«Թարխուն»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 5814 բայտ ,  6 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
չ (clean up, փոխարինվեց: : → ։ (6) oգտվելով ԱՎԲ)
{{Տաքսոտուփ
| name =Թարխուն
| image file =Starr 080117-2173Deutscher Estragon Artemisia dracunculus 01.jpg
| image title =Թարխուն Բույսի ընդհանուր տեսքը
| image descr =Թարխուն
| regnum = Բույսեր
|phylum = [[Ծածկասերմեր]]
|classis = [[Երկշաքիլավորներ]]
|ordo = [[Բարդածաղկավորներ]]
|familia = [[Աստղածաղկազգիներ]]
|genus = '''Թարխուն'''
|species =
| ref =
| comment =
| rang =
| latin = '''''{{btname|Artemisia dracunculus'''''|[[L.]]}}, 1753
| author =
| syn =
| typus =
|children name =
| range map =
|children =
| range map caption =
| range map width =
| range legendmap caption =
| range map width =
| wikispecies =Artemisia dracunculus
|range legend =
| commons =Category:Artemisia dracunculus
| wikispecies = Artemisia dracunculus
| itis =
| commons =Category: Artemisia dracunculus
| ncbi =
|grin =
| eol =
}}
| grin =
'''Թարխուն'''՝ ({{lang-la|''Artemísia dracuncúlus''}}), [[աստղածաղկազգիներ]]ի ([[բարդածաղկավորներ]]) ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույս:
| ipni =
Տարածված տերևաբանջար, որն օգտագործվում է բացառապես թարմ վիճակում որպես կանաչի, իսկ կերակուրների մեջ գրեթե չի օգտագործվումն։
 
== Կենսաբանական նկարագիր ==
[[Պատկեր:Starr 080117-2173 Artemisia dracunculus.jpg|մինի|ձախից|Երիտասարդ թարխունը տերևներով]]
Ցողունը կանգուն է, բարձրությունը՝ 60-80 սմ, [[տերև]]ները հերթադիր են, նեղ-նշտարաձև: Ծաղկաբույլը զամբյուղ է, ծաղիկները՝ մանր, սպիտակ: Ծաղկում է [[հուլիս]]-[[սեպտեմբեր]]ին:
 
== Կիրառություն և նշանակություն ==
Թարխունը ունի սուր, դուրեկան համ ու հոտ, օգտագործում են սննդի մեշ՝ որպես [[համեմունք]]: Պարունակում է եթերայուղեր, [[վիտամին C]], [[կարոտին]] (A-նախավիտամին), հանքային աղեր: Կարգավորում է [[նյութափոխանակություն]]ը, ախորժաբեր է: Բազմանում է վեգետատիվ ճանապարհով և [[Սերմ|սերմեր]]ով:
Որոշ չափով թարխունն օգտագործվում է թթուների մեջ։ Թարխունի ծաղկած բույսերն օգտագործվում են լիկյորներ պատրաստելու համար։
 
== Տարածում ==
ՀՀ-ում մշակվում է ամենուր՝ տնամերձ տարածություններում, ջերմոցներում:
Վայրի տեսքով աճում է Արևելյան Եվրոպայում, Կենտրոնական Ասիայում, Մոնղոլիայում, Պակիստանում և Հնդկաստանում, Հյուսիսային Ամերիկայում աճում է կենտրոնական Մեքսիկայից մինչև Կանադա և Ալյասկա:
Աճում է լեռնային գոտիներում:
 
== Բուսական հումք ==
Արմատային համակարգը պարունակում է [[կարոտին]] (մինչև 15 %), ասկորբինաթթու (0,19 %):
Պարունակում է եթերային յուղեր, կանաչ մասում կազմում է 0,1—0,4 % իսկ չմշակվածներինը՝ 0,25—0,8 %:
 
Մշակույթյան և բժշկության մեջ օգտագործում են կանաչ մասը, որը հավաքում են մինչև բույսի ծաղկելը:
 
== Դասակարգում ==
===== Տաքսոնոմիա =====
{{Աղյուսակ122222
|a=Բաժին [[Ծաղկավոր բույսեր{{!}}Ծաղկավոր բույսեր կամ Ծածկասերմեր]]
|b1=Կարգ '''[[Բարդածաղկավորներ]]'''
|b2=ավելի քան 44 կարգի ծաղկավոր բույսեր <br />(համաձայն[[APG II Համակարգի{{!}} APG II Համակարգի]])
|c1=12 ընտանիք (համաձայն[[APG II Համակարգի{{!}} APG II Համակարգի]])
|c2=ընտանիք '''[[Աստղածաղկազգիներ]]'''
|d1=դաս '''[[Օշինդր]]'''</span>
|d2=մոտ 900-100 տեսակ
|e1=ևս 200 մինչև 400 տեսակ
|e2=տեսակ<br /><span style{{eq}}"background-color:#99C999; font-size:150%">'''Թարխուն'''</span>
|color=#235623
|bgcolor=#CAEA9A
}}
'''Թարխուն''' (''Artemisia dracunculus''), տարածված տերևաբանջար, որն օգտագործվում է բացառապես թարմ վիճակում որպես կանաչի, իսկ կերակուրների մեջ գրեթե չի օգտագործվումն։ Որոշ չափով թարխունն օգտագործվում է թթուների մեջ։ Թարխունը սուր համ և հոտ ունեցող բույս է։ Բացի վիտամիններ ու հանքային աղեր պարունակելուց, հարուստ է նաև եթերային յուղերով։ Թարխունի ծաղկած բույսերն օգտագործվում են լիկյորներ պատրաստելու համար։
 
===== Հոմանիշներ =====
Թարխունը բազմամյա բույս է , պատկանում է բարդածաղկավորների ընտանիքին։
[[Պատկեր:Artemisia dracunculus HRM.jpg|մինի|300px]]
* {{bt-latarm|Artemisia glauca|aut=[[Pall.]] [[Ex (таксономия)|ex]] [[Willd.]]|s=0}}
* {{bt|Artemisia glauca|var=dracunculina|[[Fernald]]}}
* {{bt-latarm|Artemisia redowskyi|aut=[[Ledeb.]]|s=0}}<ref name="GRIN">По данным сайта ''GRIN'' (см. раздел [[#Ссылки|Ссылки]]).</ref>
 
Ըստ [[2010]] թվականի տվյալների [[The Plant List]] <ref>{{cite web|url=http://www.theplantlist.org/tpl/record/gcc-35490|title=''Artemisia dracunculus'' L. is an accepted name|date=2010|work=The Plant List (2010). Version 1. Published on the Internet; http://www.theplantlist.org/|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden|lang=en|accessdate=2014-01-05}}</ref>, հոմանիշներ են նաև՝
* {{bt|Achillea dracunculus|[[Hort.]] ex [[Steud.]]}}
* {{bt|Achillea changaica|[[Krasch.]]}}
* {{bt|Artemisia dracunculus|[[Pursh]]}}, [[nom. illeg.]]
* {{bt|Artemisia inodora|Willd.}}
* {{bt|Draconia dracunculus|(L.) [[Soják]]}}
 
== Տես նաև ==
*[[Թարխունի հյութ]]
 
== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}
 
== Գրականություն ==
{{Անավարտ}}
*Дудченко Л. Г., Козьяков А. С., Кривенко В. В. Пряно-ароматические и пряно-вкусовые растения: Справочник / Отв. ред. К. М. Сытник. — К.: Наукова думка, 1989. — 304 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-12-000483-0.
*Губанов И. А. и др. 1276. Artemisia dracunculus L. — Полынь эстрагон // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3 т. — М.: Т-во науч. изд. КМК, Ин-т технолог. иссл., 2004. — Т. 3. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 340. — ISBN 5-87317-163-7.
*Liste der Küchenkräuter und Gewürzpflanzen
*Anne Iburg (Hrsg.): Dumonts kleines Gewürzlexikon. 1. Auflage. Edition Dörfler im Nebel Verlag, Egolsheim 2004, ISBN 3-89555-202-X.
*Avril Rodway: Kräuter und Gewürze. Tessloff, Hamburg 1980, ISBN 3-7886-9910-8.
 
== Արտաքին հղումներ ==
*[http://www.tarragon.ca Entire Site about Tarragon]
*[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ARDR4 NRCS: USDA Plants Profile: ''Artemisia dracunculus'']
*[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=200023201 Flora of Pakistan: ''Artemisia dracunculus'']
*[http://www.hort.purdue.edu/newcrop/med-aro/factsheets/TARRAGON.html "Tarragon" at ''Purdue Guide to Medicinal and Aromatic Plants'']
{{ՀԲ}}
[[Կատեգորիա:Տերևաբանջարներ]]