«Ցունամի»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 52 բայտ ,  5 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
2004թ. դեկտեմբերի 26։]]
 
'''Ցունամի'''՝ (<small>Ճապոներեն՝</small>津波 նշանակում է՝ ծովախորշի ալիք), հսկայական չափերի հասնող ջրային ալիքներ։ Ցունամիները հաճախակի երևույթ են [[Ճապոնիա]]յում։ ՑունամիներըԴրանք կարող են պատճառել մեծ ավերածություններ, ինչպես նաև մարդկային զոհեր (ցունամիի ալիքները տարածվում են ավելի մեծ արագությամբ, քան մարդու վազելու արագությունն է)։
 
Ցունամիները հիմնականում առաջանում են ստորջրյա ուժեղ [[երկրաշարժ]]երի հետևանքով։ Ցունամի կարող է առաջանալ նաև [[հրաբուխ]]ների ժայթքումից, գետնի [[սողանք]]ից և ստորջրյա պայթյուններից։
[[Պատկեր:2004 Indonesia Tsunami Complete.gif|շրջափակել|աջից|Ցունամիի տարածումը [[Հնդկական օվկիանոս]]ով]]
 
Երկրաշարժի կենտրոնից բոլոր կողմերի վրա, ջրի մեջ նետած քարից հեռացող շրջանագծերի նման, տարածվում են ցունամիի ալիքները։ Բաց ծովում ցունամիի ալիքները նավերի համար գրեթե աննկատելի են։ Բայց երբ ցունամիի ալիքներն իրենց ճանապարհին հանդիպում են [[մայրցամաք]]ի կամ [[կղզի|կղզու]], ապա հասնում են 10 մ, իսկ երբեմն է՛լէլ՝ ավելի մեծ բարձրության, իսկ [[ծովախորշ]] մտնելիս հասնում են 20 մ բարձրության։
 
Ցունամին տարածվում է հսկայական արագությամբ՝ մեկ ժամում 800 կմ։ [[Չիլի]]ի [[Վալդիվյան երկրաշարժ]]ի (եղել է [[1960]] թվականին, առ այսօր համարվում է աշխարհի ամենաուժգին երկրաշարժը) ժամանակ այդ ալիքները [[Հարավային Ամերիկա]]յի ափերից ամբողջ [[Խաղաղ օվկիանոս]]ի վրայով կտրեցին-անցան 15 հազհազար կմ ճանապարհ և փլվեցին [[Հավայան կղզիներ]]ի, [[Նոր Զելանդիա]]յի, [[Ավստրալիա]]յի, Ճապոնիայի ափերի վրա ու հասան [[Կուրիլյան կղզիներ]]։
 
== Վերջին տարիների ավերիչ ցունամիները ==
Հայտնի* [[2004]] թվականի [[դեկտեմբերի 26]]-ին Հարավ-արևելյան Ասիայում, հայտնի ցունամիներից որպես ամենաշատ զոհերովզոհերովը, [[2004թ. Հնդկական օվկիանոսի երկրաշարժն ու ցունամին|այս մեկն]] առաջացել է գիշերվա ժամը 00։58-ին<ref>[[UTC]]-ով</ref> տեղի ունեցած 9.3 [[մագնիտուդ]]ով հզոր [[երկրաշարժ]]ից, որի էպիկենտրոնը գտնվում էր [[Ինդոնեզիա]]յի [[Սումատրա]] կղզու արևմուտքում։ Զոհեր եղան ասիական մի քանի երկրներում. [[Ինդոնեզիա]]յում՝ 180 հազար մարդ, [[Շրի-Լանկա]]յում՝ 31÷3931-39 հազար մարդ, [[Հնդկաստան]]ում՝ 12 հազար մարդ, [[Թայլանդ]]ում՝ ավելի քան 5 հազար մարդ։ Ցունամիի ալիքները հասան մինչև [[Աֆրիկա]]՝ զոհեր եղան [[Սոմալի]]ում և [[Հարավ-Աֆրիկյան Հանրապետություն]]ում: Զոհվածների ընդհանուր թիվը կազմեց 235 հազար մարդ:<br />
* 2004թ. դեկտեմբերի 26-ին Հարավ-արևելյան Ասիայում
Հայտնի ցունամիներից որպես ամենաշատ զոհերով [[2004թ. Հնդկական օվկիանոսի երկրաշարժն ու ցունամին|այս մեկն]] առաջացել է գիշերվա ժամը 00։58-ին<ref>[[UTC]]-ով</ref> տեղի ունեցած 9.3 [[մագնիտուդ]]ով հզոր [[երկրաշարժ]]ից, որի էպիկենտրոնը գտնվում էր [[Ինդոնեզիա]]յի [[Սումատրա]] կղզու արևմուտքում։ Զոհեր եղան ասիական մի քանի երկրներում. [[Ինդոնեզիա]]յում՝ 180 հազար մարդ, [[Շրի-Լանկա]]յում՝ 31÷39 հազար մարդ, [[Հնդկաստան]]ում՝ 12 հազար մարդ, [[Թայլանդ]]ում՝ ավելի քան 5 հազար մարդ։ Ցունամիի ալիքները հասան մինչև [[Աֆրիկա]]՝ զոհեր եղան [[Սոմալի]]ում և [[Հարավ-Աֆրիկյան Հանրապետություն]]ում: Զոհվածների ընդհանուր թիվը կազմեց 235 հազար մարդ:<br />
Այս ցունամիին ասում են նաև Նվերների օրվա<ref>«Նվերների օրը» կաթոլիկ և մի շարք այլ եկեղեցիների [[Սուրբ Ծնունդ]]ին հաջորդող օրն է:</ref> ցունամի:
* [[2011]] թվականի [[մարտի 11]] [[Ճապոնիա]]յում, [[Տոկիո]]յից 373 կմ դեպի հյուսիս-արևելք գտնվող [[էպիկենտրոն]]ով 9.0 մագնիտուդ ուժգնության [[Երկրաշարժ Ճապոնիայում (2011)|երկրաշարժից]] առաջացավ ավելի քան 40մ բարձրության ալիքներով ցունամի: Երկրաշարժի [[հիպոկենտրոն]]ը գտնվում էր 32 կմ խորության վրա: Երկրաշարժն ու նրան հետևած ցունամին դարձան [[Ֆուկուշիմա]]յի [[ատոմակայան]]ի վթարի պատճառ: Երկրաշարժի և ցունամիի հետևանքով զոհվածների թիվը պաշտոնապես կազմում է 15 524 մարդ, 7 130 մարդ համարվում է անհետ կորած:<br />
* 2011թ. մարտի 11 [[Ճապոնիա]]յում
Երկրաշարժի, ցունամիի և ատոմակայանի վթարի հետևանքով երկրին հասցված տնտեսական վնասը գնահատվեց $198÷309198-309 մլրդ դոլար:<br />
[[Տոկիո]]յից 373 կմ դեպի հյուսիս-արևելք գտնվող [[էպիկենտրոն]]ով 9.0 մագնիտուդ ուժգնության [[Երկրաշարժ Ճապոնիայում (2011)|երկրաշարժից]] առաջացավ ավելի քան 40մ բարձրության ալիքներով ցունամի: Երկրաշարժի [[հիպոկենտրոն]]ը գտնվում էր 32 կմ խորության վրա: Երկրաշարժն ու նրան հետևած ցունամին դարձան [[Ֆուկուշիմա]]յի [[ատոմակայան]]ի վթարի պատճառ: Երկրաշարժի և ցունամիի հետևանքով զոհվածների թիվը պաշտոնապես կազմում է 15 524 մարդ, 7 130 մարդ համարվում է անհետ կորած:<br />
Երկրաշարժի, ցունամիի և ատոմակայանի վթարի հետևանքով երկրին հասցված տնտեսական վնասը գնահատվեց $198÷309 մլրդ:<br />
Ճապոնիայի վարչապետ [[Նաոտո Կան]]ն այդ առիթով հայտարարեց, որ [[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ]]ից հետո սա ամենադժվար հաղթահարելի ճգնաժամն էր Ճապոնիայի համար:
 
1511

edits