«Հայաստանի պատմության թանգարան»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
մանր-մունր, փոխարինվեց: : → ։ (42), → (12)
(+ԱՀ, մանր, վիքիֆիկացւոմ)
չ (մանր-մունր, փոխարինվեց: : → ։ (42), → (12))
}}
 
'''Հայաստանի պատմության թանգարան''', պատմամշակութային, գիտահետազոտական և տեղեկատվական խոշոր կենտրոն է։ Հիմնադրվել է 1919 թ-ին, Երևանում։ <br />
 
== Պատմություն ==
Հայաստանի պատմության թանգարանը հիմնադրվել է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության պառլամենտի օրենքով (N 439, 09.09.1919թ.):։ Կոչվել է Ազգագրական-մարդաբանական թանգարան-գրադարան:գրադարան։ Առաջին տնօրենն էր Երվանդ Լալայանը:Լալայանը։
Այցելուների համար բացվել է 1921թ. օգոստոսի 20-ին:ին։
Ժամանակի ընթացքում կրել է անվանափոխություններ.<br />
* Կուլտուր-պատմական (1931թ.)
* Պատմական (1935թ.)
* Հայաստանի պատմության պետական թանգարան (1962թ.)
* Հայաստանի պատմության թանգարան (2003թ.)
Թանգարանը կազմավորվել է Կովկասի Հայոց ազգագրական ընկերության, Նոր Նախիջևանի Հայկական հնությունների թանգարանների, Անիի Հնադարանի, Վաղարշապատի Մատենադարանի հավաքածուների հիման վրա (15.289 առարկա): ։
 
1935 թվականին ՀԿԿ Կենտկոմի հրամանով մայր թանգարանի հավաքածուների հիման վրա ստեղծվեցին ինքնուրույն թանգարաններ.
# գեղարվեստական բաժնի հիման վրա (ղեկավար [[Ռուբեն Դրամբյան]]) կազմակերպվեց ՀՍԽՀ Կերպարվեստի թանգարանը (այժմյան` Ազգային Պատկերասրահը), - հանձնվեց 1660 առարկա
# գրական բաժնի հիման վրա ձևավորվեց ՀՍԽՀ Գրական թանգարանը (այժմյան` [[Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարան|Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարան]]ը), - հանձնվեց 301 առարկա և 1298 ձեռագիր:ձեռագիր։
 
Թանգարանում պահպանում է շուրջ 400 000 առարկայից բաղկացած ազգային հավաքածու հետևյալ բաժիններով. հնագիտություն (հիմնական հավաքածուի 35%,) ազգագրություն (8%), դրամագիտություն (45%), վավերագրեր (12%):։ Թանգարանի հավաքածուները համալրվում են հիմնականում Հայաստանի տարածքի հնավայրերից հայտնաբերված գտածոներով, գնումներով, նվիրատվություններով:նվիրատվություններով։ Թանգարանը ներկայացնում է Հայաստանի մշակույթի և պատմության ամբողջական պատկերը նախապատմական ժամանակներից՝ մեկ միլիոն տարի առաջ, մինչև մեր օրերը:Ցուցադրումօրերը։Ցուցադրում է Հայկական լեռնաշխարհում Հին Արևելքի երկրների (Եգիպտոս, Միտանի, Խեթական թագավորություն, Ասորեստան, Իրան, Սելևկյան պետություն, Հռոմ, Բյուզանդիա) մշակութային փոխառնչությունների հազվագյուտ հետքերը:հետքերը։
 
 
Թանգարանում պահպանում է շուրջ 400 000 առարկայից բաղկացած ազգային հավաքածու հետևյալ բաժիններով. հնագիտություն (հիմնական հավաքածուի 35%,) ազգագրություն (8%), դրամագիտություն (45%), վավերագրեր (12%): Թանգարանի հավաքածուները համալրվում են հիմնականում Հայաստանի տարածքի հնավայրերից հայտնաբերված գտածոներով, գնումներով, նվիրատվություններով: Թանգարանը ներկայացնում է Հայաստանի մշակույթի և պատմության ամբողջական պատկերը նախապատմական ժամանակներից՝ մեկ միլիոն տարի առաջ, մինչև մեր օրերը:Ցուցադրում է Հայկական լեռնաշխարհում Հին Արևելքի երկրների (Եգիպտոս, Միտանի, Խեթական թագավորություն, Ասորեստան, Իրան, Սելևկյան պետություն, Հռոմ, Բյուզանդիա) մշակութային փոխառնչությունների հազվագյուտ հետքերը:
 
''Թանգարանը տերն է''՝
# Ուրարտուի Արգիշտի I արքայի՝ Երևան քաղաքի հիմնադրման մասին թողած սեպագիր արձանագրության՝ Ք.ա. 782թ.
# փոխադրամիջոցների պատմության հնագույն վկայությունների. Լճաշենից պեղված փայտյա կառքեր և նրանց բրոնզե մանրակերտեր՝ Ք.ա. XV-XIVդդ.
# հայկական դրամների հարուստ հավաքածուի՝ բաղկացած Ծոփքի, Արտաշեսյան, Կյուրիկյան և Կիլիկիայի հայկական թագավորությունների, ինչպես նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում Հայաստանում գործող դրամահատարանների (Դվին, Անի, Երևան և այլն) օտար թողարկումներից<br />
 
''Թանգարանը՝''
# ներկայացնում է Հայաստանի քրիստոնեական մշակույթը IV-XV դդ.՝ ճարտարապետական, քանդակագործական, խեցեգործական եզակի գտածոներ՝ պեղված Դվին, Անի քաղաքներից, Ամբերդ ամրոցից
# իրականացնում է կոնսերվացման և վերականգման աշխատանքներ
# հրատարակել է՝ 1948-ից ի վեր, հայկական ճարտարապետությանը, հնագիտությանը, ազգագրությանը, հայոց պատմությանը նվիրված աշխատություններ, մատենաշարեր, հնագիտական պեղումների զեկույցներ [http://historymuseum.am/museum/?id=2&lang=arm]
 
== Թանգարանի Ստորաբաժանումներ եւ Ֆոնդերի Կառուցվածք ==
 
* '''Դրամագիտության բաժին'''
Դրամագիտական ֆոնդի մեծ մասը կազմում են մետաղադրամները՝ ոսկի, արծաթ, պղինձ:պղինձ։ Դրամագիտական ֆոնդում պահվում են նաև մեդալներ, ժետոններ, շքանշաններ, կրծքանշաններ։ Կան նաև թղթադրամների և նամականիշների ժողովածուներ։
# Մետաղադրամների ֆոնդի զգալի մասը կազմում են գանձերը՝ հայտնաբերված պատահականորեն կամ հնագիտական պեղումների ընթացքում:ընթացքում։ Ի մասնավորի՝ Դվինի պեղումներից հայտնաբերված հարյուրավոր դրամները կազմեցին ֆոնդի միջնադարյան ժողովածուների կարևորագույն մասը, սրանց հետագայում ավելացան Գառնիի, ավելի ուշ՝ Արտաշատի պեղումներից հայտնաբերված հելլենիստական, հռոմեական և միջնադարյան ժամանակաշրջանների դրամները։ Ինչպես նաև սասանյան և արաբական արծաթե դրամների, բյուզանդական ոսկե դրամների, սելջուկյան, մոնղոլական, ուշպարսկական, ռուսական, թուրքական, արևմտաեվրոպական դրամների գանձերը։
# Թղթադրամների ժողովածուն ընդգրկում է XVIII-XX դդ. բազմաթիվ երկրների թողարկումներ, որոնց մեջ հատկապես արժեքավոր են հայկական և նախկին Ռուսական կայսրության տարածքում 1918-1922 թվականներին գործող տարբեր տերությունների և կառավարությունների վճարման միջոցները։
# Նամականիշների ժողովածուն ընդգրկում է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության 1918-1920 թթ. թողարկումները, Հայաստանի Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետության` 1921-1923 թթ. թողարկումները` ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության նորագույն թողարկումները` 1992թ-ից ի վեր։ Ժողովածուի մեջ են XIX-XX դդ. տասնյակ երկրների թողարկած բազմաթիվ նմուշներ։
 
* '''Նորագույն Պատմության բաժին'''
Նոր և նորագույն շրջանի պատմության բաժինը թանգարանում գործել է 1949 - ից:ից։ 1991-ին Հայաստանի Հեղափոխության թանգարանի լուծարումից հետո վերջինիս հավաքածուն տրվել է Հայաստանի պատմության թանգարանի Նոր և նորագույն պատմության բաժնին:բաժնին։ Բաժնի ուսումնասիրության շրջանակը ընդգրկում է XVII դ. մինչև արդի ժամանակահատվածում հայկական գաղթօջախների, ինչպես նաև բուն Հայաստանի հասարակական, քաղաքական, ազգային ազատագրական շարժումների և մշակույթի պատմությունը:պատմությունը։<br />
Նորագույն պատմության ֆոնդը ընդգրկում է XVII - XX դարերին վերաբերող փաստաթղթեր, լուսանկարներ, վիմագիր արձանագրություններ, դրոշներ, կնիքներ, հասարակական, քաղաքական ռազմական գործիչների անձնական արխիվները /լուսանկարներ, փաստաթղթեր, անձնական իրեր/:։
 
* '''Վերականգնման բաժին'''
Բաժինը հիմնադրվել է 1945թ.:։ Նրա կառուցվածքում գործել են չորս աշխատանոց`
# խեցեգործական առարկաների վերականգնում և մակետների պատրաստում
# մետաղների մաքրում և վերականգնում
 
== Ցուցադրություններ և Ցուցահանդեսներ ==
Հայաստանի պատմության թանգարանում առաջին ցուցադրությունը կազմակերպվել է 1925 թ-ին, ապա հաջորդել են բազմաթիվ մշտական ու ժամանակավոր ցուցահանդեսներ։<br />
 
===Մշտական Ցուցադրություններ===
*«Հայաստանը Ք.ա. I - Ք.հ. III դդ.»
*«Հայոց Ցեղասպանություն»
*«Մայիսյան հերոսամարտ և Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն» և այլն:այլն։
 
=== Ժամանակավոր Ցուցադրություններ ===
Թեսալոնիկի 2009,
Պրինստոն 2010,
Վենետիկ 2011:2011։
 
Թանգարանը ունեցել է ցուցահանդեսներ՝ Բոխում (1995), Նանտ (1996), Փարիզ (1996), Լիոն (1997), Կահիրե (1997), Բոնն, Հալլե-Վիտտենբերգ (1998), Աթենք (1998), Վատիկան (1999), Փարիզ (2001), Լոնդոն (2001), Լեյդեն (2002), Բուդապեշտ (2002), Վանդե (2006), Սենտ Ռաֆայել (2007), Ռուան (2007), Փարիզ (2007), Լիոն (2007), Առլ (2007), Մարսել (2007), Կլունի (2007), Նյու Յորք (2008), Սանկտ-Պետերբուրգ (2009), Լյուբլյանա (2010), Հռոմ (2011), Նյու Յորք (2014 -2015)։
Հայաստանի պատմության թանգարանի ստեղծման ակունքներում կանգնած են եղել հայ հնագիտության և ազգագրության,մշակույթի նշանավոր ներկայացուցիչներ,
որոնք ղեկավարել են ինչպես թանգարանը, այնպես էլ նրա առանձին բաժինները՝
* '''Երվանդ Լալայան''' (1864-1931) - ազգագրագետ, հնագետ, բանահավաք, Հայաստանի պատմության թանգարանի հիմնադիր տնօրենը (1919-1927):։ Հիմնադրել է «Ազգագրական հանդես»-ը (1896), Թիֆլիսի Հայոց Ազգագրական ընկերությունը (1906) և Ազգագրական-հնագիտական թանգարանը (1908):։
* '''Կարո Ղաֆադարյան''' (1907-1976) - հնագետ, պատմաբան, վիմագրագետ, պատմական գիտությունների դոկտոր-պրոֆեսոր։ 1932-ից զբաղվել է Հայաստանի պատմական հուշարձանների ուսումնասիրությամբ։ Հանդիսացել է Մերձավոր Արևելքի նշանավոր կենտրոններից մեկի` միջնադարյան Դվին քաղաքի պեղումների և նյութական մշակույթի ուսումնասիրության ղեկավարը, 1940-1964 թթ.` Հայաստանի պատմության թանգարանի տնօրենը։ Կ.Ղաֆադարյանի անմիջական ղեկավարությամբ թանգարանը դարձավ հանրապետության առաջատար գիտա-հետազոտական և կրթամշակութային կենտրոն։ Նոր մեկնակետով մշակվեց և իրականացվեց հայ ժողովրդի պատմության գիտական ցուցադրությունը` ակունքներից մինչև արդի ժամանակները։
* '''Մորուս Հասրաթյան''' (1902-1979) - պատմաբան, բանասեր, Հայաստանի ԳԱ թղթակից անդամ:անդամ։ 1964-1975թթ. Հայաստանի պատմության թանգարանի տնօրենն էր:էր։ Մ. Հասրաթյանի ղեկավարությամբ թանգարանը միջազգային ճանաչում ստացավ:ստացավ։ Հայկական մշակույթը ցուցահանդեսներով ներկայացվեց Փարիզում, Կրակովում, Բուդապեշտում, Տալլինում:Տալլինում։ Կապեր հաստատվեցին Սփյուռքի հայկական կենտրոնների հետ:հետ։
* '''Թորոս Թորամանյան''' (1864-1934) - ճարտարապետ, հայ ճարտարապետության գիտական ուսումնասիրության հիմնադիր:հիմնադիր։ 1930-1932 թթ. ղեկավարել է թանգարանի ճարտարապետության բաժինը:բաժինը։ 1904 թվից մասնակցել է Անիի պեղումներին:պեղումներին։ Ուսունասիրել և չափագրել է Անիի աշխարհիկ և եկեղեցական ճարտարապետության հուշարձանները, պաշտպանական համակարգի կառույցները, ստեղծել վերակազմության նախագծեր, որոնցով Անին վերակենդանացվեց գիտության համար:համար։ Շուրջ 30 տարի շրջելով Հայաստանում՝ չափագրել, լուսանկարել ու նկարագրել է հարյուրավոր հուշարձաններ, որոնցից մի մասը այսօր պահպանվել է միայն նրա նյութերով:նյութերով։
* '''Եւգենի Բայբուրդյան''' (1898-1941) - հնագետ 1939թ. բռնադատվել է և հետմահու արդարացվել։ 1926 թվից աշխատել է Հայաստանի պատմության թանգարանում, 1928-1933թթ. և 1938թ. եղել է հնագիտության բաժնի վարիչ։
* '''Հարություն Մնացականյան''' (1907- 1977) - հնագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու։ 1949-1969թթ. եղել է հնագիտության բաժնի վարիչ։
* '''Տելեմաք Խաչատրյան''' (1932-1989) - հնագետ, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ Թանգարանում աշխատել է 1956 թվից։ 1970-1971թթ. եղել է հնագիտության բաժնի վարիչ, 1983-1987թթ. թանգարանի տնօրեն։
* '''Ասլան Շահնազարյան''' - պատմաբան, դրամագետ:դրամագետ։ 1946-1959 թթ. ղեկավարել է թանգարանի դրամագիտական կաբինետը:կաբինետը։ Գիտական հիմքի վրա դնելով դրամագիտական ֆոնդի աշխատանքները՝ մշակել և համակարգել է առաջին ժողովածուները:ժողովածուները։
* '''Խաչատուր Մուշեղյան''' (1919-1992) - դրամագետ, պատմ.գիտ.դոկտոր:դոկտոր։ Թանգարանում աշխատել է 1952-ից:ից։ 1959-1989 թթ. եղել է դրամագիտության բաժնի վարիչ:վարիչ։
* '''Հենրի Սարգսյան''' (1933թ.) - դրամագետ, պատմաբան:պատմաբան։ Թանգարանում աշխատել է 1960-ից:ից։ 1989-2000 թթ. եղել է դրամագիտության բաժնի վարիչը:վարիչը։ Զբաղվել է Հայաստանի անտիկ, միջնադարյան և նոր շրջանի դրամների, թղթադրամների հետազոտությամբ, անդրադարձել թանգարանագիտության հարցերին:հարցերին։ Հատկապես կարևոր ներդրում են նրա ուսումնասիրությունները հայկական մեդալային արվեստի բնագավառում:բնագավառում։
* '''Ստեփան Լիսիցյան''' (1865-1947) - պատմաբան, աշխարհագրագետ, բանասեր, մանկավարժ, ազգագրագետ։ Ազգագրության բաժինը ղեկավարել է 1928-1947թթ.։
 
285 440

edits