«Աֆղանական պատերազմ (1979-1989)»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
|casualties2= անհայտ
}}
'''Աֆղանական պատերազմ''', ռազմական կոնֆլիկտ մի կողմից [[ԽՍՀՄ Զինված ուժեր|սովետական զինված ուժերի]] սահմանափակ կոնտինգենտի և աֆղանական ուժերի, մյուս կողմից մոջահեդների կազմավորումների միջև, որը հիմնականում կազմված էր Պեշավարյան յոթնյակից և Թեհրանյան ութնյակից: Պեշավարյան յոթնյակը աջակցություն էր ստանում Պակսիտանի և Չինաստանի կողմից,<ref name="shichor" /> ինչպես նաև ռազմական և ֆինանսկաան օգնություն ԱՄՆ, Մեծ Բրիտանիայի, Սաուդյան Արաբիայի կողմից:<ref name="Oily">{{cite news|title=The Oily Americans|date=May 13, 2003|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,450997-92,00.html|work=[[Time (magazine)]]|accessdate=2008-07-08|first1=Donald L.|last1=Barlett|first2=James B.|last2=Steele}}</ref><ref name="Brzezinski">{{cite web|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/coldwar/interviews/episode-17/brzezinski1.html|title=Interview with Dr. Zbigniew Brzezinski-(13/6/97).|publisher=|accessdate=October 2, 2014}}</ref><ref name="Wilson">{{cite web|url=http://www.independent.co.uk/news/obituaries/charlie-wilson-congressman-whose-support-for-the-mujahideen-helped-force-the-soviet-union-out-of-afghanistan-1898180.html|title=Charlie Wilson: Congressman whose support for the mujahideen helped force the Soviet Union out of Afghanistan|work=The Independent|accessdate=October 2, 2014}}</ref><ref name="shichor" /><ref name="unholy" />Թեհրանյան ությակը աջակցություն էր ստանում Իրանի կողմից:
 
== Նախապատմություն ==
 
==Աֆղանական պատերազմ==
=== Ամինի պալատի գրոհը ===
{{հիմնական|Ամինի պալատի գրոհ}}
[[File:Evstafiev-40th army HQ-Amin-palace-Kabul.jpg|thumb|200px|left|Ամինի նստավայրը, «Թաջ-Բեկ» պալատը]]
Դեկտեմբերի 27-ին, ԽՍՀՄ հատուկ նշանակության ուժերը ներխուժեցին Ամինի պալատ, օպերացիան տևեց 40 րոպե, որի ընթացքում Ամինը սպանվել է: Ըստ «Պրավդա» հրապարակած թերթի պաշտոնական վարկածի` «բարձրացած ժողովրդական զայրույթի արդյունքում Ամինը իր համախոհների հետ կանգնեց արդար ժողովրդական դատի առջև ժողովրդական դատարանի արդար էր մահապատժի ենթարկվեց»: <ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/russia/newsid_4093000/4093515.stm Андрей Остальский. Афганский симптом] {{V|19|10|2012}}</ref>.
 
Բացի հիմնական օբյեկտիվ փակվեցին վերահսկողությանտակ առնվեցին Քաբուլում ռազմական կայազորի զինվորական բաժինները, ռադիո-հեռուստատեսային կենտրոնը, անվտանգության և ներքին գործերի նախարարությունը, դրանով իսկ հատուկ ուժերը ապահովեցին իրենց առջեւ դրված խնդիրները կատարումը: Պետք է նշել, որ երկրորդ ամենակարեւոր վայրը, աֆղանական բանակի գլխավոր շտաբի համալիր շենքը գրավվել է 7-րդ պարաշուտո-դեսանտային վաշտը: Աֆղանական բանակի Գլխավոր շտաբ ղեկավարում էր [[Մուհամեդ Յակուբ]]ը, Ամինի հավատարիմ բարեկամը, որը ավարտել է Ռյազանի օդադեսանտային հրամանատարության դպրոց:
Ամինը բազմիցս դիմել էր Մոսկվային խորհրդային զորքերը մտցնել Աֆղանստան, որպեսզի ամրապնդվի հեղափոխական կառավարությունը։ 1979թ. վերջին խորհրդային իշխանությունը որոշեց ընդառաջ գնալ այդ խնդրանքին և միաժամանակ վերացնել Ամինին։ Խորհրդային զորքերը մտան [[Աֆղանստան]], իսկ Ամինը նախագահական պալատի գրոհման ժամանակ սպանվեց նռնակի պայթյունից։ Խորհրդային թերթերում նրան սկսեցին ներկայացնել որպես դավաճանի։
 
Արևմուտքում խորհրդային զորքերի մուտքը [[Աֆղանստան]] բողոքի մեծ ալիք առաջացրեց։ 1980 թ. հունվարի 14-ին [[ՄԱԿ]]-ի Գլխավոր Ասամբլեան պահանջեց այդ զորքերը դուրս բերել [[Աֆղանստան]]ից։ Այդ որոշման համար քվեարկեցին 104 պետություն։ Միևնույն ժամանակ [[Աֆղանստան]]ում ուժեղացավ խորհրդային զորքերին ցուցադրվող զինված դիմադրությունը` նրանց դեմ կռվում էին հակահեղափոխականները։ Սկզբում [[ԽՍՀՄ]]-ում հայտարարեցին, որ [[Աֆղանստան]]ում խաղաղ է։ Սակայն պատերազմը ձգձգվում էր, և ի վերջո [[Խորհրդային Միություն]]ում ստիպված եղան ընդունել այդ փաստը, հայտարարելով, որ երկրում անկարգություններ են անում ավազակները։ Նրանց անվանում էին «դուշմաններ», այսինքն` թշնամիներ։ Վերջիններիս [[ԱՄՆ]]-ը օժանդակում էր և՛ ֆինանսապես, և՛ մատակարարում էր զենք և զինամթերք։ [[ԱՄՆ]]-ն օգտագործում էր [[Վիետնամ]]ում ձեռք բերած փորձը, միայն թե այս դեպքում նրանք փոխվել էին դերերով։ Երկրի զգալի մասը ապստամբների տիրապետության տակ էր։ Նրանց միավորում էր [[ջիհադ]]ի` մահմեդականների սրբազան պատերազմի, գաղափարը։ Իրենք իրենց կոչում էին մոջահեդներ` այսինքն հավատի մարտիկներ։ Ապստամբական խմբավորումները մնացած հարցերում խիստ տարբերվում էին միմյանցից։ Պատերազմը տևեց 9 տարի։
Օպերացիայի հաջողության համար անհրաժեշտ էր չեզոքացնել նրան, քանի որ նա կարող էր հրաման տալ աֆղանական բանակին` զինված դիմադրության: Չեզոքացնել Հակուբին հանձնարարվել է 103-րդ գվարդիայի հրամանատար, գեներալ Իվան Ռևբչենկոյին: ընդ որում, խնդիրը դրված էր պաշտպանության նախարար մարշալ ուստինովի և ԿԳԲ նախագահ Անդրոպովի կողմից: Անմիջապես «Շտորմ-333» օպերացիայից առաջ Ռևբչենկոն հակուտ ընրված սպաների` Լագովսկի եղբայրների հետ, գնացին ընդունելության Յակուբի մոտ, խորհրդային բանակի տեղակայման վայրերը հստակեցնելու պատրվակով: Սպաների խումբը Ռևբչենկոյի գլխավորությամբ չեզոքացրեցին Յակուբին հնարավորություն չտալով նրան կապվել աֆղանական բանակի ստորաբաժանումների հետ:
 
Նրա կաբինետում կար ռադիոկայան բանակի հետ անմիջական կապի համար: Ռևբչենկոյի խումբը մնաց Յակուբի գրասենյակում 40 րոպե, քանի որ 7-րդ պարաշուտո-դեսանտային վաշտը ժամանեց ուշացումով: Նրանցից առաջ հատուկկ ջոկատը ոչնչացրել էր պահակներին, և նրանց շարքում կային 2 վիրավոր: Մեկ ժամվա ընթացքում դեսանտայինները գրավեցին ամբողջ շենքը:
 
27 դեկտեմբերի գիշերը [[Բաբրակ Կարմալ]]ը ժամանեց Բագրամից Քաբուլ: Քաբուլի ռադիոն հաղորդեց նրա կոչը աֆղան ժողովրդին, որը հռչակում է «հեղափոխության երկրորդ փուլը»:
 
== Աղբյուրներ ==
{{ծանցանկ}}
 
{{ՎՊԵ|Soviet war in Afghanistan}}