«Սպանդ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 2335 բայտ ,  7 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
No edit summary
| image title = Peganum
| image descr = Սպանդի ծաղիկները և տերևները
| superregnumregnum =Բույսեր
| classis = [[Երկշաքիլավորներ]]
| regnum = Ծածկասերմ
| divisio = [[Ծածկասերմեր]]
| subregnum = Երկշաքիլավոր
| ordo = [[Բարդածաղկավորներ]]
| phylum = Զուգատեևրազգիներ
| familia = [[Զուգատերևազգիներ]]
| subphylum =
| classisgenus = '''Սպանդ'''
| ordo = սպանդ սովորական
| familia =
| genus =
| species =
| latin =Peganum
| author =
| syn = {{btname|Harmala|[[P.Mill.]]}}, 1754
| syn =
| arm_syn =
| typus = {{bt-latarm|Peganum harmala|txt=|aut=[[L.]]|Սպանդ սովորական}}
| typus =
| section name = Spand
| section text =
| wikispecies = Peganum
| eol =
| commons = Category:Peganum
| itis =
| ncbigrin = 8979
| wikispecies =
| commons =
| range map =
| range legend =
{{լեգենդ2|գույն|Տարածվածություն}}
}}
'''Սպանդ''' ({{lang-lat|''Peganum''}}), հարմալ, վայրի սատապ, [[զուգատերևազգիներ]]ի (Zygophyllaceae)<ref>По данным сайта GRIN (см. карточку растения)</ref> ընտանիքի [[բույսեր]]ի ցեղ։ Հայտնի է 6 տեսակ՝ [[Եվրոպա]]յի հարավում, [[Ասիա]]յում և [[Ամերիկա]]յում (Սեքսիկայում), իսկ ԽՍՀՍ-ում՝ 2 տեսակ։
'''Սպանդ''' ({{lang-lat|Peganum}}), հարմալ, վայրի սատապ, [[զուգատերևազգիներ]]ի ընտանիքի [[բույսեր]]ի ցեղ։ Հայտնի է 6 տեսակ՝ Եվրոպայի հարավում, [[Ասիա]]յում և [[Ամերիկա]]յում (Սեքսիկայում), իսկ ԽՍՀՍ-ում՝ 2 տեսակ։ Եվրոպական մասի հարավում, [[Կովկաս]]ում, [[Միջին Ասիա]]յում, ինչպես նաև [[ՀՍՍՀ]]-ում լայնորեն տարածված է սպանդ սովորականը (P․ harmalo), որը խոտանման բազմամյա բույս է։ [[Արմատ]]ն առանցքային է։ [[Տերև]]ները կտրտված են նշտարաձև։ Ծաղկապատյանը հնգամաս է, պսակաթերթիկները սպիտակ են կամ բաց դեղին։ [[Պտուղ]]ը բազմասերմ, եռաբուն տուփիկ է։ Աճում է տափաստաններում, [[կիսաանապատ]]ներում և անասյատներում, երբեմն՝ որպես մոլախոտ բնակավայրերի մոտ, ճանապարհների եզրերին։ Անասունները չեն ուտում, թունավոր է, ունի սուր, անդուր հոտ և դառը համ։ Պարունակում է հարմին, հարմալին ևն ալկալոիդներ։ Սերմերից ստանում են ներկ (վառ կարմիր, վարդագույն) բրդե և [[մետաքսե գործվածք]]ներ ներկելու համար։ Սպանդի սերմերից և վերգետնյա մասից ստանում են հարմին, որը կիրառվում է նյարդային համակարգի մի քանի հիվանդությունների բուժման համար։ Օգտագործվում է նաև ժողովրդական բժշկության մեջ։
 
Եվրոպական մասի հարավում, [[Կովկաս]]ում, [[Միջին Ասիա]]յում, ինչպես նաև [[ՀԽՍՀ]]-ում լայնորեն տարածված է սպանդ սովորականը (''P․ harmalo''), որը խոտանման բազմամյա բույս է։
 
ՀՀ-ում՝ 1 տեսակ՝
Սպանդ սովորական (''P. harmala'')
Տարածված է [[Արագածոտն]]ի, [[Շիրակ]]ի, [[Վայոց ձոր]]ի, [[Սյունիք]]ի մարգերում, [[Երևան]]ի շրջակայքում: Աճում է ճամփեզրերին, չոր լանջերին, գերեզմանոցներում:
 
== Կենսաբանական նկարագիր ==
[[Պատկեր:Peganum harmala1.jpg|մինի|ձախից]]
[[Արմատ]]ն առանցքային է։ [[Տերև]]ները կտրտված են նշտարաձև։ Ծաղկապատյանը հնգամաս է, պսակաթերթիկները սպիտակ են կամ բաց դեղին։ [[Պտուղ]]ը բազմասերմ, եռաբուն տուփիկ է։ Ծաղիկները մեկական են, ճյուղերի ծայրերին, սպիտակ կամ դեղնավուն: Ծաղկում է մայիս-հուլիսին:
 
== Տարածում ==
Աճում է տափաստաններում, [[կիսաանապատ]]ներում և անասյատներում, երբեմն՝ որպես մոլախոտ բնակավայրերի մոտ, ճանապարհների եզրերին։
 
== Կիրառություն ==
Անասունները չեն ուտում, թունավոր է, ունի սուր, անդուր հոտ և դառը համ։ Պարունակում է հարմին, հարմալին ևն ալկալոիդներ։ Սերմերից ստանում են ներկ (վառ կարմիր, վարդագույն) բրդե և [[մետաքսե գործվածք]]ներ ներկելու համար։ Սպանդի սերմերից և վերգետնյա մասից ստանում են հարմին, որը կիրառվում է նյարդային համակարգի մի քանի հիվանդությունների բուժման համար։ Օգտագործում են էպիլեպսիայի, նյարդարմատաբորբի ժամանակ: Թունավոր է և միջատասպան:
 
Օգտագործվում է նաև ժողովրդական բժշկության մեջ։
 
== Տեսակներ ==
Դասում հաշվում են մոտ տ տեսակ<ref name="TPL">[http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Nitrariaceae/Peganum/ Список видов рода Гармала по данным сайта [[The Plant List]]]{{ref-en}}{{ref-la}} </ref>։ Նրանցից մի քանիսը<ref>По данным сайтов GRIN и NCBI (см. карточку растения).</ref>.
* {{bt-latarm|Peganum harmala|aut=[[L.]]|txt=|}}
* {{bt-latarm|Peganum mexicanum|aut=[[Грей, Сэмюэл Фредерик|Gray]]|}}
* {{bt-latarm|Peganum multisectum|aut=([[Maxim.]]) [[Bobrov]]|}}
* {{bt-latarm|Peganum nigellastrum|aut=[[Бунге, Александр Андреевич|Bunge]]|}}
 
== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}
 
== Գրականություն ==
*Гармала или бибика // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
*Род 837. Гармала — Peganum L. // Флора СССР. В 30 т. / Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Ред. тома Б. К. Шишкин и Е. Г. Бобров. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1949. — Т. XIV. — С. 147—149. — 790 с. — 4000 экз.
 
{{ՀԲ}}
{{ՀՍՀ}}
[[Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգովԶուգատերևազգիներ]]