«Աղլաբիների պետություն»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
ուղղագրական, փոխարինվեց: : → ։ (76), )թ → ) թ
(+ 5 կատեգորիաներ ՀոթՔաթ գործիքով)
չ (ուղղագրական, փոխարինվեց: : → ։ (76), )թ → ) թ)
| Զինանշան=
| Զինանշանի հոդված=
| Քարտեզ=[[Պատկեր:Aghlabids Dynasty 800 - 909 (AD) - Arabic.svg |250px]]
| Քարտեզի տարեթիվ=[[800]] - [[909]] թվականներ
| Քարտեզ2=
}}
 
'''Աղլաբիների պետություն''', [[Ավատատիրություն|ավատատիրական]] [[պետություն]] [[Հյուսիսային Աֆրիկա]]յում ([[800]]-[[909]]):։ Իշխանության գլխին էին [[արաբ]]ական ծագում ունեցող Աղլաբիները ({{lang-ar|الأغالبة‎}}):։
 
== Պատմություն==
 
Աղլաբիները տիրել են [[Իֆրիկիա]]յում {{lang-ar|افريقيا}} ( [[Ալժիր]], [[Թունիս]], [[Լիբիա]] ) [[9-րդ դար]]ում(ըստ Հիջրայի 3-րդ դար) [[Աբբասյաններ]]ի անվան տակ և իշխել է [[ալ-Կայրավան]]ում:ում։
 
800( ըստ [[Հիջրա]]յի՝ 184 ) թվականին այս արքայատոհմի հիմնադիրը՝ [[Իբրահիմ ալ-Աղլաբ|Իբրահիմ ալ Աղլաբ]]ը՝ [[Զաբ]]ի նահանգապետը, իր նահանգում դրսևորել էր եռանդ և հմտություններ օրենքը և կարգուկանոնը վերականգնելու հարցում:հարցում։ Նա [[Հարուն ալ Ռաշիդ|Հարուն առ-Ռաշիդ]] խալիֆայի կողմից օժտվել էր նրա համար նպաստավոր իշխանական լիազորությամբ:Նրալիազորությամբ։Նրա վասալը հրաժարվել էր մինչև այդ ժամանակ Իֆրիկյային տրվող հարկից և հանձն էր առել վճարել 40.000 [[դինար]] տուրք կայսերական գանձարանին:գանձարանին։ Աղլաբի ամիրին և խալիֆային կապող կապերը թույլ էին տալիս նրան ունենալ մեծ չափով ինքնուրույնություն, հատկապես ժառանգության ասպարեզում:ասպարեզում։ Նա իր որոշումը կայացնում էր առանց [[Բաղդադ]]ի միջամտության. այսպես էին վարվում նաև նրան հաջորդող ամիրները:ամիրները։
 
Իֆրիկիայի արաբ կառավարիչների մասին մեր գիտելիքներն նշանակալից են:են։ [[Խալիֆա|Խալիֆաներ]]իների այս բարձր պաշտոնյաների մեջ հնարավոր էր գտնել տարբեր անհատականություններ:Չնայածանհատականություններ։Չնայած մեծամասնությունը հաճույքներով էր տարված և կախվածություն ուներ խմիչքից, որը երբեմն ստեղծում էր հանցագործության պոռթկումներ և արյունահեղություն, նրանց մեջ կային նաև արվեստի մարդիկ, ովքեր օժտված էին վեհության զգացումով, խելացի և փորձառու քաղաքական գործիչներ էին,և առաջնորդները մտահոգված էին հասարակական աշխատանքին նպաստելով և դրանից ստացված եկամուտը նահանգի բարեկեցությանը ծառայեցնելով:ծառայեցնելով։ Նրանց օրոք Իֆրիկիյան մեծ վերածնունդ է ապրում. շատ հրաշալի կառույցներ դեռ վկայում են նրանց մեծ դերի մասին:մասին։
Աղլաբիները տիրել են [[Իֆրիկիա]]յում {{lang-ar|افريقيا}} ( [[Ալժիր]], [[Թունիս]], [[Լիբիա]] ) [[9-րդ դար]]ում(ըստ Հիջրայի 3-րդ դար) [[Աբբասյաններ]]ի անվան տակ և իշխել է [[ալ-Կայրավան]]ում:
 
800( ըստ [[Հիջրա]]յի՝ 184 )թվականին այս արքայատոհմի հիմնադիրը՝ [[Իբրահիմ ալ-Աղլաբ|Իբրահիմ ալ Աղլաբ]]ը՝ [[Զաբ]]ի նահանգապետը, իր նահանգում դրսևորել էր եռանդ և հմտություններ օրենքը և կարգուկանոնը վերականգնելու հարցում: Նա [[Հարուն ալ Ռաշիդ|Հարուն առ-Ռաշիդ]] խալիֆայի կողմից օժտվել էր նրա համար նպաստավոր իշխանական լիազորությամբ:Նրա վասալը հրաժարվել էր մինչև այդ ժամանակ Իֆրիկյային տրվող հարկից և հանձն էր առել վճարել 40.000 [[դինար]] տուրք կայսերական գանձարանին: Աղլաբի ամիրին և խալիֆային կապող կապերը թույլ էին տալիս նրան ունենալ մեծ չափով ինքնուրույնություն, հատկապես ժառանգության ասպարեզում: Նա իր որոշումը կայացնում էր առանց [[Բաղդադ]]ի միջամտության. այսպես էին վարվում նաև նրան հաջորդող ամիրները:
 
Իֆրիկիայի արաբ կառավարիչների մասին մեր գիտելիքներն նշանակալից են: [[Խալիֆա|Խալիֆաներ]]ի այս բարձր պաշտոնյաների մեջ հնարավոր էր գտնել տարբեր անհատականություններ:Չնայած մեծամասնությունը հաճույքներով էր տարված և կախվածություն ուներ խմիչքից, որը երբեմն ստեղծում էր հանցագործության պոռթկումներ և արյունահեղություն, նրանց մեջ կային նաև արվեստի մարդիկ, ովքեր օժտված էին վեհության զգացումով, խելացի և փորձառու քաղաքական գործիչներ էին,և առաջնորդները մտահոգված էին հասարակական աշխատանքին նպաստելով և դրանից ստացված եկամուտը նահանգի բարեկեցությանը ծառայեցնելով: Նրանց օրոք Իֆրիկիյան մեծ վերածնունդ է ապրում. շատ հրաշալի կառույցներ դեռ վկայում են նրանց մեծ դերի մասին:
 
[[Պատկեր:Dinar Aghlabide - 192 AH (obverse-reverse).jpg|մինի|ձախից|Իբրահիմ իբն ալ Աղլաբի ոսկե դրամները]]
Նրանց պետք էր էներգիա և քաղաքական հմտություն՝ իրենց առջև ծառացած դժվարությունները հաղթահարելու համար:համար։ [[Իբրահիմ ալ-Աղլաբ]]ը ստիպված էր հանգեցնել [[Բերբերյան ապստամբություն|Բերբերյան ապստամբություններ]]ը:ները։ Աղլաբիների տարածքի սահմաններում [[Խարիջիականություն]]ը Հարավային Իֆրիկիյայի, Ավրասիև գրեթե ամբողջ կենտրոնական [[Մաղրիբ]]ի վերահսկողության տակ էր, [[Զաբ|Զաբ]]ը ձևավորում էր թագավորության արևմտյան սահմանը:սահմանը։ [[Փոքր Քաբիլիա]]յի [[Քութամա]]յի կապվածությունը [[Շիիզմ]]ին հանդիսացավ թագավորության անկման պատճառը:պատճառը։ Ամենալուրջ ճգնաժամները, սակայն, կենտրոնացած էին Աղլաբիների թագավորության սրտում:սրտում։ [[Թունիս]]ը և նույնիսկ ալ-Քայրավանը ընդդիմության կենտրոններ էին,իսկ ամենաանհանգստացնող տարրերը [[Ջունդ|Ջունդի]]ի արաբներն էին, ովքեր համարվում էին Աղլաբիների ամենամեծ աջակցողները:աջակցողները։ [[Իբրահիմ I|Իբրահիմ առաջին]]ը ճնշել է 2 ապստամբություն՝ [[Համիդի Աբդ ալ Ռահման ալ-Քինդի|Համիդի Աբդ առ-Ռահման ալ-Քինդի]]ի 802 ( Հիջրա՝ 186 ) թվականին և [[Իմրան Մուկալադի|Իմրան Մուկալադին]]ընը և 809( Հիջրա 194) թվականին , որոնցից 2-ում էլ [[Կայրավանիսներ]]ը մասնակցություն են ունեցել:ունեցել։ Կանխազգալով վտանգը՝ ամիրը կառուցել էր [[ալ-Կասր ալ-Կադիմ]]ը ([[ալ-Աբբասիյա]])՝ [[ալ-Կկայրավան]]ից հարավ, և այնտեղ էր տեղափոխել նստավայրը:նստավայրը։ Նա իրեն շրջապատել էր Ջունդի վստահելի տարրերով և բերել էր ստրուկների, որոնք կազմել էին ազդեցիկ գունագեղ պահակազոր:պահակազոր։
 
Աղլաբյան 3-րդ ամիր Աբու Մուհամմադ Զիյադաթ Ալլահի օրոք սկսվեց արաբական մի նոր և ավելի լուրջ ապստամբություն՝ դրդված Մանսուր Նասր աթ-Թունդբուդիի կողմից: Թունդբուդայի իր ամրոցից նա կանչեց արաբ կառավարիչներին և նրանցից ստացավ աջակցություն: Որոշ հաջողություններից հետո ապստամբները դարձան գրեթե ամբողջ Իֆրիկիայի տերերը՝ բացի Կաբիսից և նրան շրջապատող տարածքներից: Բերբերների օգնությամբ Զիայադաթ Ալլահը կարողացավ առավելություն ձեռք բերել : Աթ-Թունբուդին անձնատուր եղավ և սպանվեց : Կոալիցիան քանդվեց և Զիյադաթ Ալահը ներեց ապստամբության մյուս ղեկավարներին: Քայրավանիսները ևս մեկ անգամ դրդեցին նոր ապստամբություն:
 
Աղլաբյան 3-րդ ամիր Աբու Մուհամմադ Զիյադաթ Ալլահի օրոք սկսվեց արաբական մի նոր և ավելի լուրջ ապստամբություն՝ դրդված Մանսուր Նասր աթ-Թունդբուդիի կողմից:կողմից։ Թունդբուդայի իր ամրոցից նա կանչեց արաբ կառավարիչներին և նրանցից ստացավ աջակցություն:աջակցություն։ Որոշ հաջողություններից հետո ապստամբները դարձան գրեթե ամբողջ Իֆրիկիայի տերերը՝ բացի Կաբիսից և նրան շրջապատող տարածքներից:տարածքներից։ Բերբերների օգնությամբ Զիայադաթ Ալլահը կարողացավ առավելություն ձեռք բերել :։ Աթ-Թունբուդին անձնատուր եղավ և սպանվեց :։ Կոալիցիան քանդվեց և Զիյադաթ Ալահը ներեց ապստամբության մյուս ղեկավարներին:ղեկավարներին։ Քայրավանիսները ևս մեկ անգամ դրդեցին նոր ապստամբություն:ապստամբություն։
 
Քայրավանիսների հյուրընկալությունը և նրանց նկատմամբ աղլաբիների վարած քաղաքականությունը ձևավորեցին դինաստիայի ներքին պատմության մեկ այլ կերպարանք:կերպարանք։ Այս հյուրընկալությանը հատկապես նպաստում էին կրոնական դասի գիտունները և կեղծ բարեպաշտները:Սրանքբարեպաշտները։Սրանք այն մարդիկ էին , ովքեր վայելում էին մարդկանց վստահությունն ու հարգանքը:հարգանքը։ Սրանք կրոնի ուսուցիչներն էին, հադիսների մեկնաբանողները, իրավաբաններն ու սատվածաբանները, ովքեր, մեծ մասամբ, արևելյան ծագում ունեին, ապրում էին մարդաշատ վայրերում և առաջնորդում էին հասարակական կարծիքը:կարծիքը։ Ձևանալով ճգնավորներ՝ նրանք քննադատում էին ամիրների բարոյական պահվածքը, որպես ուղղախոսության մարտիկներ՝ դեմ էին կանգնում նրանց անօրինական որոշումներին և իշխանության չարաշահմանը:չարաշահմանը։ Հաջորդ աղլաբին՝ Աբու-լ-Աբաս Աբդ Ալլահ Իբրահիմը հրապարակեց ֆինանսական ռեֆորմ, որը հակադրվում էր իսլամական սովորույթներին, այն է ՝ որոշակի քնակությամբ գանձել բերքից՝ տասանորդի փոխարեն:փոխարեն։ Այս ամենը առաջ բերեց մեծ բողոքներ և դրանից ոչ շատ ուշ ամիրի մահանալը դիտվեց որպես Աստծու պատիժ:պատիժ։ Ընդհանուր առմամբ աղլաբի ղեկավարները հոգևոր դասին վերաբերվում էին հարգանքով և ջանում էին շահել նրանց , բայց հազվադեպ էին կարողանում ստիպել նրանց հանդարտեցնել իրենց անզիջում վերաբերմունքը: վերաբերմունքը։
 
Չնայած այս հաղթանակին, Աղլաբի ամիրների գերագույն ռազմական նվաճումը ձեռնարկվել էր Զիյադաթ Ալլահի կողմից՝ անմիջապես Մանսուր աթ-Թունբուդիի ապստամբությունից հետո և անկասկած ոգեշնչված էր արաբների ուժի ՝ արտաքին թատերաբեմ շեղելու մտքով:մտքով։ 211-ի (827) արշավանքը ընդունեց սուրբ պատերազմի կերպարանք :։ Բանակը վստահված էր կրթված իրավագետ Ասադ ալ-Ֆուրատին և Սուսային:Սուսային։ Հավատի համար կռվողները և նրանց հետևորդները նավ նստեցին. նրանք արդեն լսել էին ջիհադի նավահանգստի համբավը, քանի որ գյուղը դեռ 6 տարի առաջ մատակարարվել էր ռիբատի կողմից:կողմից։
Այս ռիբատը մինչև այժմ գոյություն ունի :։ Ազդանշանային աշտարակի ստորին մասի արձանագրության վրա գրված է Զիյադաթ Ալլահի անունը և 206 (821) տարեթիվը:տարեթիվը։ Ալ-Քայրավանի մեծ մզկիթի կառուցումը վերագրվում է նույն ամիրին՝ Ուքա Նաֆիի կողմից :։ 670-ական թթ կառուցված այս ճոխ շինությունը, որը երկու անգամ ձևափոխվել էր 8-րդ դարի ընթացքում, իրականում աղլաբիների աշխատանքն էր :։ Զիյադաթ Ալլահից բացի երկու այլ ամիրներ ՝ Աբու Իբրահիմը և Իբրահիմ 2-րդը, աշխատանք են տարել դրա վրա և մեծացրել են աղոթասրահը:աղոթասրահը։
== Շինարարություն ==
 
[[Պատկեր:Kairouan-mosquee-cimetiere.jpg|մինի|աջից|Կայրավանի Մեծ մզկիթը]]
Աղլաբիները եռանդուն կառուցողներ էին:էին։ Զիյադաթ Ալլահին հաջորդած Աբու Իկալ ալ-Աղլաբի իշխանության տաիներին կառուցվել է փոքր մզկիթ Սուսայում՝ Աբու Ֆաթյարայի անունով:անունով։ Նրա օրոք, գրեթե նույն ժամանակահատվածում, կառուցվել են նաև այլ շինություններ:շինություններ։ Աբու-լ-Աբաս Մուհամմադը այն կոչել է Մեծ մզկիթ. այն մինչև այժմ գոյություն ունի:ունի։ Պահպանվել են նաև Աբու Իբրահիմ Ահմադի օրոք կառուցված կամարները:կամարները։ Նա ամբողջ դինաստիայում աչքի է ընկել իր կառուցողական ներդրումներով Իֆրիկիայի ճարտարապետության պատմության մեջ:մեջ։ Նրան է վերագրվում Թունիսի Մեծ մզկիթի կառուցումը:կառուցումը։ Սա նույնպես, ալ-Քայրավանի նման, փոխարինել էր ավելի վաղ շրջանի մզկիթի, որը համարվում էր ոչ ճշգրիտ:ճշգրիտ։ Իշխանի ստեղծարար գործունեությունը և առատաձեռնությունը ամենից առաջ երևում էին նրա ռազմական և հասարակական գործերում:գործերում։ Իբն-Խալդունը, որը ավելի զգուշավոր է իր հաստատումներում, պնդում է, ու Աբու Իբրահիմ Ահմադը Աֆրիկայում կառուցել է մոտ 10.000 ամրոց, կառուցել է քարից և զարդարել է երկաթե դարպասները:դարպասները։ Նա կառուցել է մեծ քանակությամբ շինություններ թե՛ ծովափնյա շրջանում, թե՛ արևելյան սահմաններում:սահմաններում։ Սուսայում գտնված կամարներից մեկը ըստ մի արձանագրության (245/859) հնարավոր է կառուցված է եղել Հադրամաութի մի հին պատի վրա:վրա։ Նույն ձևով Բուրջ Յունգան՝ Թունիսի ծովափնյա շրջանում, Մահրուից հարավ, որը նույնպես վերագրվում է Աղլաբիների շրջանին, բյուզանդական ամրոց է, որի հիմքերը դրվել են մուսուլմանական ճարտարապետների կողմից:կողմից։
 
[[Պատկեր:Akcistern.jpg|մինի|ձախից|Աղլաբիների շրջանի ջրամբար Կայրավանում]]
Հավանաբար նույն բանը կիրառվել է բազմաթիվ ջրաբաշխական ձեռնարկումներում, բայց կարելի է ենթադրել, որ աղլաբիները ձեռնարկել են ջրային քիչ պաշար ունեցող շրջանների բարգավաճումը վերականգնելու համար, մասնավորապես՝ ‘‘Թունիսյան շրջանի’’ հարավում:հարավում։ Մ. Սոլինյաքի վերջին աշխատանքներից մեկը, որը հիմնված է օգտագործված նյութերի և կիրառված կառուցողական մեթոդների ուսումնասիրման վրա:վրա։
 
Իրենց հասարակական աշխատանքների, պաշտպանության հաստատման և ընդհանրապես բոլոր տեսակի կառույցներում ամիրները օգտագործում էին տեղանքից հավաքված աշխատուժը:աշխատուժը։ Արհեստանոցների հսկումը վստահված էր ոչ մուսուլման ազատ արձակված ստրուկներին:ստրուկներին։ Նրանց մետաղադրամների վրա հիշատակվում են նույն ծագման իշխանավորների անուններ, ովքեր վերահսկում էին Մինթը:Մինթը։
 
Չնայած Քրիստոնեական Աֆրիկայից ժառանգած ավանդույթները զգալի ազդեցություն էին ունեցել կառույցների ստեղծման և զարդարման մեջ (Հռոմեական խճաքարային ոճը դեռևս կիրառվում էր), աղլաբիների ճարտարապետությունը ներառում էր նաև արևելյան տարրեր:տարրեր։ Սիրիայի, Եգիպտոսի և Միջագետքի ազդեցությունը ակներև է, և մի նոր ու հատկապես իսլամական արվեստ է առաջանում, որն իր ամենաապշեցուցիչ արտահայտությունը գտնում է ալ-Քայրավանի մեծ մզկիթում:մզկիթում։
 
== Աղլաբիների անկումը ==
Դինաստիան իր բարգավաճման վերջին տարիները համընկել են Աբու Իսհակ Իբրահիմ 2-րդի կառավարման տարիներին, որը հաջորդել էր Աբու Աբդ Ալլահ Մուհամմադին:Մուհամմադին։ Նա աչքի է ընկել իր դաժանությամբ:դաժանությամբ։ Աբբասյան խալիֆ ալ-Մութադիդի հրամանով, ով նրա հասցեին բողոքներ էր ստացել, նա հրաժարվեց իր գահից՝ իր որդու՝ Աբու-լ-Աբաս Աբդ Ալլահի օգտի համար:համար։ Չկարողանալով ուխտագնացության գնալ ցամաքային ճանապարհով՝ նա գնաց Սիցիլիա, այնտեղից էլ՝ Կալաբրիա, որտեղ էլ մահացավ մինչև Կոսենչա հասնելը:հասնելը։
Իբրահիմ 2-րդի կառավարության ընթացքում Իֆրիկիայում հայտնվեց Շիական միսիոներ Աբու Աբդ Ալլահը:Ալլահը։ Սա այն մարդն էր, որն անկման հասցրեց դինաստիան և ապահովեց Ֆաթիմյան ալ-Մահդի Ուբեյդ Ալլահի հաղթանակըԱջակցություն ստանալով Քութամա բերբերներից, ում նա արդեն շրջել էր դեպի շիիզմ, Աբու Աբդ Ալլահը գնաց նվաճելու Աղլաբիների թագավորությունը:թագավորությունը։ Աղլաբի ամիր Աբու Մուդար Զիյադաթ Ալլահ 3-րդը փորձում է կանգնեցնել Քութամաների ներխուժումը, սակայն վրա հասնող աղետը անխուսափելի էր:էր։ Նրան չի օգնում նաև ալ-Քայրավանի պատերի նորոգումը:նորոգումը։ Երբ նրա ուղարկած զորքերը պարտվում են, նա հայտարարում է, թե իրենք մեծ հաղթանակ են տարել, սակայն ինքն էլ պատրաստվում է հեռանալու:հեռանալու։ Նա թողնում է Ռաքքադան ՝ Իբրահիմ 2-րդի կառուցած քաղաքը և իր հետ վերցնելով այնքան գանձ, որքան կարող էր տանել, հեռանում է Եգիպտոս:Եգիպտոս։ Այնտեղից նա գնում է Ռաքքա, սակայն հետագայում վերադառնում է Եգիպտոս և մահանում Երուսաղեմում:Երուսաղեմում։
 
== Աղբյուրներ ==
285 440

edits