Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

Ավելացվել է 1789 բայտ ,  4 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
| բյուրեղացանցի տվյալներ = a=3,780 c=6,167
}}
'''Ջրածին'''ը (''H'') [[պարբերական համակարգ]]ի առաջին տարրն է: Առաջին անգամ մաքուր վիճակում ստացել է [[Հենրի Կավենդիշ]]ը [[1766]] թվականին: Այն [[տիեզերք]]ում ամենատարածված [[Քիմիական տարրեր|տարր]]ն է: Երկրի վրա այն գտնվում է հիմնականում միացությունների ձևով: Ջրածինը միացություններում միավալենտ է:
 
'''Ջրածին'''ը (H) [[պարբերական համակարգ]]ի առաջին տարրն է։ Առաջին անգամ մաքուր վիճակում ստացել է [[Հենրի Կավենդիշ]]ը [[1766]]թ.։ Այն [[տիեզերք]]ում ամենատարածված [[Քիմիական տարրեր|տարր]]ն է։ Երկրի վրա այն գտնվում է հիմնականում միացությունների ձևով։ Ջրածինը միացություններում միավալենտ է։ Ջրածնի [[ատոմ]]ը կազմված է մեկ [[պրոտոն]] ունեցող միջուկից և մեկ [[էլեկտրոն]]ից։ից: Հանդես է գալիս H<sub>2</sub> պարզ [[նյութ]]ի ձևով։ձևով:
 
== Իզոտոպներ ==
Իզոտոպները <sup>1</sup></tt><sub>1</sub>H-պրոտիում (ըստ զանգվածի 99,98 %), <sup>2</sup></tt><sub>1</sub>H-դեյտերիում (ըստ զանգվածի 0,02 %)։: Արհեստական եղանակով ստացվել է <sup>3</sup></tt><sub>1</sub>H տրիտիում։տրիտիում:
 
Ատոմական համարը՝ 1, ատոմական զանգվածը՝ 1.008։008: Ամենաթեթև տարրն է [[պարբերական համակարգ]]ում։ում: Երկրի կեղևի ամբողջ զանգվածի, ներառյալ ջուրը և օդը ջրածնին բաժին է ընկնում ընդամենը 1%։: Ջրածինը 14 անգամ թեթև է օդից։օդից:
 
== Պատմություն ==
Ջրածինը հայտնաբերվել է [[16-րդ դարիդար]]ի կեսերին [[Պարացելս]]ի կողմից, որը ստացել է [[երկաթ]]ի վրա [[ծծմբական թթու]] ազդելով։ազդելով: [[1766]] թվականին [[Կավենդիշ]]ը հաստատել է նրա հատկությունները և ցույց է տվել նրա տարբերությունը մյուս գազերից և անվանել է «այրվող օդ»։: [[Լավուազիե]]ն [[1783]] թվականին առաջին անգամ ջրածին ստացավ ջրից և ապացուցեց, որ [[ջուր]]ը ջրածնի և [[թթվածն]]ի քիմիական միացությունն է և նրան անվանեց «''հիդրոգենիում''», որը նշանակում է ջուր ծնող։ծնող: Ջրածինը երկրի վրա հանդես է գալիս միացություններում՝ ջրում, նավթում, կենդանի [[հյուսվածքներ]]ում, իսկ ազատ վիճակում՝ շատ չնչին քանակներով [[մթնոլորտ]]ի վերին շերտերում։շերտերում:
 
Ջրածին անջատվում է նաև հրաբխային ժայթքումների ժամանակ։ժամանակ: Սպեկտրոսկոպի օգնությամբ ջրածին հայտնաբերվել է արեգակի և աստղերի վրա։վրա:
 
Տիեզերքի[[Տիեզերք]]ի նյութը ժամանակակից պատկերացումներով կազմված է 30-50%-ի չափով ազատ ջրածնից, որի ատոմը հանդիսանում է [[տիեզերք]]ի կառուցման հիմնական աղյուսիկը։աղյուսիկը:
 
Բացի ջրածնից՝ 1 ատոմական զանգվածով, հայտնի են նաև 2 և 3 ատոմական զանգվածներով ջրածիններ՝ ծանր ջրածիններ՝ [[դեյտերիում]] (D) և [[տրիտիում]] (T), որոնք թթվածնի հետ առաջացնում են ծանր ջուր՝ (M=2Օ)։:
 
== Կիրառում ==
Ջրածինը կիրառվում է դիրիժաբլների լցման համար, որպես թեթև գազ, վեր բարձրացնող ուժ, ավտոգեն զոդման ժամանակ բոցի ջերմաստիճանը հասնում է 2000&nbsp;°C–ի։C–ի: Քիմիական արդյունաբերությունում որպես վերականգնիչ հատկապես Ni, Pt, Pd-ի առկայությամբ, 1 ծավալ Pd-ի մեջ լուծվում Է 850 [[ծավալ]] ջրածին։ջրածին: Օգտագործվում է [[քարածուխ]]ից արհեստական [[բենզին]]ի ստացման համար, [[ամոնիակ]]ի, [[սպիրտներ]]ի, հալոգենաջրածինների սինթեզում։սինթեզում:
 
Անգլիացի քիմիկոս [[Ջոն Դալտոն]]ը [[19-րդ դարիդար]]ի սկզբին առաջարկել է ջրածնի ատոմի [[զանգված]]ը, որպես ամենաթեթև տարր, ընդունել որպես ատոմական զանգվածի միավոր։միավոր: [[1815]] թվականին անգլիացի գիտնական Պրաուտր հայտնել է այն միտքր, որ բոլոր տարրերի ատոմները կառուցված են ջրածնի '''n''' ատոմներից։ատոմներից:
 
Արեգակի[[Արեգակ]]ի վրա հայտնաբերվել է 69 [[քիմիական տարր՝տարր]]՝ ջրածնի գերակշռությամբ։գերակշռությամբ: Ջրածինը 5.1 անգամ շատ է, քան հելիումը և 10 հազար անգամ ավելի, քան բոլոր մետաղները միասին վերցրած (վերցրած ոչ թե կշռով, այլ ատոմների թվով)։: Այդ ջրածինը ծախսվում է ոչ միայն էներգիա արտադրելու վրա։վրա: Ջերմա- միջուկային պրոցեսների ընթացքում նրանից առաջանում են նոր քիմիական տարրեր, իսկ արագացված [[պրոտոն]]ները արտանետվում են՝ մերձարեգակնային քամի։քամի: Այս երևույթը հայտնաբերվել է վերջերս՝ կոսմիկական տարածքն ուսումնասիրելու ժամանակ՝ արհեստական արբանյակների օգնությամբ։ Այն որոշակի վտանգ է ներկայացնում տիեզերագնացների համար։ Բացի այդ՝ պրոտոնների հոսքն առաջ է բերում երկրորդային կոսմիկական ճառագայթում, որը հասնում է մինչև երկրի մակերևույթ։ Առաջացող մագնիսային փոթորիկները կարող են ազդել կենսագործունեության պրոցեսների վրա և երկրի մագնիսային դաշտի կողմից կլանված ջրածնի միջուկը չի կարող չազդել կոսմոսի հետ նրա զանգվածափոխանակությանօգնությամբ: վրա։
 
Այն որոշակի վտանգ է ներկայացնում տիեզերագնացների համար: Բացի այդ՝ պրոտոնների հոսքն առաջ է բերում երկրորդային կոսմիկական ճառագայթում, որը հասնում է մինչև երկրի մակերևույթ: Առաջացող մագնիսային փոթորիկները կարող են ազդել կենսագործունեության պրոցեսների վրա և երկրի մագնիսային դաշտի կողմից կլանված ջրածնի միջուկը չի կարող չազդել կոսմոսի հետ նրա զանգվածափոխանակության վրա:
 
== Ֆիզիկական հատկություններ ==
Ջրածինը սովորական պայմաններում անգույն, անհամ, անհոտ [[գազ]] է։14է:14,5 անգամ թեթև է [[օդ]]ից (ամենաթեթև գազն է)։:[[Ջուր|Ջրում]] քիչ է լուծվում՝ 1 լ ջրում 20°С-ում լուծվում է 18 մլ ջրածին։ջրածին:-252,8°С-ում 1 [[մթնոլորտ]]ային ճնշման տակ ջրածինը դառնում է շարժուն հեղուկ, որը ևս անգույն է։է: Ջրածինը լավ լուծվում է որոշ մետաղներում (Ni,Pd,Pt) 1 ծավալ [[պալադիում]]ում լուծվում է 850 ծավալ ջրածին՝ տաքացնելիս այն քանակապես անջատվում է։է:
ջրածնի դիրքը 1 եվ 7 րդ խմբում պայմանավորված է նրանով, որ ջրածնի ատոմը կարող է կորցնել էլեկտրոն նմանվելով [[ալկալիական մետաղներինմետաղներ]]ին եվ վերցնել էլեկտրոն նմանվելով հալոգեններին աիսպիսով ջրածնի ատոմը օժտված է վերօքս երկակիությամբ կարող է լինել եվ օքսիդիչ եվ վերականգնիչ։վերականգնիչ:
 
== Ստացում ==
:: <math>\mathsf{Si + 2NaOH + H_2O \rightarrow Na_2SiO_3 + 2H_2}</math>
 
* Մետաղների[[Մետաղներ]]ի հիդրիդների և ջրի կամ թթուների[[թթուներ]]ի փոխազդեցությունից.
 
:: <math>\mathsf{NaH + H_2O \rightarrow NaOH + H_2\uparrow}</math>
 
== Քիմիական հատկություններ ==
Ջրածնի ատոմը խիստ ռեակցիոունակ է և շատ արագ առաջացնում է H<sub>2</sub> [[մոլեկուլ]]ը։ը: Ատոմական ջրածնով աշխատող այրիչը ստեղծում է 4000°С բարձր [[ջերմաստիճան]], որը պայմանավորված է H<sub>2</sub>-ի կապի մեծ [[էներգիա]]յով H+H→H<sub>2</sub> ΔH=-436 կՋ է։է: Բացի հիդրիդներից, որտեղ ջրածնի [[օքսիդացման աստիճան]]ը -1 է, մնացած միացություններում ունի +1 օքսիդացման աստիճան։աստիճան:
 
*[[Լույս]]ի կամ ջերմության ազդեցությամբ H<sub>2</sub> միանում է [[հալոգեններ]]ի և այլ [[ոչ մետաղներ]]ի հետ։հետ:
 
:: <math>\mathsf{H_2 + Cl_2 \rightarrow 2HCl}</math>
:: <math>\mathsf{3H_2 + N_2 \rightarrow 2NH_3}</math> (400-500°С,p,Fe)
 
*Ջրածինը միանում է թթվածնի հետ՝ հսկայական քանակի [[էներգիա]]յի անջատմամբ (ջրածնաթթվածնային բոցի ջերմաստիճանը հասնում է 3000°С։С:
 
:: <math>\mathsf{2H_2 + O_2 \rightarrow 2H_2O + Q}</math>
 
այս գազերի 2։12:1 հարաբերությունը կոչվում է շառաչող գազ, քանի որ ավարտվում է պայթյունով։պայթյունով:
 
*Ջրածինը ուժեղ վերականգնիչ է, այն վերականգնում է շատ մետաղներ իրենց օքսիդներից.
:: <math>\mathsf{2NO_2 + 4H_2 \rightarrow N_2 + 4H_2O}</math>
 
*Մետաղների հետ ջրածինը առաջացնում է հիդրիդներ, որոնք պինդ նյութեր են և կարծես ջրածնի շտեմարան լինեն, որովհետև ջրի հետ՝ տալիս են ջրածին, որը հնարավոր է ապագայում օգտագործել որպես վառելիք՝ [[բենզին]]ի փոխարեն։փոխարեն:
 
:: <math>\mathsf{H_2 + 2Na \rightarrow 2NaH}</math>
:: <math>\mathsf{Ca + H_2 \rightarrow CaH_2}</math>
 
*[[Օրգանական քիմիա]]կան [[ռեակցիա]]ներում ջրածինը օգտագործում են հիդրացնելու համար։համար:
 
== Կիրառություն ==
Մեծ քանակությամբ ջրածին կիրառվում է [[ամոնիակ]], [[HCl]] սինթեզելու համար, հեղուկ [[ճարպ]]երի հիդրոգենացման համար։համար: Որպես թեթև [[գազ]] [[հելիում]]ի հետ լցնում էին օդապարիկները։օդապարիկները: Ջրածինը օգտագործում են բարձր [[ջերմաստիճան]] ստանալու համար (3000-4000°С)։: Սակայն ջրածնի ամենալուրջ խնդիրը՝ միջուկային այս ռեակցիան է <sup>2</sup></tt><sub>1</sub>H+<sup>3</sup></tt><sub>1</sub>H=<sup>4</sup></tt><sub>2</sub>He+n+17,6 կՋ
 
Այս ռեակցիան ընթանում է 10 մլն աստիճանում, եթե հնարավոր լիներ կառավարել այս ռեակցիան, մարդկությունը կլուծեր էներգիայի պրոբլեմը։պրոբլեմը:
 
Կարևոր է նաև պինդ վիճակում ջրածնի ստացումը (մետաղական ջրածին), որը օժտված է գերհաղորդականությամբ։գերհաղորդականությամբ:
 
== Իզոտոպների հատկություններ ==
Իզոտոպների հատկությունները ջրածնում բերված է աղյուսակում<ref>G. Audi, O. Bersillon, J. Blachot and A. H. Wapstra (2003). «The NUBASE evaluation of nuclear and decay properties». Nuclear Physics A 729: 3–128. DOI:10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001. Bibcode: 2003NuPhA.729....3A.</ref><ref>G. Audi, A.H. Wapstra, and C. Thibault (2003). «The AME2003 atomic mass evaluation (II). Tables, graphs, and references.». Nuclear Physics A 729: 337—676. DOI:10.1016/j.nuclphysa.2003.11.003. Bibcode: 2003NuPhA.729..337A.</ref>:
<center>
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!Իզոտոպ
! Z
! N
! Զանգված, ա. է. մ.
! Կայունություն
!Սպին
!Բնության մեջ, %
! colspan=2 | տեսակը և էներգիան
|-
| <sup>1</sup>H
| 1
| 0
| 1,007 825 032 07(10)
| կայուն
| {{Frac|1|2}}<sup>+</sup>
| 99,9885(70)
| colspan=2 |
|-
| <sup><nowiki>2</nowiki></sup>H
| 1
| 1
| 2,014 101 777 8(4)
| կայուն
| 1<sup>+</sup>
| 0,0115(70)
| colspan=2 |
|-
| <sup><nowiki>3</nowiki></sup>H
| 1
| 2
| 3,016 049 277 7(25)
| 12,32(2) տարի
| {{Frac|1|2}}<sup>+</sup>
|
| β<sup>−</sup> || 18,591(1) ԿէՎ
|-
| <sup>4</sup>H
| 1
| 3
| 4,027 81(11)
| 1,39(10){{e|−22}} с
| 2<sup>−</sup>
|
| -n || 23,48(10) ՄէՎ
|-
| <sup>5</sup>H
| 1
| 4
| 5,035 31(11)
| ավելի քան 9,1{{e|−22}} с
| ({{Frac|1|2}}<sup>+</sup>)
|
| -nn || 21,51(11) ՄէՎ
|-
| <sup>6</sup>H
| 1
| 5
| 6,044 94(28)
| 2,90(70){{e|−22}} с
| 2<sup>−</sup>
|
| −3n || 24,27(26) ՄէՎ
|-
| <sup>7</sup>H
| 1
| 6
| 7,052 75(108)
| 2,3(6){{e|−23}} с
| {{Frac|1|2}}<sup>+</sup>
|
| -nn || 23,03(101) ՄէՎ
|}
</center>
 
== Տես նաև ==
== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}
 
== Գրականություն ==
* Մոլորակի աղյուսները, հեղինակ՝ Մ. Գ. Զալինյան, էջեր՝ 7-8
 
[[Կատեգորիա:Վառելանյութեր]]
[[Կատեգորիա:Ջրածին]]
 
 
{{Chem-stub}}