«Ակ-Կոյունլուների պետություն»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
== Պետության հիմնում ==
 
[[Աղձնիք]]ում, [[Ծոփք]]ում ու Տուրուբերանում հաստատված ակ-Կոյունլուները Ջհանշահի ժամանակ հարկատու դարձան կարա-Կոյունլուներին։ Սակայն Ջհանշահի մահից հետո ակ-կոյունլուԿոյունլու Ուզուն-Հասան սուլթանը պատերազմ սկսեց կարա-կոյունլուների դեմ և հաղթելով տիրացավ նրանց տերությանը։ Հիմք դրվեց ակ-կոյունլուներիԿոյունլուների ընդարձակ տերությանը ([[1468]]-[[1502]]), որի մեջ մտավ նաև Հայաստանը։
 
Ակ-կոյունլուներիԿոյունլուների հաղթանակում կարևոր նշանակություն ունեցավ նրանց նկատմամբ հայերի դրական վերաբերմունքը։ Հայերը, նպաստելով նրանց հաղթանակին, հույս ունեին բարելավել իրենց վիճակը։ Համենայն դեպս, Ուզուն-Հասանը հովանավորում էր հայ հոգևորականությանը, սիրաշահում հայ իշխանական տներին։ Նրա օրոք տերության տնտեսությունը վերականգնելու համար ձեռնարկվեցին բարեփոխումներ։
[[Պատկեր:Diyarbakirwalls2.jpg|մինի|ձախից|Դիյարբեքիրի ամրոց, Ակ-կոյունլուներիԿոյունլուների ժամանակաշրջան]]
Անցկացվեց աշխարհագիր (մարդահամար)՝ կարգավորելու հարկերն ու տուրքերը։ Հարկման ենթակա էին 15-60 տարեկան տղամարդիկ։ Ճշգրտվեց հարկերի չափը։ Հարկահավաքման տեղական պաշտոնները վստահվեցին հիմնականում հայերին։ Սակայն Ուզուն-Հասանից հետո վիճակը ծանրացավ։ Ներքին հակասություններից ծվատվող ակ-կոյունլուներիԿոյունլուների պետությունն ընկավ՝ իր տեղը զիջելով Սեֆյան Պարսկաստանին։
Քոչվոր կարա-կոյունլուների և ակ-կոյունլուներիԿոյունլուների շուրջ 100-ամյա տիրապետության ընթացքում հայ ժողովրդի նշանակալից հատվածներ գերվեցին ու ստրկության վաճառվեցին Արևելքի շուկաներում։ Շատերը բռնեցին արտագաղթի ճանապարհը։ Անկում ապրեցին երբեմնի ծաղկուն քաղաքները, խոպանի ու արոտավայրերի վերածվեցին մշակելի հողերն ու այգիները։ Ծայրահեղ աղքատության մատնվեցին ոչ միայն հասարակ ժողովուրդը, այլև իշխանավորները։ Անկում ապրեցին արհեստն ու առևտուրը։
{{քաղվածք|Մի քաղաք և մի քանի գյուղ միասին այնքան միջոց չունեին, որ թշնամուց հետ գնեին գոնե մեկ գերի|Թովմա Մեծոփեցի}}։
Հայաստանում հաստատված քոչվոր ցեղերին իրենց ոչխարների հոտերի համար անհրաժեշտ էին ընդարձակ արոտավայրեր, դրա համար էլ նրանք քիչ էին ուշադրություն դարձնում տնտեսության զարգացմանը։ Սակայն, ժամանակի ընթացքում, ազդվելով հայերից և մյուս նստակյաց ժողովուրդներից, նրանք սկսեցին աստիճանաբար անցնել նստակյաց կյանքի։ Քոչվորները հայ բնակչությանը դուրս էին մղում հարթավայրային շրջաններից, որի արդյունքում հայերը հիմնականում կենտրոնացան նախալեռնային և լեռնային շրջաններում՝ ապաստանելով երկրի թեկուզև ոչ արգասաբեր, սակայն դժվարամատչելի վայրերում<ref>[http://www.findarmenia.com/arm/history/21/330/334 Հայաստանի քաղաքական և տնտեսական դրությունը XV դ. երկրոդ կեսին]</ref>։
 
== Ակ-Կոյունլուներ ==
 
{| width=100% class="wikitable"
|align="center"|''Բեյ'' <br> <small>{{Nastaliq| بیگ}}</small><br>Զեյն ալ-Աիբիդին Ահմեդ իբն Ուղուրլու Մուհամմադ]]<br> <small>{{Nastaliq| زین العابدین بن احمد}}</small><br>1504 - 1508
|colspan=2 align="middle"|շահ Իսմաիլ <br> <small>{{Nastaliq| شاہ اسماعیل}}</small><br>
|align="center"| ''Բեյ'' <br> <small>{{Nastaliq| بیگ}}</small><br>''AbulԱբու ալ-MuzaffarՄուզաֆֆար'' <br> <small>{{Nastaliq| ابو المظفر}}</small><br>[[Sultanսուլթան MuradՄուրադ binիբն YaqubՅակուբ binիբն UzunՈւզուն Hasan]]Հասան<br> <small>{{Nastaliq| الوند بن یوسف بن اوزون حسن}}</small><br>1500 - 1508
|-
|colspan=4 align="middle"| 1508 թվականին ակ-Կոյունլուների դինաստիան ընդհատվում է, տիրույթներն անցնում են Սեֆյան Իրանին
|colspan=4 align="middle"| Dissolution of Aq Qoyunlu in 1508. Absorbed into the [[Safavid Empire]] of Iran.
|}
 
82 200

edits