«Օսմոսային ճնշում»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
չ (Գարվիք տեղափոխեց էջը «Օսմոտիկ ճնշում»-ից «Օսմոսային ճնշում»: Հայերենում ՛՛օսմոսային՛՛ է կոչվում: Հին գրականություններում է հիմնակա...)
[[Պատկեր:Osmotic_pressure_on_blood_cells_diagram-ru.svg|thumb|500px|Էրիթրոցիտների փոխազդեցությունը լուծույթներում, կապված իրենցլուծույթների օսմոտիկօսմոսային ճնշմամբ]]
'''ՕսմոտիկՕսմոսային ճնշում''' այն ուժն է, որով պայմանավորված է օսմոսը և որըորն ազդում է կիսաթափանցկիսաթափանցիկ թաղանթի միավոր [[մակերես]]ի վրա։ ՕսմոտիկՕսմոսային ճնշումը (π)ˋ դա այն [[ճնշում]]ն է, որն անհրաժեշտ է գործարկել թաղանթի վրա, նրա միջոցով լուծիչի ինքնակամ հոսքը կանգնեցնելու և լուծույթհիպոտոնիկ ու լուծիչըհիպերտոնիկ լուծույթներն իրար հետ հավասարակշության մեջ պահելու համար։ Հայտնաբերվել է [[1748]] թվականին։
 
Թաղանթով անցնելու լուծիչի ունակությունը քանակապես բնորոշվում է օսմոտիկ ճևշմամբ։ Եթե թաղանթը թափանցելի է նաև լուծված նյութի համար, ապա այն շարժվում է լուծիչի շարժմանը հակառակ ուղղությամբ՝ լուծույթիցխիտ լուծիչլուծույթիվ առավել նոսրը:
 
Որպես կիսաթափանցկիսաթափանցիկ թաղանթ կարող են ծառայել կենդանական և բուսական շատ նյութերթաղանթներ, օրինակ, [[միզապարկ]]ը, աղիքներըաղիները, պրոտոպլազման։բջջաթաղանթը։ Կարելի է պատրաստել նաև արհեսատականարհեստական թաղանթներ կոլոիդումից, ժելատինից, ցելոֆանից և այլն։ Կախված թաղանթի բնույթից օսմոտիկ մեխանիզմը, կարող է լինել տարբեր`. մի դեպքում թաղանթի թաղանթի միջով անցնում են այն նյութերը, որոնք նրա մեջ լուծվումլուծված են, մյուս դեպքում լուծիչի մոլեկոլներըմոլեկուլները փոխազդում են թաղանթի հետ, առաջացնելով միջանկյալ հեշտ քայքայվող միացություններ։ Հնարավոր է նաև, որ լուծված նյութի մոլեկուլների համար թաղանթը ուղղակի ծակոտկեն միջնորմ հանդիսանա։
 
Սովորական անոթներումˋ անոթի պատերի վրա օսմոտիկ ճնշում չի առաջանում, բացի հիդրոստատիկ ճնշումից։
 
== Տեսություն ==
Օսմոտիկ ճնշման չափումը առաջին անգամ կատարել է Պֆեյֆերը [[1877]] թվականին, իսկ երևույթն առաջին անգամ քանակապես նկարագրել է Վանտ-Հոֆը [[1886]] թվականին։ Նրանց կողմից հաստատվել է, որ օսմոտիկօսմոսային ճնշումըճնշումն ուղիղ համեմատական է լուծույթի կոնցենտրացիայինխտաստիճանին և ջերմաստիճանին։
 
<center><math>{~\pi \sim CT}</math> </center>
 
Նա հաստատեց, որ նոսր լուծույթների դեպքում օսմոսը ենթարկվում է իդիալականիդեալական [[գազ]]երի օրինաչափություններին։
Պարզ է դառնում, որն ոչ [[էլեկտրոլիտներ]]ի համար <math>{i = 1}</math>, էլեկտրոլիտների համար՝ <math>{i >1}</math>, իսկ լուծույթի ստացման դեպքում՝ <math>{i < 1}</math>: Էլեկտրոլիտների լուծույթների համար օսմոտիկ ճնշումը ունի հետևյալ արտահայտությունը․
 
<center><math> \pi = R \cdot T \cdot C </math></center>
 
Պարզ է, որ միևնույն մոլյար [[կոնցենտրացիա]] ունեցող տարբեր լուծույթները, եթե նրանցում ասոցում կամ դիսոցում տեղի չի ունենում, կունենակունենան նույն օսմոտիկօսմոսային ճնշումը։ ԱյդպիսիԱյն լուծույթները, որոնք ունեն նույն օսմոսային ճնշումը, կոչվում են [[իզոտոնիկ լուծույթներ։լուծույթ]]ներ։
 
ՕսմոտիկՕսմոսային ճնշումը չափվում է [[մթնոլորտ]]ներով։ներով կամ մմ սս-ով։ Այն կարելի է որոշել կրիոմետրական եղանակով, ըստ հետևյալ բանաձևի․
 
<center><math>~\pi=3,1415\cdot \frac {\Delta T_{hal}} {\Delta T_{mol}}</math></center>
 
Որտեղ 22,4-ը՝ մեկ մոլյարանոց չդիսոցվող լուծույթի օսմոտիկօսմոսային ճնշումն է 0 °C-ում։ <math> {\Delta T_{hal}}</math> լուծույթի սառեցման կետի դիտված ցածրացումն է, <math> {\Delta T_{mol}}</math>՝ մոլյար դիսպերսիան է, այսինքն՝ սառեցման ջերմաստիճանը, որը ստացվում է 1000 գ լուծույթում 1 [[մոլ]] նյութ լուծելիս։
 
== Նշանակություն ==
ՕոմոտիկՕսմոսային ճնշումը մեծ նշանակություն ունի [[բույսեր]]ի և [[կենդանիներ]]ի կյանքի համար։ Այսպիսի երևույթներ, ինչպիսիքբ են [[արմատ]]ներով [[հող]]ից լուծույթի ընդունումը բույսերի կողմից, բուսական հյութերի շարժումը բույսերի [[ցողուն]]ներում, որոշ նյութերի արտադրումը բույսերի կողմից, սննդանյութերի ընդունեումըընդունումը կենդանիների կողմից, արյան շրջանատությունը և այլն պայմանավորված շենեն օսմոտիկօսմոսային ճնշմամբ։
 
Մարդն աղիԱղի սնունդ ընդունելիս, նրամարդու օսմոտիկօրգանիզմում օսմոսային ճնշումը մեծանում է և առաջանում է ծարավի զգացում։ Այդ դեպքում ջուրըՋուրը խմելու ժամանակ,միջոցով [[օրգանիզմ]]ի օսմոտիկօսմոսային ճնշումը կարգավորվում է։
 
Եթե լուծույթում տեղի է ունենում լուծված նյութի ասոցում, ապա մասնիկների թիվը պակասում է, որի հետևանքով օսմոտիկօսմոսային ճնշումը նվազում է։ Եթե լուծված նյութը էլեկտրոլիտ է, ապա դիսոցման հետևանքով լուծույթում մասնիկների թիվը մեծանում է և օսմոտիկօսմոսային ճնշումըճնշումն ավելի մեծ է ստացվում։
 
Հետևաբար պետք է տարբերել տեսականորեն հաշված և փորձով դիտված օսմոտիկօսմոսային ճնշումներըճնշումներ, ինչպես նաև [[մոլեկուլ]]ային կշիռները։ Դիտված և տեսականորեն հաշված արդյունքների հարաբերությունը կոչվում է իզոտոնիկ կամ Վանտ-Հոֆի գործակից (i)`
 
Պարզ է դառնում, որն ոչ էլեկտրոլիտների համար <math>{i =1}</math>, էլեկտրոլիտների համար՝ <math>{i >1}</math>, իսկ լուծույթի ստացման դեպքում՝ <math>{i <1}</math> Էլեկտրոլիտների լուծույթների համար օսմոտիկ ճնշումը ունի հետևյալ արտահայտությունը․
 
== Փոփոխություն ==
Օսմոտիկ ճնշման փոփոխությունն ընկալվում է օսմոընկալիչներով[[օսմոընկալիչ]]ներով, որոնցում առաջացած ազդակները փոխանցվում են նյարդային կենտրոններին, իսկ վերջիններս կարգավորում են ջրի և աղերի փոխանակությունը, դրանց արտազատումր օսմոկարգավորիչ օրգաններով՝ նեֆրիդներով[[քրտնագեղձ]]երով, [[երիկամներ]]ով, քրտնագեղձերով։[[քրտնագեղձ]]երով։
 
Արյան [[բջիջներ]]ում օսմոտիկօսմոսային ճնշումը բարձրանալիս նույն չափով այնտեղ աճում է նաև օրգանական նյութերի (հատկապես [[ամինաթթուներ]]ի) կոնցենտրացիան, նյութեր, որոնց համար [[բջջաթաղանթ]]ը թույլ թափանցելի է։ Դրանով բջջում աղերի և ջրի պարունակությունը չի փոփոխվում, օսմոտիկ ճնշումը հավասարվում է օսմոտիկորեն ակտիվ նյութերի կուտակման հաշվին։
 
== Տես նաև ==
*[[Օսմոս]]
*[[Դիֆուզիոն ճնշում]]
*[[ՕնկոտիկՕնկոսային ճնշում]]
*[[Դիալիզ]]
 
2733

edits