուրեղանում է։ Կոհեզիոն բարձր ամրության շնորհիվ բնական կաուչուկ անփոխարինելի է դողերի, որոշ դետալների արտադրության մեջ։ Բնական կաուչուկ վուլկանացնող ամենատարածված միջոցնը ծծումբն է։ Վուլկանացնել հնարավոր է նաև ճառագայթման, որգ. Գերօքսիդների և ալկիֆենոմրջնալդեհիդային խեժերի օգնությամբ։ Որպես վուլկանացման արագուցիչներ օգտագործվում են 2-մերկապտոբենզիազոլը (կապտաքս), դրա սուլֆենամիդային ածանցյանլերը (օրինակ, սանտոկյուր), դիբենզթիազոլիլդի սուլֆիդը (ալտաքս) են։ Բնական կաուչուկ Մեխանիկական հատկությունները բարելավելու նպատակով ավելացվում են զանազան ակտիվ հավելումներ։ Բնական կաուչուկից ստացված ռետինը լավ առաձգական է, դժվարամաշ և ցրտադիմացկուն, սակայն անկայուն է լուծիչների և յուղերի նկատմամբ։ Ջերմա և մթնոլորտակայնությունը, որոշ [[սինթետիկ]] կաուչուկների համեմատությամբ, փոքր է։ Օգտագործվում է նաև ռետինատեխնիկական իրերի, էլեկտրամեկուսիչ նյութերի, ժողովրդի Սպառման ռետինե իրերի արտադրության մեջ, սոսինձների պատրաստելու համար։ Բնական կաուչուկի որոշ մասն օգտագործում են լատեքսի ձևով։
Բնական կաուչուկի մոլեկուլային զանգվածը 1400000-2600000 է, կրկնակի կապերի թիվը կազմում է տեսական արժեքի 95-98, 5%, խտությունը՝ 910-920 կգ/մ<sup>3</sup> ապակեցման ջերմաստիճանը՝ 70-720 °C։
 
Բնական կաուչուկ ջրի ազդեցության նկատմամբ կայուն է, լավ է լուծվում [[բենզոլ]]ում, [[տոլուոլ]]ում, քսիոլում, [[բենզին]]ում, CC<sub>14</sub>, CHC<sub>13</sub>, CS<sub>2</sub>, [[ցիկլոհեքսան]]ում։ 100 °C-ից բարձր բնական կաուչուկ ամորֆ է, ցածր ջերմաստիճաններում երկարատև մնալուց մասնակիորեն բյուրեղանում է։ Կոռոզիոն բարձր ամրության շնորհիվ բնական կաուչուկ անփոխարինելի է դողերի, որոշ դետալների արտադրության մեջ։
 
Բնական կաուչուկ վուլկանացնող ամենատարածված միջոցնը ծծումբն է։ Վուլկանացնել հնարավոր է նաև ճառագայթման, գերօքսիդների և ալկիֆենոմրջնալդեհիդային խեժերի օգնությամբ։ Որպես վուլկանացման արագուցիչներ օգտագործվում են 2-մերկապտոբենզիազոլը (կապտաքս), դրա սուլֆենամիդային ածանցյանլերը (օրինակ, սանտոկյուր), դիբենզթիազոլիլդի սուլֆիդը (ալտաքս) են։
 
=== Կիրառություն ===
Բնական կաուչուկ մեխանիկական հատկությունները բարելավելու նպատակով ավելացվում են զանազան ակտիվ հավելումներ։ Բնական կաուչուկից ստացված ռետինը լավ առաձգական է, դժվարամաշ և ցրտադիմացկուն, սակայն անկայուն է լուծիչների և յուղերի նկատմամբ։ Ջերմա և մթնոլորտակայնությունը, որոշ սինթետիկ կաուչուկների համեմատությամբ, փոքր է։ Օգտագործվում է նաև ռետինատեխնիկական իրերի, էլեկտրամեկուսիչ նյութերի, ժողովրդի սպառման ռետինե իրերի արտադրության մեջ, սոսինձների պատրաստելու համար։ Բնական կաուչուկի որոշ մասն օգտագործում են լատեքսի ձևով։
 
== Սինթետիկ կաուչուկներ ==
Սինթետիկ կաուչուկի ստացման առաջին արդյունաբերական եղանակը մշակել է ռուս քիմիկոս Ս. Լեբեդևը։ [[1626]] թվականին խորհրդային կառավարությունը հայտարարում է սինթետիկ կաուչուկի ստանալու աշխատանքի մրցույթ, որի մրցանակն էր 100 000 ռուբլի։
Քիմիկոս Սերգեյ Լեբեդևը ևս որոշում է մասնակցել այդ մրցույթին, և վերջապես [[1927]] թվականի դեկտեմբերի 30-ին հաջողությամբ ավարտում է իր փորձարկումները։ Որպես հումք նախ ընտրվում է նավթը, ապա հետո այն փոխարինվում է սպիրտով։ Որպես կատալիզատոր Լեբեդևն առաջարկում է մետաղական նատրին։ [[1928]] թվականի հունվարի 1-ին մրցույթի ժյուրին ստանում է 2 կգ սինթետիկ կաուչուկ՝ ստացված էթիլային սպիրտից և մի մեծ կապ տեխնիկական փասթաթղթեր։ Մրցույթի մասնակիցներից միայն Սերգեյ Լեբեդևն է սատանում մրցանակը։ [[Երևան]]ի «Նաիրիտ» գիտաարտադրական միավորումն արտադրում է քլորոպրենային «Նաիրիտ» կոչվող կաուչուկը։ Երևանում գործում են նաև [[ռետին]]ից ավտոդողեր և լայն սպառման առարկաներ արտադրող գործարաններ։ [[1823]] թվականին անգլիացի քիմիկոս Չ. Մակինտոշն առաջարկել է կաուչուկի լուծույթով կտորեղենի տոգորման եղանակ և այդ կաուչուկապատ կտորեղենից սկսել անջրանցիկ վերարկուների և թիկնոցների արտադրությունը։ Դրանք հայտնի «մակինտոշներն» էին։ Ռետինացումը՝ [[ծծումբ|ծծմբի]] միացումը կաուչուկին, բացահայտել է Չ. Գուդյիրը 1839 թվականին՝ կաուչուկը ծծմբի հետ տաքացնելով։ Բարձր ջերմաստիճանում կաուչուկը իր մոլեկուլի կրկնակի կապերի հաշվին փոխազդում է ծծմբի հետ՝ առաջացնելով ցանցաձև, տարածական կառուցվածքով պոլիմեր՝ ռետին, որն իր առաձգականությունը պահպանում է ջերմաստիճանային լայն տիրույթում։ Առաջին անգամ սինթետիկ կաուչուկը ստացել է (սինթեզել է իզոպրենից) [[ֆրանսիա]]ցի քիմիկոս Գ. Բուշարդը դեռևս [[1875]]-[[1879]] թվականներին։ Նա բնական կաուչուկի չոր թորմամբ (պիրոլիզ) նախ ստացել է [[իզոպրեն]] և ապա այն մշակել աղաթթվով։ Սինթետիկ կաուչուկներն առաջիններն են, որոնք օգտագործվում են սովորական ջերմաստիճանում բարձր առանձգակամություն ունեցող ռետինե իրերի (դողեր, փոխարկիչի [[ժապավեն]]ներ, [[կոշիկ]]ներ...), երկրորդները՝ լուծիչների, [[թթվածին|թթվածնի]], [[յուղ]]երի, [[օզոն]]ի ազդեցության նկատմամբ կայուն, ջերմա և յուրատեսակ այլ հատկություններով օժտված իրերի արտադրության մեջ։ Սինթետիկ կաուչուկի հատուկ խմբերն են՝ կաուչուկների ջրային դիսպերսները (լատեքսներ), հեղուկ կաուչուկները (օլիգոմերները, որոնք պնդանալիս առաջացնում են ռետինանման նյութեր), լցնանյութ-կաուչուկները (լցնանյութի կամ պլաստիֆակտորի և կաուչուկի խառնուրդը)։ Սինթետիկ կաուչուկի ստացման ամենատարածված եղանակը էմուլսիոն և ստերեոսպեցիֆիկ պոլիմերացումն է։ Պոլիմերացման ժամանակ հնարավոր է կարգավորել կաուչուկների մոլեկուլային զանգվածները, որը հնարավորություն է տալիս սինթետիկ կաուչուկի մշակման ժամանակ բացառել պլաստիկացման էներգիական փուլը։ Սինթետիկ կաուչուկի ստացման տեխնոլոգիական պրոցեսներն ընդքրկում են դիսպերսներից կամ լուծույթներից կաուչուկի անջատման, կատալիզատորների, էմուլգատորների և այլ խառնուրդների մնացորդներից կաուչուկի մաքրման, չորացման, բրիկետավորման փուլերը։ Կաուչուկների սինթեզի համար կարևոր մոնոմերները՝ բութադիենը, իզոպրենը, ստիրոլն են, հիմնականում ստացվում են կրեկինգի և նավթին ուղեկցող գազերից, օրինակ, բուտադիենը ստացվում են [[բուտան]]ի կատալիտիկ դեհիդրմամբ։ Բացի այդ մոնոմերներից օգտագործում են ակրիլանիտրիլ, ֆտորոլեֆիններ, քլորոպրեն, սիլիցիում, որոնք օրգանական միացություններ են։ Կաուչուկի սինթեզը գործարանային խոշոր չափերով առաջինը իրականացվել է Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Միությունում, [[1932]] թվականին։ [[1938]] թվականին [[Գերմանիա]]յում կազմակերպվել է բուտադիեն-ստրոլային կաուչուկների արտադրություն, [[1942]] թվականին՝ [[ԱՄՆ]]-ում սինթետիկ կաուչուկի խոշոր արտադրություն։
 
Քիմիկոս Սերգեյ Լեբեդևը ևս որոշում է մասնակցել այդ մրցույթին, և վերջապես [[1927]] թվականի [[դեկտեմբերի 30]]-ին հաջողությամբ ավարտում է իր փորձարկումները։ Որպես հումք նախ ընտրվում է [[նավթ]]ը, ապա հետո այն փոխարինվում է [[սպիրտ]]ով։ Որպես կատալիզատոր Լեբեդևն առաջարկում է մետաղական նատրին։ Լեբեդևն առաջարկեց կաուչուկ ստանալ բութադիեն-1,3-ից, որն առավել մատչելի և պարզ ելանյութ է: Բութադիենի ստացման համար նա օգտագործեց էթիլ սպիրտը.
 
<center><math>\mathsf{2C_2H_5OH \rightarrow CH=CH-CH=CH_2 + 2H_2O + H_2}</math></center>
 
Բութադիենի պոլիմերացումը Լեբեդևն իրականացրեց մետաղական նատրիումի առկայությամբ.
 
<center><math>\mathsf{nCH_2=CH-CH=CH_2 \rightarrow (-CH_2-CH=CH-CH_2-)_n}</math></center>
 
[[1928]] թվականի [[հունվարի 1]]-ին մրցույթի ժյուրին ստանում է 2 կգ սինթետիկ կաուչուկ՝ ստացված [[Էթիլ սպիրտ|էթիլային սպիրտից]] և մի մեծ կապ տեխնիկական փասթաթղթեր։ Մրցույթի մասնակիցներից միայն Սերգեյ Լեբեդևն է սատանում մրցանակը։ [[Երևան]]ի «Նաիրիտ» գիտաարտադրական միավորումն արտադրում է քլորոպրենային «Նաիրիտ» կոչվող կաուչուկը։ [[Երևա]]նում գործում են նաև [[ռետին]]ից ավտոդողեր և լայն սպառման առարկաներ արտադրող գործարաններ։
 
[[1823]] թվականին անգլիացի քիմիկոս Չ. Մակինտոշն առաջարկել է կաուչուկի լուծույթով կտորեղենի տոգորման եղանակ և այդ կաուչուկապատ կտորեղենից սկսել անջրանցիկ վերարկուների և թիկնոցների արտադրությունը։ Դրանք հայտնի «մակինտոշներն» էին։ Ռետինացումը՝ [[ծծումբ|ծծմբի]] միացումը կաուչուկին, բացահայտել է Չ. Գուդյիրը [[1839]] թվականին՝ կաուչուկը ծծմբի հետ տաքացնելով։
 
Բարձր ջերմաստիճանում կաուչուկը իր մոլեկուլի կրկնակի կապերի հաշվին փոխազդում է ծծմբի հետ՝ առաջացնելով ցանցաձև, տարածական կառուցվածքով պոլիմեր՝ ռետին, որն իր առաձգականությունը պահպանում է ջերմաստիճանային լայն տիրույթում։ Առաջին անգամ սինթետիկ կաուչուկը ստացել է (սինթեզել է իզոպրենից) [[ֆրանսիա]]ցի քիմիկոս Գ. Բուշարդը դեռևս [[1875]]-[[1879]] թվականներին։ Նա բնական կաուչուկի չոր թորմամբ (պիրոլիզ) նախ ստացել է [[իզոպրեն]] և ապա այն մշակել աղաթթվով։
[[File:NatVsSynPolyisoprene.png|600px|կենտրոն|Բնական պոլիմերը կազմված է 1,4-ցիս-իզոպրենի կրկնվող օղակներից և ունի տարածակարգավորված
գծային կառուցվածք.]]
 
=== Կիրառություն ===
Սինթետիկ կաուչուկներն առաջիններն են, որոնք օգտագործվում են սովորական ջերմաստիճանում բարձր առանձգակամություն ունեցող ռետինե իրերի (դողեր, փոխարկիչի [[ժապավեն]]ներ, [[կոշիկ]]ներ և այլն), երկրորդները՝ լուծիչների, [[թթվածին|թթվածնի]], [[յուղ]]երի, [[օզոն]]ի ազդեցության նկատմամբ կայուն, ջերմա և յուրատեսակ այլ հատկություններով օժտված իրերի արտադրության մեջ։
 
Սինթետիկ կաուչուկի հատուկ խմբերն են՝
*կաուչուկների ջրային դիսպերսները (լատեքսներ),
* հեղուկ կաուչուկները (օլիգոմերները, որոնք պնդանալիս առաջացնում են ռետինանման նյութեր),
* լցնանյութ-կաուչուկները (լցնանյութի կամ պլաստիֆակտորի և կաուչուկի խառնուրդը)։
 
=== Ստացում ===
[[Պատկեր:PRC DHS Double Happiness Ping Pong Bat 12.JPG|մինի|ձախից]]
Սինթետիկ կաուչուկի ստացման ամենատարածված եղանակը էմուլսիոն և ստերեոսպեցիֆիկ պոլիմերացումն է։ Պոլիմերացման ժամանակ հնարավոր է կարգավորել կաուչուկների մոլեկուլային զանգվածները, որը հնարավորություն է տալիս սինթետիկ կաուչուկի մշակման ժամանակ բացառել պլաստիկացման էներգիական փուլը։ Սինթետիկ կաուչուկի ստացման տեխնոլոգիական պրոցեսներն ընդքրկում են դիսպերսներից կամ [[լուծույթներ]]ից կաուչուկի անջատման, կատալիզատորների, էմուլգատորների և այլ խառնուրդների մնացորդներից կաուչուկի մաքրման, չորացման, բրիկետավորման փուլերը։ Կաուչուկների սինթեզի համար կարևոր մոնոմերները՝ [[բութադիեն]]ը, իզոպրենը, ստիրոլն են, հիմնականում ստացվում են [[կրեկինգ]]ի և նավթին ուղեկցող գազերից, օրինակ, բութադիենը ստացվում են [[բութան]]ի կատալիտիկ դեհիդրմամբ։
 
Բացի այդ մոնոմերներից օգտագործում են ակրիլանիտրիլ, ֆտորոլեֆիններ, քլորոպրեն, սիլիցիում, որոնք օրգանական միացություններ են։ Կաուչուկի սինթեզը գործարանային խոշոր չափերով առաջինը իրականացվել է Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Միությունում, [[1932]] թվականին։ [[1938]] թվականին [[Գերմանիա]]յում կազմակերպվել է բութադիեն-ստրոլային կաուչուկների արտադրություն, [[1942]] թվականին՝ [[ԱՄՆ]]-ում սինթետիկ կաուչուկի խոշոր արտադրություն։
 
== Տեխնիկական կիրառություն ==
Սինթետիկ կաուչուկներից յուրաքանչյուրը կիրառվում է իր հատկություններին համապատասխան:
[[1950]] թվականին մշակվել է գծային տարածակարգավորված կառուցվածքով սինթետիկ բութադիենային կաուչուկի արտադրության տեխնոլոգիա (այդպիսի կաուչուկն անվանվում է դիվինիլային): Որպես կատալիզատոր վերցնում են մետաղօրգանական ածանցյալներ, օրինակ՝ [[ալյումին]]ի ալկիլածանցյալներ, [[տիտան]]ի, [[ցիրկոնիում]]ի աղեր և այլ նյութեր: Ներկայումս սինթետիկ կաուչուկի արտադրությունը մի քանի անգամ գերազանցում է բնականին: Սինթետիկ կաուչուկից պատրաստում են ավելի քան 50 000 տարբեր նշանակության իրեր: Հիմնական կիրառության բնագավառներն են կոշիկը, ավտոդողերը, էլեկտրամեկուսիչները:
 
== Տես նաև ==
*[[Գուտապերչ]]
*[[Էբոնիտ]]
 
== Գրականություն ==
* Ascherson, Neal. (1963). ''The King Incorporated''. Allen & Unwin. ISBN 1-86207-290-6 (''1999 Granta edition'').
* Brydson, J.A. ''Rubbery Materials and their Compounds''
*{{cite book
| last = Hobhouse
| first = Henry
| title = Seeds of Wealth: Five Plants That Made Men Rich
| publisher = Shoemaker & Hoard
| date = 2005 | origyear=2003
| pages = 125–185
| isbn = 1-59376-089-2
}}
* Hochschild, Adam. (1998). King Leopold’s Ghost: A Story of Greed, Terror, and Heroism in Colonial Africa''. Mariner Books. ISBN 0-330-49233-0.
* Morton, Maurice. ''Rubber Technology''
*Petringa, Maria. (2006). ''Brazza, A Life for Africa''. Bloomington, IN: AuthorHouse. ISBN 978-1-4259-1198-0
 
== Արտաքին հղումներ ==
* [http://www.zrunek.at/viton-fkm-fpm-fluorelastomere/download/Elastomer-Bestaendigkeitsliste.pdf Eigenschaften der Elastomere - Beständigkeitsliste] (PDF-Datei; 578 kB)
* [http://www.lecaoutchouc.com/ Syndicat national du caoutchouc et des polymères]
 
{{ՎՊԵ|Rubber}}
{{ՀՍՀ}}
 
[[Կատեգորիա:Կաուչուկներ]]