«Երուսաղեմի թագավորություն»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
մանր-մունր, փոխարինվեց: : → ։ (319), → (175)
չ (մանր-մունր, փոխարինվեց: : → ։ (319), → (175))
}}
{{վիքիֆիկացում}}
'''Երուսաղեմի թագավորություն''', խաչակիրների պետություն [[Մերձավոր Արևելք]]ում՝ [[Պաղեստինի Պետություն|Պաղեստինի]], [[Իսրայել]]ի, մասամբ՝ [[Սիրիա]]յի ու [[Լիբանան]]ի տարածքներում ([[12-րդ դար|12]]-[[13–րդ դար]]երում):։ Հիմնադրվել է [[Խաչակիրների առաջին արշավանք]]ի ժամանակ՝ [[1099]] թվականին, կործանել է Եգիպտոսի մամլուքների կողմից՝ [[13-րդ դար]]ի վերջում:վերջում։
 
== Պատմություն ==
 
1096-1270 թվականներին Արևմտյան Եվրոպայից Մերձավոր Արևելք ուղղվեցին խաչակրաց ութ արշավանքներ:արշավանքներ։ Խաչակրություն բառը (ֆրանսերեն croisade, անգլերեն crusade, գերմաներեն kreuzzug) «խաչակրաց արշավանք» նշանակությամբ եվրոպական լեզուներում գործածվում է 18-րդ դարից:դարից։ Խաչակիր բառը հայկական աղբյուրներում հանդիպում է խաչընկալ կամ խաչազգեստ ձևերով: ձևերով։ Մինչ այդ խաչակրաց արշավանքները կոչվել են ճանապարհորդություն, անցում կամ ուխտագնացություն:ուխտագնացություն։ Մատերիալիստ պատմաբանները դրանց խորքում փորձել են գտնել նյութական շահագրգռվածություններ, իդեալիստները՝ գաղափարների ու հավատի դրսևորում, քրիստոնյաները՝ կրոնական սխրանք, մուսուլմանները՝ թշնամական ակտ: ակտ։
 
Խաչակրաց արշավանքների շնորհիվ եվրոպացիները ծանոթացան արևելյան ժողովուրդների մշակույթին ու դարավոր պատմությանը, անմիջական կապեր ստեղծեցին այնպիսի հին քաղաքակրթություն ունեցող ազգերի հետ, ինչպիսիք էին արաբները, հույները, ղպտիները, ասորիները:ասորիները։ Դա զգալիորեն նպաստում է նրանց զարգացմանը: զարգացմանը։ Կիլիկիայի հայկական պետության (1080-1375թթ.) շնորհիվ Արևմուտքին նորովի ներկայանում են հայերը:հայերը։ Եվրոպական շատ երկրներ առևտրատնտեսական և մշակութային կապեր հաստատեցին հայերի հետ: հետ։
 
Խաչակրաց չորրորդ արշավանքը (1202-1204թթ.) ցայտուն կերպով դրսևորում է նրանց՝ հարստություններին արագ տիրանալու ձգտումները:ձգտումները։ Պարզ է դառնում, որ Սուրբ երկիրն ու Տիրոջ գերեզմանը անհավատ մուսուլմաններից ազատագրելու նրանց ցանկությունը ընդամենը պատրանք էր՝ իրենց կողոպուտն իրականացնելու համար: համար։ Ժողովրդի մեջ ավելի էր աճում դժգոհությունը:դժգոհությունը։ Տեղի է ունենում Մանկաց խաչակրաց արշավանքը. հազարավոր եվրոպացի մանուկներ, իրենց հռչակելով Աստծո զինվորներ՝ որպես խաչակիրներ գնում են ազատագրելու Երուսաղեմը: Երուսաղեմը։ Այն, բնականաբար, անհաջող ավարտ է ունենում:ունենում։ Հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցին կորցնում է իր հեղինակությունը թե՛ Արևելքում, թե՛ Արևմուտքում:Արևմուտքում։ Հռոմի պապերը որոշում են նոր ու առավել կազմակերված արշավանք սկսել, վերականգնել կորցրած հեղինակությունը և տարածքները:տարածքները։
 
Այդ ժամանակ քուրդ Այյուբի սուլթանների իշխանության տակ էինոչ միայն Միջերկրական ծովի արևելյան ափերը, այլև Նեղոսի հովիտը:հովիտը։ Իսկ Եվրոպայում ամենաազդեցիկը շարունակում էր մնալ Հռոմեական Սրբազան Կայսրությունը: Կայսրությունը։
 
== Երուսաղեմի թագավորությունը 13-րդ դարում ==
 
==== Լաթերանի ժողովը ====
Մանուկների խաչակրաց արշավանքից հետո՝ 1216թ., Իննոկենտիոս 3-րդ պապը (1198-1216թթ.) նոր ժողով է գումարում:գումարում։
{{քաղվածք|Սուրբ հողին օգնելու անհրաժեշտությունը և անհավատներին հաղթելու հավանականությունն այսօր ավելի մեծ է, քան երբևէ|Իննոկենտիոս երրորդ պապ}}
Հռոմի պապը Հիսուս Քրիստոսին համեմատում էր իր պետությունից վտարված թագավորի հետ:հետ։ Քրիստոնյաները հավատարիմ հպատակներ էին և պետք է օգնեին նրան` վերադառնալ իր տիրույթները:տիրույթները։ Մուհամեդի հզորությունը մոտեցել էր իր ավարտին, ինչպես գազանինը Ապոկալիպսիսում. նա չպետք է անցներ 666 տարին:տարին։ Եկեղեցու ղեկավարը բոլոր հավատացողներից պահանջում էր աղոթքներ, ունևորներից` բարեգործություններ ու նվիրատվություններ, զինվորներից` տղամարդկություն և անձնազոհություն, իսկ Եվրոպայի ծովափնյա քաղաքներից` նավեր:նավեր։ Պապն իր կողմից պարտավորվեց կատարել նշանակալի զոհաբերություններ և նվիրաբերություններ: նվիրաբերություններ։
 
Այն բուռն գործունեությունը, որը ծավալեց Իննոկենտիոս 3-րդը խաչակրաց արշավանքների ոգին ուժեղացնելու, դրանց կազմակերպման համար ամուր հենք ստեղծելու, ինչպես նաև դրանց ղեկավարման մեջ պապականության դերը բարձրացնելու համար, եղավ ապարդյուն:ապարդյուն։ Նոր խաչակրաց արշավանքի սկսման համար նախաձեռնելով առաջին քայլերը՝ Հռոմի պապը հատուկ փաստաթուղթ արձակեց, որում խոսվում էր մուսուլմանների գերության մեջ գտնվող հազարավոր քրիստոնյաների ճակատագրի մասին: մասին։ Պապը նաև հիշատակում էր Ֆավոր լեռան վրայի հզոր ամրոցի մասին, որը Սալահ ադ-Դինը միտումնավոր կառուցել էին այն վայրում, որտեղ ժամանակին տեղի է ունեցել Քրիստոսի հրաշագրոծություններից մեկը:մեկը։ Խաչակրաց արշավանքի կոչում երևում է, որ պապը չէր պատրաստվում սահմանափակվել միայն քարոզչությամբ, այլև մտադրված էր անձամբ ներկա լինել խաչակիրների` նավ բարձրանալու ժամանակ:ժամանակ։ Իննոկենտիոս 3-րդը արշավանքի համար տրամադրեց 30 հազար մարկ, իսկ որոշ ժամանակ անց լրացուցիչ ավելացրեց ևս 3 հազար:հազար։ Արշավանքի մեկնարկի տարեթիվ նշանակվեց 1217 թ.-ը:ը։ Իննոկենտիոս 3-րդի՝ միավորվելու կոչով ուղեգրերը ուղղված էին միաժամանակ Արևմուտքին և Արևելքին:Արևելքին։ Փաստաթղթում ոչինչ չէր ասվել այն մասին, թե ում է պապը նշանակել արշավանքի ղեկավար:ղեկավար։ Հավանաբար, այս պատասխանատու պաշտոնին առավել համապատասխանում էր երիտասարդ և գործունյա Ֆրիդրիխ 2-րդը:րդը։ 1215թ. հունիսի 15-ին, երբ տեղի ունեցավ նրա թագադրման պաշտոնական արարողությունը որպես «հռոմեացի թագավոր», նա հայտարարեց, որ ընդունում է խաչը:խաչը։ Սակայն դա նրա կողմից զուտ դիվանագիտական քայլ էր:էր։ Նա շատ հեռու էր խաչակրաց երկրպագությունից, ինչպես նաև տարված լինելով իր նոր տիրույթների ներքին խնդիրներով, դեռ արշավանքի սկզբից սպասողական դիրք էր գրավել:գրավել։ Չնայած Ֆրիդրիխը գտնվում էր Իննոկենտիոս 3-րդի խնամակալության տակ, այնուամենայնիվ, վերջինս չէր կարող այս տիրակալին նշանակել Հռոմի նախաձեռնությունների ղեկավար: ղեկավար։
 
Պապի սուրհանդակները ուղղարկվում են քրիստոնեական բոլոր երկրները:երկրները։ Խաչ ընդունելու կոչով Հռոմից Հռենոսի ափերն է ուղղվում Հակոբ դե Վիտրին, Ֆրանսիայի շրջանները` Պետրոս Կուրսոնցին:Կուրսոնցին։ Ֆրանսիայի թագավոր Ֆիլիպ 2-րդ Օգոստոսը համաձայնվում է խաչակրաց արշավանքին տրամադրել իր եկամուտների 1⁄40-ը: ը։ Իրենց թագավորի օրինակին հետևում են Ֆրանսիայի կոմսերն ու դուքսերը:դուքսերը։ Քենտերբերիայի արքեպիսկոպոսը Անգլիային կոչ է անում զենք վերցնել անհավատների դեմ:դեմ։ Բարոնների և համայնքների դեմ պայքարի մեջ գտնվող Հովհան Անհողինը համաձայնում է խաչ ընդունել, հույս ունենալով դրանով շահել եկեղեցու համակրանքը: համակրանքը։ Այս հույսով խաչ ընդունելու համաձայնություն է հայտնում Գերմանիայի կայսր և Սիցիլիայի թագավոր Ֆրիդրիխ 2-րդ Հոհենշտաուֆենը: Հոհենշտաուֆենը։ Վերջինիս նպատակն էր եկեղեցու օժանդակությունը ստանալ Օտտո Սաքսոնացու դեմ պայքարում: պայքարում։
 
Իննոկենտիոս 3-րդ պապի` ժողով գումարելու կոչին արձագանքում են նաև Արևելքի քրիստոնյաները:քրիստոնյաները։ Անտիոքի և Ալեքսանդրիայի ներկայացուցիչները, Կոստանդնապոլսի և Երուսաղեմի պատրիարքները, գերմանական, ֆրանսիական, անգլիական և հունգարական թագավորների պատվիրակությունները ժամանում են Հռոմ: Հռոմ։ Պապի գլխավորած Լաթերանի ժողովին մասնակցում էին 500-ից ավելի եպիսկոպոսներ ու արքեպիկոպոսներ:արքեպիկոպոսներ։ Իննոկենտիոս 3-րդը հանդես է գալիս ճառով:ճառով։ Նա դիմում է բոլոր բարեպաշտ հավատացողներին` խղճահարություն առաջացնելով և հերոսության կոչելով:կոչելով։ Երուսաղեմը և Տիրոջ գերեզմանը ներկայացվում էին որպես դժբախտ լքված սրբավայրեր, որոնք ազատություն են խնդրում մարգարենների և առաքյալների անունից: անունից։ Ժողովում որոշվում է, որ հոգևորականությունը իր եկամուտների 1⁄20, իսկ պապն ու կարդինալները` 1⁄10 մասը: մասը։ Քրիստոնեական բոլոր երկրների միջև պետք է հաստատվեր 5-ամյա հաշտություն:հաշտություն։ Բանադրանքի ենթարկվեցին ուխտավորների նավերի վրա հարձակվող ծովահենները,անհավատներին զենք վաճառողները: վաճառողները։ Քրիստոնյաների մեջ կարծես կրկին ի հայտ է գալիս խաչակրաց առաջին արշավանքների ոգևորությունը: ոգևորությունը։ Միմյանց դեմ դեռ նոր պայքարող քրիստոնյաները Կտակարանի վրա երդվում են միավորել ընդեմ թշնամիների:թշնամիների։
 
Սակայն Իննոկենտիոս 3-րդը չի կարողանում տեսնել իր աշխատանքի պտուղները և հանկարծամահ է լինում:լինում։ Արշավանքի ղեկավարումը հանձնվեց Հռոմի նոր պապ Հոնորիոս 3-րդին (1216-1227թթ.), որի քաղաքականությունը նախորդի գործունեության շարունակությունն էր:էր։ Առաջին քայլը, որը վերջինս կատարեց, ծով դուրս եկող խաչակրաց բանակի համար կաթոլիկական աթոռի ներկայացուցիչ նշանակելն էր:էր։ Այս պաշտոնը զբաղեցրեց ծագումով իսպանացի Պելագիուսը: Պելագիուսը։
 
Ինոկենտիուս 3-րդի մահը որոշ չափով հետաձգեց խաչակրաց արշավանքը:արշավանքը։ 1217 թ-ին արևելք շարժվեց միայն Անդրեաշ (Անդրաշ) Հունգարացին:Հունգարացին։ Հույս ունենալով Ավետյաց երկրում գտնել իր հանգստությունը՝ նա լքում է պալատը և երկիրը:Հաշվիերկիրը։Հաշվի առնելով այն, որ եկեղեցին առավելություն է տալիս խաչակիր պետություններին և նրանց ղեկավարներին, ապա կամովի ընդառաջելով եկեղեցուն` նա կարող է նաև հարգանք վաստակել իր և իր պետության օգտին:օգտին։ Բավարիայի և Ավստրիայի դուքսերի եւ գերմանական այլ իշխանների հետ նա ժամանում է Իտալիա, որտեղ նրանց միանում են ջենովական, վենետիկյան և իտալական այլ նավատորմեր:նավատորմեր։ Իր հերթին Սիրիա է ուղղվում Կիպրոսի թագավոր Լուսինյանը:Լուսինյանը։ Ձևավորվեց խայտաբղետ, սակայն բավականին նշանակալի բանակ:բանակ։ Տարեգիրների տվյալների համաձայն, որոնք բավականին չափազանցված են թվում, Անդրեաշ Հունգարացու դրոշի ներքո հավաքվեցին 10 հազար հեծյալներ և բազում հետևակայիններ:հետևակայիններ։ Սակայն նավերը չհերիքեցին և խաչակիրների մի մասը ստիպված եղավ վերադառնալ տուն: տուն։
 
Հոնորիոս 3-րդը պաղեստինցիներին գրված նամակում կոչ է անում չվհատվել Իննոկենտիոսի մահից, քանզի ինքը ջանք չի խնայի սուրբ հողերի ազատագրման համար:համար։
 
==== Արշավանքի առաջին փուլ ====
 
Սկսվեց խաչակրաց հինգերորդ արշավանքը (1217-1221թթ): ։ 1217թ. սեպտեմբերին Երուսաղեմի թագավորության մայրաքաղաք Ակրայում հավաքվել էին խաչակիրներ Արևմուտքից և Արևելքից՝ Անդրաշ 2-րդի, Լեոպոլդ Ավստրիացու, Օտտո Մերանացու ջոկատները, ինչպես նաև Կիպրոսի թագավոր Լուզինյանի, Երուսաղեմի թագավոր Ժան Բրիոնացու, Բոհեմունդ 4-րդ Անտիոքցու ուժերը, Հիվանդախնամների, Տաճարականների միաբանությունների ներկայացուցիչները, Տևտոնական ասպետները: ասպետները։
 
Ժամանակակիցները կարծում էին, որ խաչակրաց հինգերորդ արշավանքի մասնակիցների թիվը, որոնք տեղակայվել էին Ակրայում և դրա շրջակայքում , 20 հազար ասպետ է և 200 հազար հետևակ, սակայն սա ևս խիստ չափազանցված է:է։ Տեղացի սենյորները արևմուտքից Սիրիա ժամանած խաչակիրներին անգամ թշնամանքով դիմավորեցին:դիմավորեցին։ Երկրում սով էր տիրում:տիրում։ Ամենակարևոր հանգամանքն այն է, որ սիրիական ֆրանկերին այս արշավանքը ընդհանրապես պետք չէր:չէր։ Նրանք արդեն ավելի քան 20 տարի խաղաղության մեջ էին Եգիպտոսի հետ, առևտուր էին անում այդ երկրի հետ և այս արշավանքը միայն կխախտեր հաստատված կայունությունը:կայունությունը։ Սննդամթերքի պակասը ուխտագնացներին ստիպում էր դիմել այնպիսի ծայրահեղ քայլերի, ինչպիսին ավազակությունն էր:էր։ Անկարգություններին վերջ տալու համար խաչակիրների ղեկավարները զորքն ուղղում են անհավատներին:անհավատներին։ Խաչակիրները հարձակվում են վերին Գալիլեա (الجليل) և Նաբլուս (نابلس) շրջանների վրա:վրա։
Մի ամբողջ տարի հունգարական և գերմանական խաչակիրները ապարդյուն անցկացրին Ակրայում` փորձելով այստեղից գրոհել Դամասկոսի և Բեյսանի վրա:վրա։ Նրանք նաև փորձում էին նվաճել 77 աշտարակ և 2000-անոց կայազոր ունեցող Ֆավոր ամրոցը, բայց ապարդյուն:ապարդյուն։ Պատճառը հիմնականում այն էր, որ խաչակիր զինվորական ղեկավարների միջև տարաձայնություններ կային:կային։ Օրինակ` Բոհեմունդ 4-րդը կտրականապես դեմ էր այս ամրոցի վրա հարձակվելուն, մինչդեռ Ժան Բրիոնացին, իր հերթին, պնդում էր հակառակը: հակառակը։ Երեք անգամ գրոհներ կազմակերպվեցին, սակայն ամեն անգամ խաչակիրները հետ էին նետվում:նետվում։ Նրանք նահանջեցին և վերադարձան Ակրա:Ակրա։ Անդրեաշ 2-րդը քաղաքում էր գտնվում և ոչինչ չէր ձեռնարկում:ձեռնարկում։ Ավելին, նա պատրաստվում էր հետ վերադառնալ Եվրոպա, ինչպես նաև հիվանդացել էր:էր։ Չնայած պատրիարքի` իրեն մեկուսացնելու սպառնալիքների, Անդրեաշը իր ուժերով 1218 թ-ին հեռացավ իր հայրենիք:հայրենիք։ Անդրեաշի պարտության վերաբերյալ պատմաբանները տարակարծիք են ոմանք դա ներկայացնում են հեղինակության անկում, ոմանք էլ` բարձրացում: բարձրացում։ Մնացածը ստիպված եղան սպասել նոր ուժերի ժամանմանը Եվրոպայից և զբաղվում էին իրենց ամրոցների ամրացման աշխատանքներով:աշխատանքներով։ Նոր ուժերը Ակրա ժամանեցին 1218թ. ապրիլի 26-ին: ին։
 
Մեկ այլ աղբյուրի համաձայն՝ քրիստոնեական բանակը, վերադառնալով Պաղեստինի և Եգիպտոսի սահմանին գտնվող Պտղոմայիս քաղաք` որոշում է հարձակվել Սալահ ադ-Դինի կողմից Ֆավոր լեռան լանջին կառուցած ամրոցի վրա:վրա։ Տիվերիադի ճակատամարտում խաչի փրկված կտորներից մեկը վերցնելով` պատրիարքը այն բերում է ռազմական ճամբար:ճամբար։ Համառորեն դիմագրավելով մուսուլմանական զորքերին` խաչակիրները հաղթանակից մի քանի րոպե առաջ հանկարծակի խուճապի են մատնվում և պատմությանը մինչև այժմ անհայտ պատճառներով պարտվում:պարտվում։ Երուսաղեմի պատրիարքը զայրույթով լքում է զորքը, քանի որ խաչակիրները խաչափայտի մասունքի ներկայությամբ իրենց անարժան պահեցին:պահեցին։ Թագավորները և իշխանները ամոթից չեն վերադառնում Պտղոմայիս, այլ գնում են Փյունիկիա:Փյունիկիա։
 
=== Խաչակրաց արշավանքներ դեպի Եգիպտոս ===
 
==== Դամիետտայի պաշարումը ====
Խաչակրաց հինգերորդ արշավանքը չուներ բոլորի կողմից ընդունված և հարգված զորահրամանատարի:զորահրամանատարի։ Երուսաղեմի թագավոր Ժան դե Բրիյոնը չէր առանձնանում ոչ ռազմական, ոչ քաղաքական ասպարեզներում:ասպարեզներում։ Ավելին` թագավորի դեմ նույնիսկ ազդեցիկ ընդդիմություն էր գոյացել:գոյացել։ Երկար նախապատրաստություններից հետո ասպետական ջոկատների ղեկավարները որոշեցին շարժվել դեպի Եգիպտոս` մուսուլմական աշխարհի գլխավոր ամրոց, որի նվաճումը կանխորոշված էր դեռևս չորրորդ խաչակրաց արշավանքի ժամանակ:ժամանակ։ Հունգարական թագավորի մեկնելուց հետո Հոլանդիայից, Ֆրանսիայից և Իտալիայից նոր նավատորմեր էր դուրս գալիս:գալիս։ Գերմանական խաչակիրները Պորտուգալիայի ափ են իջնում և մավրերի հանդեպ մի քանի խոշոր հաղթանակ տանում:տանում։ Այս իրադարձությունները ոգևորում են Պաղեստինում մնացած խաչակիրներին` Ավստիայի դուքս Լեոպոլդի գլխավորությամբ: գլխավորությամբ։
 
1218թ. գարնանը Պտղոմայիսից Դամիետտա (دمياط) են ուղղվում խաչակիրների զորքերը, որոնց մեջ նաև` Հոլանդիայի կոմս Վիլհելմի զորքը: զորքը։ Նեղոս գետի աջ ափին ընկած ծովափնյա Դամիետտան ամրացված էր երկշերտ պարիսպով ծովի, եռաշերտ` ցամաքի կողմից:կողմից։ Գետի մեջ վեր էր խոյանում աշտարակը, որից պարիսպ ձգվող երկաթե շղթան հանդիսանում էր նավահանգստի “դարպասը”:“դարպասը”։ Քաղաքն ուներ բազմամարդ կայազոր, հարուստ զենք և զինամթերք:զինամթերք։
 
Խաչակիրները հաստատվեցին Նեղոս գետի ձախ ափին` անապատային տեղանքում: տեղանքում։ Հարձակումներ են կատարվում աշտարակի վրա:վրա։ Խաչակիրները, մի քանի շաբաթ պաշարելով աշտարակը, քանդում են այն ամրոցին կապող փայտե կամուրջը:կամուրջը։ Ի վերջո աշտարակը գրավվում է: է։ Դամիետտա են ժամանում իտալական և գերմանական նավերի նոր խմբեր, ավելի ուշ` ֆրանսիացիներ և անգլիացիներ:Խաչակիրներըանգլիացիներ։Խաչակիրները տանում են մեծ հաղթանակ, բայց չեն կարողանում գրավել Դամիետտան: Դամիետտան։ Այն ժամանակ, երբ մուսուլմանները քանդում էին իրենց ամրոցները Սիրիայում, Պաղեստինում և Փյունիկիայում, խաչակիրները ծովից և ցամաքից շրջապատել էին Դամիետտան:Դամիետտան։ 1218թ. գարնանը և ամռանը տեղի ունեցած տևական ճակատամարտերի արդյունքում Դամիետտան իր արվարձաններով և շրջակայքով գրեթե ամբողջությամբ գրավվեց:գրավվեց։ Եվրոպայից ժամանում են նոր խաչակիրներ են:են։
 
Սալահ ադ-Դին Այյուբիի եղբայր Մալիք ալ-Ադիլի որդին՝ Քամիլ Նասր ադ-Դինը (الملك الناصر ناصر الدين), 1218թ. դառնում է Եգիպտոսի սուլթան:սուլթան։ Հնագույն քաղաքակրթությունների բնօրրան Եգիպտոսը թե՛ քրիստոնյա ղպտիների, թե՛ մուսուլման արաբների հայրենիքն էր:էր։ Նա ցանկանում էր խաղաղություն հաստատել Արևելքի և Արևմուտքի միջև:միջև։ Սուլթանը նույնիսկ մեկ անգամ չէ, որ հանդես էր եկել Երուսաղեմը քրիստոնյաներին հանձնելու առաջարկով: առաջարկով։ Եգիպտացի սուլթան Մալիք ալ-Ադիլը, որը Դամիետտայի պաշարման ժամանակ գտնվում էր Դամասկոսում, ստանալով պաշարման մասին լուրը, մահացավ:մահացավ։ Այդ ժամանակ էլ իշխանությունը անցավ նրա որդուն:որդուն։ Դամիետտան փրկելու համար նա խաչակիրներին առաջարկեց դադարեցնել պաշարումը, ինչի փոխարեն համաձայնեց նրանց հանձնել Երուսաղեմի թագավորությունը 1187թ. սահմաններով և 30 տարով խաղաղություն հաստատել:հաստատել։ Կահիրեի սուլթանը համաձայնվել էր խաչակիրներին վերադարձնել Երուսաղեմի թագավորությունը, բացի Կրակ և Մոնռեալ բերդերից:բերդերից։ Վերջիններիս համար նա պատրաստ էր հարկ վճարել:վճարել։ Սա կարող էր փառավոր և ձեռնտու ելք լինել արշավանքի համար:համար։ Խաչակիր բարոնների մեծ մասը հակված էր ընդունելու սուլթանի այս առաջարկը, սակայն ժամանեց Պելագիուսը և իրեն դրսևորեց որպես զորքի գլխավոր հրամանատար:հրամանատար։ Նա կտրականապես բացառեց հաշտությունը <<անհավատների>> հետ:հետ։ Նա կարծում էր, որ պետք է նվաճել Դամիետտան, իսկ հետո նաև ողջ Եգիպտոսը,ուստի սուլթանի առաջարկը մերժվեց:մերժվեց։
 
Արշավանքի պարտությունը:պարտությունը։ Դամիետտայի գրավումը անխուսափելի էր:էր։ Բերդաքաղաքը զրկվել էր մուսուլմանական բանակի հետ ունեցած կապից:կապից։ Նրա գրավումը ռազմավարական մեծ հաղթանակ կլիներ և կբացեր Նեղոս գետի ճանապարհը:ճանապարհը։ Դամիետտան ընկավ 1219 թ-ի նոյեմբերի 4-ից 5-ի գիշերը: գիշերը։ Քաղաքը վերածվել էր դիակների կույտի:կույտի։ Նախքան ռազմական գործողությունները` 1,5 տարի առաջ, այն ուներ շուրջ 70000 բնակիչ:բնակիչ։ Այժմ կենդանի էին մնացել 3000 հոգի:հոգի։ Քաղաքը հայտնի էր իր մեծ մզկիթով, որն ուներ 6 մեծ պատկերասրահներ, 150 մարմարե սյուներ և հսկայական աշտարակ:աշտարակ։ Առաջին օրը խաչակիրները այդտեղ նշում ենիրենց հաղթանակը և շնորհակալություն հայտնում աստծուն:աստծուն։ Հաջորդ օրը նույն տեղում հավաքած ուխտավորները և խաչակիրները իրենց առաջնորդների միաձայն փոխհամաձայնությամբ որոշում են քաղաքը հանձնել Երուսաղեմի թագավորին: թագավորին։
 
Դամիետտայի գրավումից հետո Կահիրեի ճանապարհը բաց էր:էր։ Խաչակիրների ուժերն անընդհատ համալրվում են:են։ Ֆրիդրիխ 2-րդի հրամանով 400 բարոնների և ասպետների հետ Եգիպտոս է ժամանում Բավարիայի դուքսը:դուքսը։ Ֆրանսիական և իտալական իշխանությունները ևս ակտիվություն են ցուցաբերում:ցուցաբերում։ Եգիպտոս ժամանած հոգևորականությունը պապական գանձարանից իրենց հետ է բերում զգալի նվիրատվություներ:նվիրատվություներ։ Դեռ արշավանքի սկզբում Հռոմի պապի կողմից լիազոտված և խաչակիրների հետ մեկնած Պիլագիուսը, ոգևորվելով Արևմուտքից եկած նոր ուժերով, որոշում է շարունակել արշավանքը և գրավել Կահիրեն:Կահիրեն։ Նա նույնիսկ օգնության խնդրանքով բանակցությունների մեջ է մտնում Չինգիզ Խանի հետ:հետ։ Սակայն Երուսաղեմի թագավորի` Պտղոմայիս մեկնելու պատճառով խաչակիր իշխանները հրաժարվում են առաջ շարժվել:շարժվել։ Մինչև Երուսաղեմի թագավորը հետ չվերադառնար, Կահիրեի սուլթանը նոր ուժեր է կատարում Դամիետտայի շրջակայքում:շրջակայքում։ Նրա դրոշի տակ հավաքվում են մուսուլմանական բազմաթիվ երկրների զորքեր:զորքեր։ Մյուս կողմից, վարարած Նեղոսը հետ է վերադառնում իր ափերը, ինչը լրացուցիչ դժվարություն է ստեղծում:ստեղծում։ Սուլթանի ճամբարը վերածվում է մի քաղաքի, որը ստանում է Մանսուր անունը:անունը։
 
Այդ ժամանակ Մեծ Հայքի կառավարիչ ալ-Աշրաֆին օգնության համար դիմեց և՛ խալիֆա ալ-Նասիրը` մոնղոլների դեմ պայքարի համար, և՛ Եգիպտոսի սուլթան ալ-Քամիլը` խաչակիրների դեմ :։ Ալ-Աշրաֆը որոշեց , որ զորք պետք է ուղարկել հենց խաչակիրների դեմ:դեմ։ 1221թ. գարնանը նոր ուժեր սկսեցին ժամանել` հատկապես Գերմանիայի հարավից:հարավից։ Այնուամենայնիվ, ալ-Քամիլը խաչակիրներին կրկին նույն պայմաններով հաշտություն առաջարկեց,որը կրկին մերժվեց Պիլագիուսի կողմից:կողմից։ Ֆիլիպ 2-րդ Օգուստոսը, որը աչքի էր ընկնում քաղաքական հարցերի շուրջ սթափ եզրահանգումներ անելու ունակությամբ, երբ իմացավ, որ խաչակիրները քաղաքը թագավորության հետ փոխելու հնարավորություն են ունեցել, սակայն մերժել են, չկարողանալով իրեն զսպել նրանց անմիտներ և միամիտներ անվանեց:անվանեց։ Իսկապես, Պիլագիուսի այս քայլը ճակատագրական եղավ:եղավ։ Երուսաղեմի թագավորը վերադառնում է:է։ Նեղոսի ձախ ափով Եգիպտոսի խորքն է շարժվում խաչակիրների միացյալ բանակը:բանակը։ Նրան զուգահեռ սննդամթերքով ու զենքրվ բեռնված` գետով սլանում է խաչակրաց նավատորմը:նավատորմը։ Խաչակիրները լսել անգամ չէին ուզում հաշտության մասին:մասին։ Մինչ մուսուլմանական բանակը համալրվում էր, խաչակիրների կապը Դամիետտայի հետ ավելի էր թուլանում: թուլանում։
 
1221 թ-ի հուլիսի կեսերին խաչակիրները շարժվեցին Մանսուրի ուղղությամբ: ուղղությամբ։ Խաչակիրների գրոհի ժամանակ Նեղոսը վարարեց և խորտակեց նրանց ճամբարը:ճամբարը։ Մուսուլմանները, որոնք նախապես պատրաստվել էին դիմավորել ջրային այս տարերքը, փակեցին նահանջելու ուղիները:ուղիները։ Սուլթան ալ-Քամիլին միացան Մեծ Հայքի կառավարիչ ալ-Աշրաֆը և Դամասկոսի կառավորիչ ալ-Մուազզամը:Մուազզամը։ Մուսուլմանների միայն հեծելազորը 40000-անոց էր:էր։ Խաչակիրները հաշտություն խնդրեցին:խնդրեցին։ Ալ-Քամիլը, հասկանալով մոտեցող վտանգի` մոնղոլների սպառնալիքի մասին, անմիջապես համաձայնեց հաշտություն կնքելուն:կնքելուն։ 1221թ. օգոստոսի 30-ին կնքվեց հաշտություն` ութ տարի ժամկետով:ժամկետով։ Նվաճողները պետք է հեռանային Դամիետտայից: Դամիետտայից։ Խաչակրաց հինգերորդ արշավանքը ձախողվեց և դրա հետ վերացան Սուրբ հողը վերադարձնելու հետ կապված բոլոր հույսերը: հույսերը։ Արշավանքը թանկ նստեց Արևմուտքի վրա և դրա ձախողումը մեծ վնաս հասցրեց պապականության հեղինակությանը:հեղինակությանը։ Մուսուլմանները ավերում են Նեղոսի հովտի քրիստոնեական բնակավայրերն ու եկեղեցիները:եկեղեցիները։
 
=== Խաչակրաց վեցերորրդ արշավանքը ===
 
1194թ. դեկտեմբերի 26-ին ծնվում է Հռոմեական Սրբազան Կայսրության առաջնորդ, Գերմանիայի թագավոր Ֆրիդրիխ 1-ին Բարբարոսայի (Շիկամորուս) որդու՝ Հենրիխ 6-րդի և Սիցիլիայի թագավոր Ռոժեր 2-րդ Նորմանդացու դուստր Կոնստանցիայի որդին՝ Ֆրիդրիխը:Ֆրիդրիխը։ Նրան վիճակված էր մեծ դեր խաղալ խաչակրաց արշավանքների պատմության մեջ: մեջ։
 
1197թ. Ֆրիդրիխը թագադրվում է Սիցիլայի թագավոր՝ Ֆեդերիգո 1-ին անվամբ և մոր, իսկ 1198թ. վերջինիս մահից հետո՝ Հռոմի պապ Իննոկենտիոս 3-րդի խնամակալությամբ իշխում Հարավային Իտալիան:Իտալիան։ Սիցիլիա կղզին ժամանակին պատկանել էր Թունիսի Աղլաբի արաբական իշխանական տանը:տանը։ Մանուկ հասակից ծանոթանալով արաբական և իտալական մշակույթին՝ նա հրաշալի կրթություն է ստանում:ստանում։ Հին՝ հունահռոմեական, և նոր՝ արաբական, իտալական հանճարեղ գիտնականների, արվեստագետների ու փիլիսոսաների գործերն ուսումնասիրելով պատանի հասակում՝ նա դառնում է իր ժամանակի ուսյալ երիտասարդներից մեկը:մեկը։ Ֆրիդրիխը համարվում է Վաղ Վերածննդի առաջին գործչի՝ Դանթե Ալիգիերիի հետնորդներից մեկը:մեկը։ Նա տիրապետում էր 6 լեզուների՝ սիցիլերեն, գերմաներեն, լատիներեն, հունարեն, արաբերեն և ֆրանսերեն:ֆրանսերեն։ Սիցիլիայում նա բացում է բանաստեղծական դպրոց:դպրոց։
 
Սիցիլիայում իտալացի ու նորմանդացի բարոնների ու կապիտանների, ինչպես նաև արաբ իշխանների միջև պայքար էր ընթանում կղզուն տիրանալու համար:համար։ 1208թ. Ֆրիդրիխը ճանաչվում է որպես չափահաս և ամուսնանում իրենից տարիքով մեծ, Արագոնի թագավորի դստեր՝ Կոնստանցիայի հետ, և Արագոնի զորքով վերանվաճում իր թագավորությունը՝ կարգուկանոն հաստատելով այնտեղ:այնտեղ։ Ավելի ուշ՝ 1220թ., գերմանական իշխանները, դժգոհ լինելով Օտտո 4-րդ Սաքսոնացու (1209-1220թթ.) կառավարումից, ով հաջորդել էր Հենրիխ 6-րդին, քսաներեքամյա Ֆրիդրիխին ճանաչում են Գերմանիայի թագավոր և Հռոմեական Սրբազան Կայսրության կայսր:կայսր։ Նա իշխում է մինչև 1250թ.:։
 
Իտալիայում ամրանալու համար կայսրը ինքնուրույնության լայն իրավունքներ է շնորհում իր գերմանացի վասալներին:վասալներին։ Ի շահ կոմսերի ու դուքսերի՝ նա արգելում է քաղաքներին միություններ կազմել:կազմել։ Իտալիայի միացումը Գերմանիային նա տեսնում էր իտալական բոլոր մարզերի միավորման մեջ:մեջ։ Հենվելով հարավի և Սիցիլիայի վրա՝ կայսրը պայքարում է ոչ միայն Հյուսիսային Իտալիայի լոմբարդական հանրապետությունների՝ Պիզայի, Վենետիկի, Ջենովայի ղեկավարների, ինչպես նաև Հռոմի պապերի դեմ: դեմ։
 
Ավելի քիչ քան 10 տարի անց կազմակերպվեց խաչակրաց վեցերորդ արշավանքը: արշավանքը։ Ֆրիդրիխ 2-րդը որոշեց իր ծրագրերը իրականացնել առանց թրի օգնության և բանակցությունների մեջ մտավ ալ-Քամիլի հետ: հետ։
 
Երուսաղեմի թագավորը Հռոմում փառահեղ ընդունելության է հանդիպում:հանդիպում։ Կայսրության քաղաքները նրան դիմավորում են արքայավայել:արքայավայել։ Ֆրիդրիխ 2-րդը խաչ ընդունելով հանդերձ տատանվում է մեկնել Արևելք:Արևելք։ Սակայն Արևմուտքը կարծես սպասում էր հենց նրա արշավելուն: արշավելուն։ Հռոմի պապը նրան շահագրգռելու համար առաջարկում է Արևելքի թագավորությունը` խոստանալով ամուսնացնել նրան Երուսաղեմի թագավորի դստեր և ժառանգորդուհի Իոլանտայի հետ:հետ։ Նույնիսկ Հռոմում արդեն կատարվում պսակադրությունը:պսակադրությունը։ Քրիստոնյաներին միավորման և խաչ ընդունելու կոչ անելով` կայսրը պարտադրվում է ճանապարհ ընկնել Նեղոսի և Հորդանանի հովիտները:հովիտները։ Այդ ժամանակ Ֆրանիայում դեռ զբաղված էին Ալբիգոյան պատերազմներով և Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս 7-րդը թշնամական հարաբերությունների մեջ էր Անգլիայի թագավոր Հենրիխ 2-րդի հետ:հետ։ Սակայն այդ երկրերի բնակիչները երդվում են միավորվել ընդդեմ մուսուլման թշնամու:թշնամու։ Կայսեր առաջարկը ոգևորում է նաև Իտալացիներին:Իտալացիներին։ Դարձյալ խաչ են ընդունում Ավստրիայի և Բավարյայի դուքսերը, Թյուրինգիայի կոմսը:կոմսը։ Եվրոպացիներն ուղևորվում են Բրինդիզի, որտեղ նրանց էր սպասում Արևելք մեկնով կայսերական նավատորմը:նավատորմը։ Հռոմի նոր պապ Գրիգորիս 9-րդը շարունակում է նախորդ պապերի քաղաքականությունը և համաձայնվում է իր լուման ներդնել պատերազմում:պատերազմում։
 
1227թ. ամռանը հազարավոր մարդիկ, ովքեր հավաքվել էին գլխավորապես Գերմանիայում, մասամբ Ֆրանսիայում, Անգլիայում և Իտալիայում, իրար միացան Բրինդիզիի մոտ ճամբարում:ճամբարում։ Սակայն խաչակիրների մոտ, որոնք զգում էին պարենի պակաս, ինչպես նաև տանջվում էին խիստ շոգերից, տարածվեցին որոշ հիվանդություններ:հիվանդություններ։ Հիվանդացավ նաև Ֆրիդրիխ 2-րդը:րդը։ Վախենալով սեփական առողջության և Սիցիլիայի համար` նա հետ է վերադառնում:վերադառնում։ Արշավանքը կրկին հետաձգվեց:հետաձգվեց։ Նոր պապը` ութսունամյա Գրիգորիուս 9-րդը (1227-1241թթ.),ով արշավանքի մեկնելը Հռոմում նշել էր որպես տոնական իրադարձություն, Ֆրիդրիխին հայտարարեց քրիստոնեական դավանանքի թշնամի և ավելացրեց, որ նա արևելք է շարժվում ոչ թե իսլամի հետ պայքարելու համար, այլ Սուրբ հողում թագավորություն հափշտակելու համար:համար։ Այս հայտարարությունը ավել իէր քչացնում արշավանքի հաջողության հավանականությունը, ինչպես նաև կասկածի տակ էր դնում արշավանքի գաղափարը, որը արևմուտքում արդեն կորցրել էր իր նախկին նշանակությունը:նշանակությունը։ Նա բանադրում է Ֆրիդրիխ 2-րդին և նրան ուխտադրույժ հայտարարում:հայտարարում։
Պապականության ձեռքում արշավանքները միայն խաղաթուղթ էին դարձել կայսրության դեմ պայքարի համար:համար։ Կայսրը իր հերթին հռոմեացիներին դրդում է նրա դեմ:դեմ։ Պապը փախչում է Հռոմից:Հռոմից։ Նա կայսրին կրկին բանադրում է, ազատում կայսեր ստորադասներին` նրան ենթարկվելու հրամաններից և քրիստոնեական եկեղեցուն կոչ է անում ընդդեմ կայսեր:կայսեր։ Սա ցավալի արձագանք է գտնում քրիստոնյաների շրջանում:Ֆրիդրիխշրջանում։Ֆրիդրիխ 2-րդը, առհասարակ, միայն քաղաքական նպատակներ էր հետապնդում և արշավանքները դիտարկում էր միայն որպես միջոց Շթաուֆենների համաշխարհային կայսրության ստեղծման համար:Երուսաղեմիհամար։Երուսաղեմի պատրիարքը, Կեսարիայի և Բեթղեհեմի եպիսկոպոսները, սուրբ Տաճարի, սուրբ Հովհաննեսի և Տևտոնական օրդենների մագիստրոսները իրենց ցավակցանքն են հայտնում Հռոմի պապին:պապին։ Մուսուլմանները, օգտվելով առիթից որոշում են բաժան-բաժան անել խաչակրած երկրները, նույնիսկ դիմում են Ֆրիդրիխ 2-րդին` հրավիրելով Երուսաղեմ և այն առաջարկելով կայսերին:կայսերին։ Հասկանալով իրավիճակի լրջությունը` Ֆրիդրիխ 2-րդը մեկնում է Պաղեստին:Պաղեստին։
 
==== Ֆրիդրիխը Երուսաղեմի թագավոր ====
Պաղեստինում քրիսոնյաները նրան չեն դիմավորում գոհունակությամբ:գոհունակությամբ։ Անվստահությունը և դժգոհությունը նրանց ստիպում էր չմիավորվել կայսեր բանակին:բանակին։ Գալով Ակրա՝ Ֆրիդրիխ 2-րդը կրկին վերսկսեց բանակցությունները սուլթան ալ-Քամիլի հետ:հետ։ Նոյեմբերին Յաֆֆայում սկսված բանակցությունները տևում են մի ամբողջ ձմեռ:ձմեռ։ Բանակցությունները վերաբերվում էին Երուսաղեմը Ֆրիդրիխ 2-րդին հանձնելու Եգիպտոսի սուլթանի առաջարկին:առաջարկին։ Սուլթանը Երուսաղեմում ոչինչ չուներ բացի քարուքանդ եղած եկեղեցիներից ու տներից, իսկ կայսերին պետք էր Երուսաղեմը` քրիստոնեական աշխարհում իր պատիվը վերականգնելու համար:համար։
1229թ. երկար բանակցություններից հետո նրան հաջողվեց Յաֆֆայում 10 տարով հաշտություն կնքել ալ-Քամիլի հետ:հետ։ Ըստ այս պայմանագրի Երուսաղեմը, Նազարեթը, Բեթղեհեմը, Երուսաղեմ տանող բոլոր ճանապարհները, Սայդա և Տյուրոս շրջանների որոշ մասը անցան Ֆրիդրիխին:Ֆրիդրիխին։ Կնքվեցին նաև առևտրական պայմանագրեր Եգիպտոսի հետ:հետ։ Ֆրիդրիխը պարտավորվեց աջակցել ալ-Քամիլին ցանկացած թշնամու դեմ պայքարում, նա նաև հավաստացրեց սուլթանին,որ սիրիական այն ամրոցները, որոնք մնացել են խաչակիրների ձեռքում` Կռակ դե Շևալյեն, Շատել Բլանը և Տորտոզան ոչ մեկից օգնություն չեն ստանա: ստանա։ Մեկ ամիս անց` 1229թ. մարտի 18-ին, Ֆրիդրիխ 2-րդը մտավ Երուսաղեմ և Տիրոջ գերեզմանի տաճարում ինքը իր գլխին դրեց թագը:թագը։ Սակայն ըստ համաձայնության` մուսուլմանները կարող էին անարգել ուխտի գնալ Օմարի մզկիթ:մզկիթ։ Մուսուլմանները լքում են քաղաքը Ֆրիդրիխ 2-րդին Երուսաղեմում դիմավորում են միայն գերմանական բարոնները և Տևտոնական ասպետները:ասպետները։ Բոլոր եկեղեցիներում արգելեցին ծիսակատարությունները, քանի որ սուրբ քաղաքում էր գտնվում պապի կողմից մեկուսացված կայսրը: կայսրը։ Պտղամայիս վերադառնալով` նա հանդիպում է իր հաղթանակից զարմացած և ամոթահար քրիստոնյաների: քրիստոնյաների։
 
Միևնույն ժամանակ, Գրիգորիոս 9-րդը իր ուժերը շարժեց Ֆրիդրիխ 2-րդի Իտալիայի հարավում գտնվող տիրույթների վրա:վրա։ Վերջինս անմիջապես ուղղվեց դեպի Իտալիա, որտեղ հանդիպում է լոմբարդական հանրապետությունների՝ Ջենովայի և Վենետիկի ապստամությանը և պապական զորքերի ընդվզմանը:ընդվզմանը։ Նա մարտի մեջ մտավ հռոմեական հոգևորականի հետ:հետ։ Գրիգորիուս 9-րդի ուժերը ջախջախվեցին և 1230թ., ըստ Սան Ջերմանական համաձայնության, պապը Ֆրիդրիխ 2-րդի վրայից հանեց մեղքերը, իսկ հաջորդ տարում հաստատեց նրա հաշտությունները մուսուլմանների հետ և հրամայեց տաճարականներին և խնամակալներին ալ-Քամիլի հետ հաշտություն պահպանել:պահպանել։ Այսպիսով, ամեն ինչ կարգավորվում է և պապը նրան ճանաչում է Երուսաղեմի թագավոր և ազատում նրան բանադրանքից:բանադրանքից։ Ավելի ուշ Ֆրիդրիխ 2-րդն իր որդուն՝ Կոնրադին, դարձնում է Երուսաղեմի թագավոր:թագավոր։
 
Խաչակրաց 6-րդ արշավանքի արդյունքը` Երուսաղեմի խաղաղ ճանապարհով նվաճումը, երկարատև չեղավ:չեղավ։ Ֆրիդրիխ 2-րդի` Եվրոպա գնալուց հետո, նրա արևելյան տիրույթներում խռավություններ ծագեցին սենյորների միջև: միջև։ Շատերը չէին ուզում ենթարկվել Հոհենշթաուֆենին, ուստի կայսրը կրկին երկարատև պայքարի մեջ մտավ հոգևորականության հետ:հետ։ Պապականությունը կրկին նրան մեկուսացրեց: մեկուսացրեց։
 
Գրիգորիոս 9-րդը վերսկսեց արշավանքների գաղափարախոսության քարոզչությունը:քարոզչությունը։ Այս անգամ ևս արշավանքը պետք է ծառայեր պապականության համար որպես զենք` Ֆրիդրիխ 2-րդի դեմ պայքարում, ինչպես նաև պապերի գանձարանը լցնելու համար:համար։ Ֆրիդրիխ 2-րդը հակադրվում էր պապին` նոր խաչակրաց արշավանք կազմակերպելու հարցում:հարցում։ 1239 թ-ին,երբ Եգիպտոսի հետ տասնամյա հաշտության ժամկետը լրացավ, որոշ ուժեր հավաքվեցին Լիոնում:Լիոնում։ Գրիգորիոս 9-րդը հայտարարեց, որ արշավանքի նպատակը այլևս Երուսաղեմը չէ, այլ նրանք պետք է օգնության հասնեն Լատինական կայսրությանը:կայսրությանը։
Երուսաղեմի թագավորության անկումը:անկումը։ Մի շարք անհաջաղությունները, ինչպես նաև նոր ձեռքբերումենրի ձգտումները ստիպեցին խաչակիրներին հետևել Տաճարականների խորհրդին և դաշինքի մեջ մտնել Սիրիայի հետ` ընդդեմ Եգիպտոսի:Եգիպտոսի։ Սակայն դաշնային բանակը Եգիպտոսի զորքի կողմից ջախջախվեց 1239 թ-ի նոյեմբերին Ասկալոնում:Ասկալոնում։ Այս ամենից հետո հակասությունները ավելի սրվեցին խաչակիրների շրջանում, ինչից հնարավորինս օգտվեց Եգիպտոսը:Եգիպտոսը։ 1244 թ-ին սուլթան աս-Սալիհը 10000-անոց հեծելազորով մտավ Երուսաղեմ և վերջնականապես նվաճեց այն: այն։
 
1245թ. Լիոնում եկեղեցական ժողովի ժամանակ Իննոկենտիոս 4-րդ պապը նոր խաչակրաց արշավանքի մասին հայտարարեց:հայտարարեց։ Նա առաջարկեց հակամարտել Ֆրիդրիխ 2-րդի դեմ: դեմ։ Տիրոջ գերեզմանի համար պայքարելու երդումը հոգևորականները փոխարինեցին դավաճան կայսեր դեմ պայքարելու երդմամբ:երդմամբ։ Գյուղացիները հեռացել էին այս շարժումից:շարժումից։ Մյուս կողմից, ասպետները նույնպես սկսեցին անիմաստ համարել այդ ապարդյուն պատերազմները արևելքի դեմ:դեմ։ Անգլիական բարոնները, որոնք ներկա էին Լիոնի ժողովի ժամանակ, բացահայտ կերպով դեմ արտահայտվեցին նոր արշավանքներին:արշավանքներին։ Անգամ անգլիացի որոշ հոգևորականներ կասկածի տակ դրեցին արշավանքների անհրաժեշտությունը: անհրաժեշտությունը։
 
Խաչակրաց արշավանքի հանդեպ նման վերաբերմունք դրսևորվեց ոչ միայն Անգլիայում:Անգլիայում։ Հատկապես արշավանքի ծախսերի պատրվակով գումարների անդադար հավաքումը համատարած դժգոհություն էր առաջացրել:առաջացրել։ Մեծ դեր խաղացին նաև արշավանքների անհաջողությունները :։ Շատերը, ովքեր կարծում էին, որ դեպի Արևելք արշավանքները ուղղվում են <<աստվածային կանչով>> հիաստափություն էին ապրում:ապրում։ Երբ Իննոկենտիոս 4-րդը հասավ իր ուզածին և 1248թ. ասպետներին դուրս բերեց նոր սրբազան պատերազմի` 7-րդ խաչակրաց արշավանքի կազմակերպմանը, դրան մասնակցեցին բավականին փոքրաքանակ սենյորներ:սենյորներ։ Վերջիններս հիմնականում Ֆրանսիայից էին և մասամբ` Անգլիայից:Անգլիայից։ Ավելին, ֆրանսիացիները միացան արշավանքին իրենց թագավոր Լյուդովիկոս 9-րդի ճնշման տակ, որն էլ գլխավորեց նոր պատերազմը:պատերազմը։
 
=== Այլ արշավաանքներ ===
 
Խաչակրաց 7-րդ արշավանքը կրկնեց 5-րդի ուղղվածությունը` նրա անմիջական նպատակը Եգիպտոսն էր:էր։ Լյուդովիկոս 9-րդի նրա արշավանքը նախորդների համեմատ բավականին կազմակերպված էր:էր։ Նա ժամանակին լուծեց նավատորմի հարցերը, կարողացավ ստանալ բավականին գումար արշավանքի համար:համար։ Լյուդովիկոսը և նրա շրջապատը արշավանքի ուղղությունը որոշեցին Կիպրոսում երկար մնալու ընթացքում:ընթացքում։ Ֆրիդրիխ 2-րդը նոր արշավանքի մասին զգուշացրեց Եգիպտոսի սուլթան աս-Սալիհին:Սալիհին։ Նրան կրկին մեղադրեցին քրիստոնեական եկեղեցուն դավաճանելու մեջ:մեջ։ Սակայն հազարավոր առևտրականները, որոնք ամեն օր Ալեքսանդրիայից գալիս էին Ջենովա, տեսնում էին արշավանքի նախապատրաստությունները:նախապատրաստությունները։ Սա ընդամենը դիվանագիտական քայլ էր Ֆրիդրիխի կողմից:կողմից։ Հավանաբար, նա փորձում էր նաև Լյուդովիկոսին հասկացնել, որպեսզի վերջինս հետևողական լինի:լինի։ Այլ կերպ ասած, նա ֆրանսիական թագավորին փորձում էր հանգեցնել նրան, ինչ ինքը արեց և հարաբերություններ հաստատեց սուլթան աս-Սալիհի և ալ-Քամիլի հետ:հետ։ Լյուդովիկոս 9-րդը դարձել էր եկեղեցու ձեռքին զենք իրենց ունիվերսալիստական-թեոկրատական պլանների իրագործման ճանապարհին:ճանապարհին։ Այսպես թե այնպես, ֆրանսիացի թագավորը փորձեց բախումներ առաջացնել Եգիպտոսի և Սիրիայի միջև,անգամ նրանց դեմ գործելու համար փորձեց կապեր հաստատել մոնղոների հետ:հետ։ Այս եղանակով նա փորձում էր կոնսոլիդացնել խաչակրաց տիրույթների բեկորները:բեկորները։ Իր այս քայլերը, հավանաբար, համաձայնեցված էին պապի հետ:հետ։ Ձգտելով համոզել մոնղոլներին ընդունել քրիստոնեություն, Լյուդովիկոսը պապի պես փորձում էր դա ուղղել մուսուլմանների և Նիկեական կայսրության դեմ:դեմ։
 
Սակայն ֆրանսիացի արքայի դիվանագիտությունը ավազի վրա էր կառուցված:կառուցված։ Դա պարզ դարձավ այն ժամանակ, երբ նրա մարդիկ հասան նշանակված վայրը`մոնղոլների հետ բանակցելու համար և տեսան, վերջիններս ոչ-միայն չեն պատրաստվում քրիստոնեություն ընդունել, այլև պահանջեցին հնազանդվել իրենց:իրենց։ Այս պահանջների մասին թագավորը իմացավ բավականին ուշ` 1251 թ-ին, երբ խաչակրաց արշավանքը արդեն տեղի էր ունեցել և կատարյալ անհաջող ավարտ ունեցել:ունեցել։ Լյուդավիկոսը Պաղեստինում օգնական ուժեր էր սպասւմ, սակայն 1254թ. հեռացավ Ակրայից և վերադարձավ Ֆրանսիա: Ֆրանսիա։
 
Երուսաղեմի թագավոր, Կոնրադ 2-րդի որդի Կոնրադ 3-րդ Հոհենշթաուֆենին (1254-1268 թթ.) հաջորդում է Անտիոքի դքսի որդի Հյուգոն (1268-1284 թթ.):։ Վերջինիս 2 որդիները՝ Հովհաննեսը և Հենրին, իրար հաջորդելով, իշխում են մինչև 1291թ.:։
 
=== Թագավորության կործանումը ===
 
1250-ական թթ. սկսած խաչակիրների սիրիա-պաղեստինյան գաղութները, որոնցում ծավալվել էին սոցիալ-քաղաքական հակամարտություններ, անօգնական վիճակում էին Արևելքից իրենց հակառակորդների` սելջուկների, արաբների, մոնղոլենրի առջև:առջև։ Մոնղոլները 1250-ական թթ. վերջերին ծանր պարտության մատնեցին Բաղդադի խալիֆայությանը, տիրեցին Սիրիայի ներքին շրջաններին:շրջաններին։ Սակայն խաչակիրների համար ամենամեծ վտանգը ներկայացնում էր Եգիպտոսը, որտեղ Մուազզամ Թուրան շահի սպանությունից հետո իշխանության եկավ մումլուքների դինաստիան:դինաստիան։ Մամլուքներին հաջողվեց կասեցնել մոնղոլների կողմից եկով վտանգը 1260թ. Այն Ջալուտի ճակատամարտում:ճակատամարտում։ Սուլթանական գվարդիայի հրամանատար Զահիր Ռուքն ադ-Դին Բեյբարս Բունդուկտարին նույն թվականին սուլթան դարձավ:դարձավ։ Նա իրեն հպարտությամբ համարում էր երկրորդ Սալահ ադ-Դին:Դին։ Գնալով իր հզոր նախորդի ուղով, նա միավորեց Եգիպտոսը և Սիրիան: Սիրիան։ Բեյբարսը ամրացրեց ամրոցները, լրացրեց զինամթերքի պաշարները, ստեղծեց մեծ նավատորմ:նավատորմ։ Այս ամենից հետո նա իր հայացքն ուղղեց ֆրանկների վրա:վրա։ Որոշվել էր մեկընդմիշտ կործանել նրանց տիրույթները Պաղեստինում և Սիրիայում:Սիրիայում։ 1265թ. նվաճեց Կեսարիան և Արսուֆը , 1268թ.` Յաֆֆան,իսկ դրանից երկու ամիս անց` մայիսին, նաև Անտիոքը,որը խաչակիրների քաղաքներից ամենահարուստն էր:էր։ 1291-1292թ. ընկավ Երուսաղեմի թագավորությունը:թագավորությունը։ Խաչակիրների իշխանությունը արևելյան միջերկրածովյանում ակնհայտորեն մոտեցել էր իր ավարտին:ավարտին։
 
Այսպիսով, ավարտվեց Երուսաղեմի թագավորությունը կործանվեց:Հետագայումկործանվեց։Հետագայում Հռոմը խաչակիրների միջոցով Արևելյան Եվրոպայի սլավոնական երկրները՝ Լեհաստանը և Չեխիան ենթարկեց իր գերիշխանությանը:գերիշխանությանը։ Բայց խաչակրաց արշավանքներին մասնակցող երկրների թիվը հետզհետե կրճատվեց:կրճատվեց։ Հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցին ամբողջ գաղափարախոսությամբ հեղիանակազրկվեց:հեղիանակազրկվեց։ Այդ էր պատճառը, որ 15-րդ դարից սկսած՝ Եվրոպայում սկսվեց Վերածնունդը, Ռեֆորմացիան:Ռեֆորմացիան։ Բողոքական եկեղեցիների առաջացմանը Հռոմը փորձում էր հակադրել ինկվիզիցիայով ու նոր խաչակրաց արշավանքներով, սակայն ապարդյուն:ապարդյուն։ Ամերիկա աշխարհամասի հայտնագործումից հետո Եվրոպան վերջնականապես հեռացավ Պապերի ազդեցությունից:ազդեցությունից։
 
== Աղբյուրներ ==
* Босворт К. Мусульманские династии, Москва 1971
* Lane-Pool S. The History of Egypt in the Middle Ages, London 1901
* Donald S. Detwiler, Germany:Germany։ A Short History (Southern Illinois University Press, 1999)
* Steven Runciman A History of the Crusades, Vol. III:III։ The Kingdom of Acre and the Later Crusades
 
{{Քրիստոնյա պետությունները Մերձավոր Արևելքում Միջնադարում}}
 
[[Կատեգորիա:Խաչակրաց արշավանքներ]]
 
{{Link FA|ar}}
{{Link FA|cs}}
274 658

edits