Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

Ավելացվել է 6864 բայտ, 4 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
'''Կապար''' ({{lang-la|Plumbum}} )[[քիմիական տարր]] է, որի նշանն է '''Pb''' և ատոմային թիվը՝ 82։ Դյուրահալ, արծաթափայլ մետաղ է։ Գտնվում է պարբերական համակարգի 4-րդ խմբի գլխավոր ենթախմբում: Պարոինակում է պրոտոնների յուրահատուկ շարք: Կարող է հանդես գալ պարզ նյութի ձևով (CAS-համարը: 7439-92-1), զիջող, համեմատաբար ցածր հալման ջերմաստիճանով, արծաթագույն, սպիտակ մետաղ է: Դեռևս հայտնի է հնագույն ժամանակներից<ref>{{cite web|url=http://onx.distant.ru/elements/82-pb.htm|title=Pb — свинец|publisher=РХТУ|accessdate=2013-08-20|archiveurl=http://www.webcitation.org/6J71FBx1s|archivedate=2013-08-24}}</ref>:
 
== Ֆիզիկական հատկություններ==
== Հատկությունները ==
Կապարի առանձնահատկություններն են՝ բարձր [[խտություն]]ը, փափկությունը, կռելիությունը և առաձգականությունը։ Մյուս [[մետաղ]]ների համեմատ ունի թույլ [[էլեկտրահաղորդականություն]], կորոզիայի հանդեպ դիմացկունություն և օրգանական նյութերի հետ ռեակցիայի մեջ մտնելու ընդունակություն։
 
Այլ մետաղների չնչին քանակությունները նշանակալիորեն փոխում են կապարի հատկությունները՝ պղնձի ծարիրի փոքր քանակության ավելացումը մեծացնում է [[համաձուլվածքներ|համաձուլվածք]]ի ամրությունը և ծծմբաթթվից բարելավում է կորոզիայի հանդեպ դիմադրողականությունը։ Մի քանի այլ մետաղներ նույնպես բարելավում են միայն կարծրությունը, ինչպես, օրինակ, [[կադմիում]]ը, [[անագ]]ը կամ [[Տելուր|թելուր]]ը։ Այնպիսի մետաղներ, ինչպիսին են [[կալիում]]ը կամ [[կալցիում]]ը, նույնպես ունեն այդպիսի հատկություն, սակայն, նրանք թուլացնում են քիմիական կայունությունը։
 
Մյուս կողմից, կապարի պարունակությունը զգալիորեն վատացնում է նյութերի որակը, օրինակ՝ կապարի փոքր քանակությունը նվազեցնում է [[պողպատ]]ի առաձգականությունը։
{| class="toccolours sortable" border=1 cellspacing=0 cellpadding=2 style="text-align: center; border-collapse:collapse;" width=60%
|+ '''Կապարի խտությունը կախված ջերմաստիճանի փոփոխությունից'''
|-
! Ջերմաստիճան, °С
! Խտություն, գ/սմ<sup>3</sup>
|-
| 327,6
| 10,686
|-
| 450
| 10,536
|-
| 650
| 10,302
|-
| 850
| 10,078
|}
 
== Քիմիական հատկություններ ==
Էլեկտրոնային բանաձևն է՝ 5s<sup>2</sup>5p<sup>6</sup>5d<sup>10</sup>6s<sup>2</sup>6p<sup>2</sup>, Իոնացման էներգիան՝ {{nobr|(Pb → Pb<sup>+</sup> + e<sup>−</sup>)}} հավասար է 7,42 Էվ: Արտաքին էլեկտրոնային թաղանթում գտնվում է 4 էլեկտրոն (2 p- և 2 d- օրբիտալներ), ունի +2 և +4 օքսիդացման աստիճաններ:
* Կապարի երկվալենտ աղերը փոխազդում են ալկալիների հետ, առաջացնելով կապարի (II).
 
: <math>\mathrm {Pb^{2+}} + \mathrm {2OH^-}= \mathrm {Pb(OH)_2}</math>
 
: <math>\mathrm {Pb(OH)_2 + 2OH^- = [Pb(OH)_4]^{2-}}</math>
 
* Փոխազդում է հիմքերի և աղերի հետ.
 
: <math>\mathrm {Pb + 2NaOH + 2{H_2}O = Na_2[Pb(OH)_4]+ H_2 \uparrow}</math>
 
: <math>\mathrm {Pb + 2HCl = PbCl_2 + H_2\uparrow}</math>
== Կիրառում ==
Կապարը թունավոր մետաղ է և մի շարք միջազգային կազմակերպությունների, այդ թվում` Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության, ՄԱԿ-ի
Շրջակա միջավայրի ծրագրի, Թունավոր նյութերի և հիվանդությունների վերահսկման ամերիկյան գործակալության և տարբեր երկրներում նմանատիպ այլ
պետական կազմակերպությունների կողմից դասվում է առաջնային աղտոտող նյութերի շարքին: Կապարի լայն կիրառումն աշխարհի շատ մասերում հանգեցրել է
բնապահպանական և առողջապահական լուրջ խնդիրների: Շրջակա միջավայրի աղտոտման կարևոր աղբյուրներից են, մասնավորապես, կապարի երկրորդային հումքի արդյունահանումը, հալումը, արդյունաբերական արտադրությունը և վերամշակումը: Որոշ երկրներում դեռևս շարունակվում է կապար պարունակող ներկերի և
էթիլացված բենզինի կիրառումը: Բենզինը մշակման ընթացքում հարստացնում են կապարով, քանի որ այն նպաստում է մարտկոցի լավ աշխատանքին: 70-80-ական
թվականներին այդ խնդիրը սկսվեց շոշափվել ամբողջ աշխարհում: Նկատի ունենալով այն, որ կապարը լուրջ հետևանքներ է ունենում մարդու առողջության,
բնական միջավայրի և կենդանական աշխարհի վրա, որոշվեց դադարեցնել բենզինը կապարով հարստացնելու գործընթացը: Հայաստանի կառավարությունը 2000թ.-ին
որոշում կայացրեց հանրապետություն ներմուծել միայն կապար չպարունակող
բենզին: Կապարն ամենից շատ օգտագործվում է շարժիչային փոխադրամիջոցների համար կապարաթթվային մարտկոցների արտադրությունում: Այն կիրառվում է նաև
այնպիսի ապրանքների արտադրությունում, ինչպիսիք են գունանյութերը, ներկանյութերը, գունավոր ապակին, բյուրեղապակյա սպասքը,
ռազմական տեխնիկան, կերամիկական ջնարակը, զոդանյութերը, ոսկերչական իրերը, խաղալիքները, որոշ կոսմետիկական միջոցներ և այլն: Խմելու ջուրը, 2
որը հոսում է կապարե խողովակների կամ կապար պարունակող զոդանյութով եռակցված խողովակների միջով, նույնպես կարող է պարունակել կապար:
 
Աղյուսակում բերված է բնության մեջ կապարի տարածվածության որոշ պարամետրեր ըստ Ա. Պ. Վինոգրադովի <ref name="кларк">''Войткевич Г. В., Мирошников А. Е., Поваренных А. С., Прохоров В. Г.'' Краткий справочник по геохимии. — {{М}}: Недра, 1970.</ref>:
 
{|class="wikitable"
!|Породы||Каменные [[метеорит]]ы||[[Дунит]]ы и др.||[[Базальт]]ы и др.||[[Диорит]]ы и др.||[[Гранит]]ы и др.||[[Глины]] и др.||[[Земная кора]]
|-
|Содержание, вес.%||{{0|6}}2×10<sup>−5</sup>||{{0|3}}1×10<sup>−5</sup>||{{0|3}}8×10<sup>−4</sup>||{{0|3}}1,5×10<sup>−3</sup>||{{0|3}}2×10<sup>−3</sup>||{{0|3}}2×10<sup>−3</sup>||1,6×10<sup>−3</sup>
|-
|}
 
{|class=wikitable
!Объекты||Живое вещество [[Земля|Земли]]||[[Литосфера]]||[[Почва]]{{0|1}}||[[Растения]] (в [[зола|золе]])||Вода [[океан]]ов (мг/л)
|-
|Содержание, вес.%||{{0|8}}5×10<sup>−5</sup>||{{0|2}}0,0016||{{0|1}}0,001||{{0|5}}0,001||{{0|6}}0,00003
|-
|}
 
Обобщённые концентрации элементов в минералах приведены в таблице, в скобках — количества минералов, по которым рассчитаны средние содержания компонентов<ref name="Макаров">Макаров В. П. Некоторые методологические проблемы геохронологии. Мат-лы XI научного семинара «Система планета Земля». М.: РОО «Гармония строения Земли и планет». 2003, С.71- 95.</ref>.
{|class=standard align="center"
!Минерал||Свинец (общ)||Уран||Торий
|-
|{{0|2}}[[Настуран]]||{{0|1}}4,750 (308)||58,87 (242)||2,264 (108)
|-
|{{0|2}}[[Монацит]]||{{0|1}}0,6134 (143)||0,2619 (160)||6,567 (150)
|-
|{{0|3}}[[Ортит]]||{{0|1}}0,0907 (90)||0,1154 (88)||6,197 (88)
|-
|{{0|3}}[[Циркон]]||{{0|1}}0,0293 (203)||0,1012 (290)||0,1471 (194)
|-
|[[Сфен]] ([[Титанит]])||{{0|1}}0,0158 (12)||0,0511 (14)||0,0295 (21)
|}
 
==Տես նաև ==
* [[Պարբերական աղյուսակ]]