«Ելիզավետպոլի նահանգ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
|Պատմական շրջան =
}}
'''Ելիզավետպոլի նահանգ''' ([[հին ռուսերեն]]՝ ''Елисаветпольская губернiя''), 1868-1917 թթ․ [[Ցարական Ռուսաստան]]ի նահանգներից մեկը [[Հարավային Կովկաս]]ի կենտրոնական մասում։մասում 1868-1917 թվականներին։ Սահմանակցում էր [[ԹիֆիլսիԹիֆլիսի նահանգ|Թիֆլիսի]], [[Բաքվի նահանգ|Բաքվի]] և [[Երևանի նահանգ|Երևանի]] նահանգներին, և [[Պարսկաստան]]ին։
 
Համապատասխանում է ներկայիս [[Ադրբեջան|Ադրբեջանական հանրապետության]] արևմտյան, [[Հայաստան|Հայաստանի Հանրապետության]] արևելյան շրջանների և [[Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն|Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության]] մեծ մասի հետ։
 
Վարչական կենտրոնը [[Գանձակ]] քաղաքն էր։ Այլ խոշոր քաղաքներ էին [[Շուշի]]ն և [[Շաքի]]ն։ Նախքան 1868 թ․,թվականը Ելիզավետպոլի նահանգի տարածքը Թիֆլիսի և Բաքվի նահանգների մաս էր կազմում։ Այն ընդգրկում էր [[Հյուսիսային Իրանի խանություններ]]ից [[Գանձակի խանություն|Գանձակի]], [[Շաքիի խանություն|Շաքիի]] և [[Ղարաբաղի խանություն]]ները։
 
== Ֆիզիկական առանձնահատկություններ ==
=== Աշխարհագրական դիրքը ===
 
Ելիզավետպոլի նահանգը [[Անդրկովկաս]]ի կարևորագույն նահանգներից էր, գտնվում էր արևելյան մասում՝ մոտավորապես 38°50' и 41 1/2 ° հյուսիսային լայնությունների և 44°21' и 48°21' արևելյան երկայնությունների միջև ([[Գրինվիչի միջօրեական]]ից): [[Հյուսիս]]ում սահմանակից էր [[Թիֆլիսի նահանգ]]ին, [[Զաքաթալայի շրջան]]ին և [[Դաղստանի շրջան]]ին, [[արևելք]]ում՝ [[Բաքվի նահանգ]]ին, արևմուտքից՝ Թիֆլիսի և [[Երևանի նահանգ]]ներին, հարավից՝ [[Պարսկաստան]]ին ([[Երևանի նահանգ]]ից մինչև [[Արաքս գետ]]ը, որն էլ Պարսկաստանի և [[Ցարական Ռուսաստան]]ի սահմանը՝ [[Թուրքմենչիա]]յիԹուրքմենչայի պայմանագիր|Թուրքմենչայի պայմանագրով]]): Ցարական կառավարության ժամանակաշրջանում Ելիզավետպոլընահանգը զբաղեցրել է 38 782,5 քառ. վերստ կամ 44.136 քառ. կմ տարածք:
 
=== Աշխարհագրական դիրքը ===
 
Ելիզավետպոլի նահանգի կլիման բազմազան է: Լեռնային գոտում ([[Փոքր Կովկաս]] լեռնային համակարգ՝ [[Գուգարաց լեռներ]], [[Արցախի լեռներ]], [[Զանգեզուրի լեռներ]] և այլ լեռնաբազուկներ) արոտավայրերը դասավորված են անտառային բուսականությունից վեր: Տարվա երեք եղանակներին դրանք ծածկված են ձյունով ու անմարդաբնակ են: Ամռանը մթնոլորտային խոնավության շնորհիվ առաջանում է մարգագետնային բուսածածկ: Ուստի անասնապահ քոչվորները ամռանը տեղափոխվում են այստեղ: Լեռնային արոտավայրերի գոտուց ցածր կլիման դեռ խիստ է, սակայն այստեղ զբաղվում են հացահատիկաոլոռային բույսերի մշակմամբ (բացառությամբ [[եգիպտացորեն]]ի և [[Բրինձ|բրնձ]]ի): Ձմեռները ձյունառատ են ու խիստ, իսկ [[ամառ]]ները՝ զով և հաճախակի անձրևոտ և կարկուտով, որը մեծ վնաս է հասցնում մշակաբույսերին: Նախալեռներում բացի հացահատիկներից կան պտղատու և խաղողի այգիններ, կատարվում է նաև արհեստական ոռոգում: Լայնածավալ հարթավայրային և տափաստանային տարածքները բնութագրվում են տաք և չոր կլիմայով: Կարճատև գարունն արագ անցում է կատարում երկարատև ամառ: Ձմեռները նույնպես կարճատև են ու մեղմ: [[Ապրիլ]]ի վերջերին երաշտ է լինում և ջերմաստիճանը հասնում է 45° C-ի և շարունակվում է մինչև սեպտեմբերի կեսերը ու բուսականությանը սպառնում է չորացման վտանգը և կարիք է լինում արհեստական ոռոգման: Ուշ աշնանը և [[Ձմեռ|Ձմռանը]], կապված անձրևային սեզոնի հետ, տափաստանները ծածկվում են բուսականությամբ՝ վերածվելով ձմեռային արոտավայրերի: Այս շրջաններում ձյունը հազվադեպ է, իսկ սառնամանիքները սովորաբար չեն գերազանցում 5-6° C ջերմաստիճանը: Ելիզավետպոլ և Շուշի քաղաքների կլիման ցուցադրված է սանդղակում, որոնցից առաջինը բնութագրում է հարթավայրային տափաստանային, երկորդը՝ անտառային զոնան:
 
Լեռնային արոտավայրերի գոտուց ցածր կլիման դեռ խիստ է, սակայն այստեղ զբաղվում են հացահատիկաոլոռային բույսերի մշակմամբ (բացառությամբ [[եգիպտացորեն]]ի և [[Բրինձ|բրնձ]]ի): Ձմեռները ձյունառատ են ու խիստ, իսկ [[ամառ]]ները՝ զով և հաճախակի անձրևոտ և կարկուտով, որը մեծ վնաս է հասցնում մշակաբույսերին:
 
Նախալեռներում բացի հացահատիկներից կան պտղատու և խաղողի այգիններ, կատարվում է նաև արհեստական ոռոգում:
 
Ընդարձակ հարթավայրային և տափաստանային տարածքները բնութագրվում են տաք և չոր կլիմայով: Կարճատև գարունն արագ անցում է կատարում երկարատև ամառ: Ձմեռները նույնպես կարճատև են ու մեղմ: [[Ապրիլ]]ի վերջերին երաշտ է լինում և ջերմաստիճանը հասնում է 45° C-ի և շարունակվում է մինչև սեպտեմբերի կեսերը ու բուսականությանը սպառնում է չորացման վտանգը և կարիք է լինում արհեստական ոռոգման: Ուշ աշնանը և [[Ձմեռ|Ձմռանը]], կապված անձրևային սեզոնի հետ, տափաստանները ծածկվում են բուսականությամբ՝ վերածվելով ձմեռային արոտավայրերի: Այս շրջաններում ձյունը հազվադեպ է, իսկ սառնամանիքները սովորաբար չեն գերազանցում 5-6° C ջերմաստիճանը:
 
Ելիզավետպոլ և Շուշի քաղաքների կլիման ցուցադրված է սանդղակում, որոնցից առաջինը բնութագրում է հարթավայրային տափաստանային, երկորդը՝ անտառային զոնան:
 
{| class="wikitable"
* Ելիզավետպոլի շրջան
* Արեշի շրջան
* ՆուխայիՆուխիի (Շաքիի) շրջան
* ԿազախիՂազախի շրջան
* Ջևանշիրի շրջան
* Ջեբրայիլի շրջան
82 200

edits